II SA/Wa 2298/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Agnieszka Góra - Błaszczykowska, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2011 r., o odmowie przyznania A. N. świadczenia w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: A. N. wnioskiem z dnia [...] marca 2011 r. zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS, rozpoznając wniosek wyżej wymienionego, decyzją z dnia [...] maja 2011 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W przypadku wnioskodawcy nie została natomiast spełniona przesłanka, iż A. N. nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika bowiem, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2011 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy, a ponadto dochód na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. A. N. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym ponownie podnosił, że od kilku lat zmaga się z bardzo ciężką chorobą – [...]. Ma kłopoty z [...]. [...] jest niesprawna. Ma dolegliwości bólowe. Kilka razy do roku jest hospitalizowany. W jego ocenie, dochody rodziny nie powinny być uwzględniane w kwotach brutto, gdyż faktycznie rodzina nie ma takich środków do dyspozycji. Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2011 r. ustalił, że A. N. jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] sierpnia 2011 r. do [...] lipca 2012 r. Zatem obecnie spełnia przesłankę niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Dalej organ wskazał, że ww. mieszka z żoną, która z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1954,51 zł miesięcznie. Wskazany dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 977,26 zł miesięcznie i nie pozwala na uznanie, iż A. N. jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczył też, że brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy zatem posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2011 r. wynosi 728,18 zł. Powyższy pogląd znajduje zaś odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Jakkolwiek w subiektywnym odczuciu wnioskodawcy dochód ten może nie być wystarczający do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, to jednak organ rozstrzygający sprawę w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, musi kierować się obiektywizmem. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby natomiast posłużenie się jako kryterium głównymi wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. N. zarzucił, że nieprawdziwe jest stwierdzenie Prezesa ZUS odnośnie wysokości dochodów na członka rodziny. Podkreślił, że przepracował 23 lata, a teraz jest chory i nie stać go na leki. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ podkreślił, iż wyliczanie wydatków, jakie ponosi skarżący, nie ma wpływu na stanowisko organu w sprawie. Kwota miesięcznie, jaką dysponuje skarżący, jest bowiem wyższa nie tylko od najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wysokość których ustawodawca ustalił na poziomie niezbędnych – w jego ocenie – środków utrzymania, lecz także od płacy minimalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga A. N. zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, organ upatrywał podstawy swojej decyzji w fakcie, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, a tym samym, po stronie wnioskującego nie zachodziła przesłanka "braku niezbędnych środków utrzymania". Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, nie może to jednak być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia, czy wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W celu wyjaśnienia omawianej kwestii jako niezbędne jawi się odniesienie do konkretnej sytuacji danego przypadku. W związku z tym, należy więc zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę, odnieść się do oceny posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Dokonując przedmiotowej analizy, należy również wziąć pod uwagę przyczyny, dla których osoba wnioskująca nie może liczyć na otrzymanie świadczenia w trybie zwykłym. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie dokonał takiej szerokiej analizy sytuacji skarżącego. Nie wziął pod uwagę tego, że skarżący nie tylko nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ale jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji. To sprawia, iż wymaga stałej opieki, dla zapewnienia której konieczne jest ponoszenie dodatkowych wydatków. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż niemożność podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w celu wypracowania uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym oraz stan zdrowia, w jakim się znajduje, wynika z przyczyn od niego niezależnych. Skarżący jest osobą bardzo chorą, kilka razy w ciągu roku jest hospitalizowany. Musi posiadać dodatkowe kwoty pieniężne na leki. W świetle powyższego, fakt przekroczenia przez skarżącego dochodu określonego przez najniższą kwotę świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym nie sprawia, że można przyjąć, iż posiada on niezbędne środki utrzymania. W toku dalszego postępowania organ winien uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. Ponieważ zaś ze skarżonej decyzji nie wynika, aby organ kwestionował inne przesłanki przewidziane przepisem art. 83 przedmiotowej ustawy, powinien on wydać pozytywną dla skarżącego decyzję. W tym stanie sprawy, uznając, że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.