II SA/Wa 2308/11

WyrokWSA w Warszawie2012-04-13

Skład orzekający: Olga Żurawska-Matusiak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy może rozpoznać merytorycznie odwołanie wniesione po terminie, jeśli organ pierwszej instancji nie pouczył strony o prawie do jego wniesienia?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie może rozpoznać merytorycznie odwołania wniesionego po terminie, nawet jeśli organ pierwszej instancji nie pouczył strony o prawie do jego wniesienia. Brak pouczenia uprawnia stronę do żądania przywrócenia terminu, ale nie do złożenia odwołania w dowolnym czasie. Rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa i skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji odwoławczej.
Stan faktyczny
Skarżący B. H. złożył odwołanie od aktu mianowania z 30 listopada 2009 r. do Szefa Służby Celnej w dniu 12 stycznia 2011 r., domagając się mianowania na wyższy stopień służbowy. Organ odwoławczy rozpoznał odwołanie merytorycznie, mimo że termin do jego wniesienia upłynął 17 grudnia 2009 r. Skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu. Szef Służby Celnej utrzymał w mocy akt mianowania w zakresie określenia korpusu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Szefa Służby Celnej z powodu rażącego naruszenia prawa polegającego na rozpoznaniu odwołania wniesionego po terminie.
Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. H. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie mianowania na stopień służbowy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Dyrektor Izby Celnej w [...] , [...] listopada 2009 r., działając na podstawie art. 223 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 115 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323), z dniem 30 listopada 2009 r., mianował B. H. (dalej jako skarżący) na stopień służbowy aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej. Pismem z 12 stycznia 2011 r. skarżący złożył do Szefa Służby Celnej odwołanie od aktu mianowania, wnosząc o mianowanie go na stopień służbowy komisarza celnego w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. W uzasadnieniu zarzucił decyzji rażące naruszenie przepisu art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Zdaniem skarżącego nie został uwzględniony przebieg jego służby i zajmowane w jej trakcie stanowiska, w tym związane z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy. Wskazał, że jest funkcjonariuszem mianowanym w służbie stałej i w ciągu nieprzerwanego zatrudnienia od [...] lutego 1976 r. przez wiele lat (w 2001, 2002, 2003 i 2004 r.) powierzano mu stanowisko kierownika zmiany. Powołał się również na pełnienie w latach 2005 - 2008 obowiązków kierownika zmiany oraz w okresie od [...] lipca 2006 r. do [...] grudnia 2006 r. pełnienie obowiązków kierownika referatu. Ponadto stwierdził, że za mianowaniem go na stopień służbowy przemawia wieloletnie doświadczenie zawodowe, kwalifikacje, wielokrotne wyróżnienia, dotychczas zajmowane stanowiska i pełnione funkcje, uczciwość i lojalność zawodowa. Po rozpatrzeniu odwołania Szef Służby Celnej, decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] , nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, utrzymał w mocy zaskarżony akt mianowania w zakresie określenia korpusu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż o ostatecznym charakterze aktu mianowania jako decyzji administracyjnej podlegającej kontroli sądowoadministracyjnej przesądził Sąd Najwyższy uchwałą z 8 czerwca 2010 r. sygn. akt II PZP 5/10 i wyjaśnił, że w decyzji (akcie mianowania) z [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] nie pouczył skarżącego o sposobie jej zaskarżenia. Dlatego też organ stwierdził, że wada ta nie mogła szkodzić stronie, bowiem w przypadku gdy organ błędnie pouczył stronę, że od decyzji nie służy odwołanie, czy też w ogóle tego nie uczynił, to strona może skutecznie dopełnić tej czynności w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do jej dopełnienia, w myśl wyraźnego przepisu prawa. Powyższe wynika z faktu, iż w takich przypadkach 14-dniowy termin na wniesienie odwołania na tę decyzję "nie biegnie". Organ przyjął, że gdy skarżący wniósł odwołanie, to zrobił to skutecznie, nawet jeżeli uchybił terminowi. Ponadto organ podał, obowiązek nadania nowego stopnia służbowego funkcjonariuszom Służby Celnej w terminie do 30 listopada 2009 r. wynikał z przepisu art. 223 list. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, stanowiącego, że w terminie miesiąca od dnia wejścia w życic ustawy kierownik urzędu dokona mianowań funkcjonariuszy na stopnie służbowe. Regulacja ta była wyrazem wpływu nowej ustawy o Służbie Celnej w zakresie stopnia służbowego na stosunek służbowy funkcjonariusza celnego powstały pod rządami dotychczasowej ustawy. Mechanizm przypisywania funkcjonariuszom stopni w poszczególnych korpusach, uregulowany został w art. 223 ust. 2-6 ustawy. W świetle ww. przepisów zadaniem organu było umieścić danego funkcjonariusza w odpowiednim korpusie, precyzyjnie wskazanym w ustawie, w zależności od dotychczasowego stopnia lub zajmowanego stanowiska bądź pełnionych obowiązków. Organ przypomniał, że skarżący domagał się mianowania na stopień służbowy komisarza celnego należący do korpusu oficerów młodszych Służby Celnej, na podstawie art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Zgodnie z treścią tego przepisu, funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy zajmował stanowisko, które wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bądź pełnił obowiązki na tym stanowisku oraz pełnił służbę w służbie stałej w stopniu innym niż wymieniony w pkt 1 i w ust. 2 ustawy - określa się stopień w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. Zdaniem organu, przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie mógł mieć zastosowania w stosunku do skarżącego, bowiem przepis ten