II SA/Wa 2273/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 r. sprawy ze skargi E. R. przedstawicielki ustawowej małoletnich: M., P. i E. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r.; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. R. z dnia 16 lutego 2004r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej jej małoletnim dzieciom: M., P. i E. R., po ich zmarłym ojcu - H. R. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zaznaczył, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Toteż w pierwszej kolejności badaniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie dokonane ustalenia odnosi się do sytuacji osoby wnioskującej. Organ stwierdził, że H. R. na przestrzeni 41 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący 14 lat i 6 dni, który jest zbyt krótki w stosunku do wieku, zaś ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego przypada na dzień [...] maja 1999r.. Od tej daty do chwili śmierci w dniu [...] grudnia 2003r., tj. przez okres 4 lat i 7 miesięcy, nie został udokumentowany żaden okres ubezpieczenia. Zdaniem organu, przerwa w zatrudnieniu nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, E. R. podała, że nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną stanu faktycznego, w szczególności w zakresie nieadekwatności wieku męża do przepracowanego okresu. Zaznaczyła, że od [...] października 1997r. mąż prowadził zakład [...], a od [...] maja 1999r., jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego, zaczął opłacać składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Jednakże, jak podała, nie dopełnił obowiązku poinformowania KRUS, że prowadzi działalność gospodarczą będąc w przekonaniu, że nie ma to znaczenia. Wskazała ponadto na trudną sytuację materialną rodziny, która, w jej ocenie, winna uzasadniać wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2004r. i w uzasadnieniu przytoczył tę samą argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. R. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Powołała się na błędy w ustaleniach faktycznych będących podstawą jej wydania oraz złą sytuację materialną rodziny. Zarzuciła Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych błędną interpretację przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które, w jego ocenie, wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Poza sporem pozostaje fakt, że M., P. i E. R. są dziećmi pozostałymi po zmarłym H. R. i są członkami rodziny. Bezspornym jest również to, że nie mają one niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację materialną ich matki. Ponadto ze względu na wiek, nie mogą podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwraca uwagę na przerwę w opłacaniu przez H. R. składek ubezpieczeniowych od dnia [...] maja 1999r. do chwili śmierci w dniu [...] grudnia 2003r., tj. przez okres 4 lat i 7 miesięcy, jednakże pomija zupełnie, że w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004r. stwierdzono (na podstawie dokumentacji medycznej, co do której organ się nie wypowiada), iż powstanie całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło po dniu [...] listopada 2000r.. Już choćby tylko ta okoliczność winna wzbudzić wątpliwości organu i doprowadzić do jednoznacznego ustalenia, co było rzeczywistą przyczyną przerwy w stażu ubezpieczeniowym. W ocenie Sądu, przy takim określeniu momentu niezdolności do pracy uzasadnionym jest twierdzenie, że owa niezdolność mogła zaistnieć już w kolejnym dniu następującym po tej dacie. Gdyby więc przyjąć, że z dniem [...] listopada 2000r. H. R. był już całkowicie niezdolny do pracy, to kwestionowany ponad 4 - letni okres bez objęcia ubezpieczeniem społecznym uległby odpowiedniemu zmniejszeniu i wówczas ocenie organu podlegałby jedynie czas od [...] maja 1999r. do [...] listopada 2000r.. Przyjmując jednocześnie, że początek całkowitej niezdolności do pracy nie jest tożsamy z początkiem choroby, gdyż ta mogła rozwijać się znacznie wcześniej i tym samym wykluczać aktywność zawodową, należałoby zbadać całość dokumentacji medycznej i przeanalizować ten okres w aspekcie szczególnych okoliczności, wskutek których zmarły ojciec dzieci nie nabył uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Pierwsze objawy choroby mogły bowiem pojawić się jeszcze przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, a zatem mogłyby uzasadniać kwestionowany okres. Obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, mogą wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cyt. ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Uznać zatem należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W świetle art. 7 Kpa. organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 Kpa. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 Kpa. organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 Kpa. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.