II SA/Wa 2282/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Joanna Ukalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2005 r. sprawy ze skargi L. G. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła L. G. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, gdyż poborowy nie przedstawił istotnych racji, które uniemożliwiałyby mu pełnienie służby wojskowej, wyrażając jedynie obawę, że w wojsku nie da sobie rady. W odwołaniu od powyższego orzeczenia L. G. podał, że jest ono dla niego krzywdzące, a Komisja Wojewódzka nie wzięła pod uwagę jego rzeczowych argumentów przemawiających za skierowaniem go do służby zastępczej. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2004 r., po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej odmówiła L. G. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu podniosła, że poborowy nie wykazał w swoim wniosku do Komisji Wojewódzkiej oraz w odwołaniu związku pomiędzy wyznawanymi zasadami moralnymi a możliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym zasadom. W ocenie Komisji poborowy winien sprecyzować wyznawane zasady, a nie tylko ogólnie odwoływać się do nich, bowiem taki obowiązek nakłada na niego art. 11 ust. 2 ustawy. Organ wskazał również, że ustawa nie gwarantuje służby zastępczej, zaś konstytucyjne prawo do wolności sumienia i wyznania nie może być rozumiane jako prawo uchylania się od obowiązku obrony Ojczyzny, wynikającego m.in. z art. 85 Konstytucji RP. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. G. wniósł o jego zmianę i przeznaczenie go do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu podał, że nie unika obywatelskiego obowiązku, jakim jest służba wojskowa, lecz chciałby go zrealizować w danej formie, ze względu na swoją słabą odporność psychiczną, strach przed życiem w zorganizowanej grupie, wrodzoną nieśmiałość oraz niechęć do broni. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie wskazując, że głównymi przesłankami, które leżą u podłoża starań o odbycie służby zastępczej są argumenty o charakterze psychologicznym, a nie przesłanki zawarte w art. 1 ustawy o służbie zastępczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod tym kątem należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) jest nową regulacją prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją". Jednocześnie w art. 6 ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej (ust. 1). Od wydanych decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (ust. 2). Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe stanowiące, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznikiem nr 1 jest wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej. Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną, w ramach której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podustawowych – tj. rozporządzeniach ministra (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70). W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według wzoru, stanowiącego załącznik nr 2 do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej". Zgodnie zaś z art. 138 § 1 kpa, który ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej stosownie do jej art. 6 ust. 1, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Należy zauważyć, że przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż w nim wymienione. Zatem załącznik nr 2 do rozporządzenia, stanowiący jego integralną część, jest sprzeczny z Kodeksem postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym na wspomnianym przepisie art. 138 § 1 kpa. Na marginesie należy zwrócić uwagę na art. 13 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zakresie, w jakim zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.