II SA/Wa 2288/04

Sygn. akt II SA/Wa 2288 /04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung Sędzia WSA Adam Lipiński Asesor WSA Joanna Kube (spr.) Protokolant Monika Niewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] września 2004 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. od decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania organ ustalił, że J. K. lat 47 (ur. [...] sierpnia 1957 r.) posiada okres ubezpieczenia wynoszący 22 lata, 10 miesięcy i 4 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] czerwca 1999 r. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została w dniu [...] czerwca 2004 r. Lekarz orzecznik określił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy od [...] marca 2004 r. okresowo do grudnia 2004 r. J. K. w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 3 lat 11 miesięcy i 11 dni. W ocenie organu podstawą odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku był brak szczególnych okoliczności wynikających ze stanu zdrowia, które były przyczyną nienabycia uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Zwrócono uwagę, że uznanie wymienionej za całkowicie niezdolną do pracy nastąpiło po upływie 4 lat, 9 miesięcy 16 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu J. K. zakwestionowała decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2004 r. Skarżąca podniosła, że od pięciu lat stara się o rentę, lecz lekarze z komisji lekarskich nie uznawali jej za niezdolną do pracy, natomiast lekarze ją prowadzący nie wydawali zaświadczenia o zdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, że długość okresu, od którego skarżąca ubiega się o rentę nie ma w sprawie znaczenia, gdyż zarówno lekarz orzecznik ZUS jak i biegli sądowi nie stwierdzili, że skarżąca była całkowicie niezdolna do pracy przed marcem 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Organ, odmawiając J. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku z powodu braku szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, które by wyjaśniały przyczyny niepodejmowania zatrudnienia po dniu [...] czerwca 1999 r., powołał się na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r., w którym uznano, że całkowita niezdolność do pracy powstała [...] marca 2004 r. tj. od czasu hospitalizacji w klinice [...]. Należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r. (zaakceptowane przez Z - cę Głównego Lekarza Orzecznika Oddziału ZUS w B.), określające datę powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącej na dzień [...] grudnia 2000 r. tj. od daty [...]. Wymaga podkreślenia, że w orzeczeniu wydanym 14 dni później tj. [...] czerwca 2004 r. nie odniesiono się do przyczyn zmiany stanowiska w kwestii daty powstania niezdolności do pracy . Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ocena niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenie 1) daty powstania niezdolności do pracy, 2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4) niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5) celowości przekwalifikowania zawodowego następuje w formie orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu. Orzeczenie to stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (ust. 3). Z kolei przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (Dz. U. Nr 99, poz. 612) obowiązującego do 1 stycznia 2005 r. przewidywały kontrolowanie orzeczeń lekarza orzecznika w ramach odwołań wnoszonych od decyzji organu rentowego, opartych na orzeczeniach o niezdolności do pracy (§ 11 ust. 3 pkt 2). Akta tej sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, że Prezes ZUS skorzystał ze swych kompetencji nadzorczych (art. 14 ust. 4 - 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, zmienionym z dniem 1 stycznia 2005 r. przez art. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i wyjaśnił rozbieżność w zakresie ustaleń lekarzy orzeczników, co do daty powstania niezdolności do pracy skarżącej. Należy zwrócić uwagę na fakt, że J. K. ur. w 1957 r. na przestrzeni 24 lat aktywności zawodowej posiada 23 lata pracy. Skarżąca jako przyczynę bezczynności zawodowej po [...] czerwca 1999 r. podawała stan zdrowia. Podnoszone kwestie nie zostały jednak prawidłowo wyjaśnione zarówno przez lekarzy orzeczników ZUS we wskazanych orzeczeniach, jak i Zastępcę Głównego Lekarza Orzecznika Oddziału ZUS w B., kontrolującego te orzeczenia, a także przez Prezesa ZUS. Reasumując należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku nie wyjaśnił istotnej okoliczności faktycznej warunkującej przyznanie tego świadczenia, a mianowicie stanu zdrowia skarżącej po ustaniu aktywności zawodowej. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.