dotyczy funkcjonariusza, który spełniał wskazane w nim wymogi w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, tj. 30 października 2009 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika jednoznacznie, że przed dniem wejścia w życie ustawy skarżący zajmował stanowisko inspektora celnego i posiadał stopień służbowy starszego dyspozytora celnego. Organ wyjaśnił, że stanowisko inspektora celnego nie zostało zaliczone do kategorii stanowisk kierowniczych, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 13 poprzednio obowiązującej ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Mając na względzie przepisy powołanego artykułu, mianowanie do korpusu oficerów młodszych Służby Celnej, o którym mowa w art. 223 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r., dotyczyło wyłącznie funkcjonariuszy zajmujących bądź wyższe stanowiska kierownicze, bądź stanowisko: kierownika zmiany, referatu, oddziału oraz naczelnika wydziału w izbie celnej. Również posiadany przez skarżącego stopień starszego dyspozytora celnego, nie upoważniał do określenia stopnia w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. Wobec powyższego obowiązkiem Dyrektora Izby Celnej w [...] było mianowanie skarżącego na stopień w korpusie aspirantów Służby Celnej - zgodnie z dyspozycją art. 223 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Szef Służby Celnej nie zakwestionował faktu pełnienia w przeszłości przez skarżącego obowiązków służbowych na stanowiskach związanych z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, co znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w jego aktach osobowych. Jednakże przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej mianowanie na stopień w ww. korpusie uzależnia od zajmowania, bezpośrednio przed dniem wejścia w życie ustawy, stanowiska związanego z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników lub pełnienia obowiązków na tym stanowisku. Mając na względzie powyższe, organ podał, że we wskazanym okresie skarżący zajmował stanowisko inspektora celnego i posiadał stopień starszego dyspozytora celnego, tym samym przepis art. 223 ust. 3 pkt. 2 ustawy, nie mógł mieć zastosowania do skarżącego. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 223 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy pełnił służbę w stopniu młodszego aspiranta celnego, starszego dyspozytora celnego albo dyspozytora celnego określa się stopień w korpusie aspirantów Służby Celnej. Szef Służby Celnej zwrócił uwagę, że zwrot "przed dniem wejścia w życie ustawy" nie powinien być rozumiany jako dowolny okres poprzedzający wejście w życie nowej ustawy. Wskazał, że przepis art. 223 ustawy umiejscowiony został w rozdziale 14 zatytułowanym "Przepisy przejściowe". Umiejscowienie ww. przepisu w tym, a nie innym rozdziale oznacza, że jest to przepis regulujący wyłącznie takie sytuacje, które mogą pojawiać się na tle wprowadzania w życie nowych uregulowań. Powyższe znajduje zaś potwierdzenie w zasadach techniki prawodawczej. Zgodnie bowiem z § 30 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", w przepisach przejściowych reguluje się wpływ nowej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem ustawy albo ustaw dotychczasowych, a w szczególności rozstrzyga się w nich: 1. czy i w jakim zakresie utrzymuje się czasowo w mocy instytucje prawne zniesione przez nowe przepisy; 2. czy zachowuje się uprawnienia i obowiązki oraz kompetencje powstałe w czasie obowiązywania uchylanych albo wcześniej uchylonych przepisów oraz czy skuteczne są czynności dokonane w czasie obowiązywania tych przepisów; sprawy te reguluje się tylko w przypadku, gdy nie chce się zachować powstałych uprawnień, obowiązków lub kompetencji albo chce się je zmienić albo też, gdy chce się uznać dokonane czynności za bezskuteczne; 3. czy i w jakim zakresie stosuje się nowe przepisy do uprawnień i obowiązków oraz do czynności, o których mowa w pkt 2. Powyższe wskazuje zatem w sposób jednoznaczny, że skoro przepis art. 223 został zamieszczony w przepisach przejściowych, a w analizowanej ustawie wprowadzono nowy katalog stopni służbowych o częściowo zmienionej nomenklaturze i ich gradację, oznacza to, iż ustawodawca tym przepisem dostosował stan zastany do gradacji stopni służbowych wprowadzonych nową ustawą o Służbie Celnej. Mianowanie na stopień służbowy na podstawie art. 223 generalnie miało na celu mianowanie na stopień odpowiadający dotychczasowej pozycji w hierarchii katalogu stopni służbowych, a tylko w ściśle określonych przypadkach, wskazanych w art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy stanowiło awans. W ocenie Szefa Służby Celnej, zasadne jest rozumienie art. 223 ustawy o Służbie Celnej i określonych w tym przepisie zasad określania stopni służbowych jako przepisów, które za podstawę do ustalenia nowego stopnia służbowego przyjmują stan zastany z chwili utraty mocy obowiązującej ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Odmienna interpretacja omawianego zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy", prowadziłaby do skutków nie dających się pogodzić z zasadami logiki. Na takie rozumienie tego wyrażenia wskazuje również jego wykładnia językowa. Podkreślił, że gdyby uznać, iż przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej odnosi się do stanu istniejącego w dowolnym czasie przed dniem wejścia w życie ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, a nie wyłącznie do stanu bezpośrednio poprzedzającego ten dzień, doszłoby do wypaczenia sensu tej regulacji i prowadziłoby do rozwiązań, które nie dają się pogodzić z zasadami logiki, zważywszy, że jedną z zasad wykładni prawa jest założenie racjonalności prawodawcy. Organ odwoławczy uznał, że Dyrektor Izby Celnej w [...] nie dopuścił się naruszenia przepisów art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten bowiem, nie mógł mieć zastosowania w sprawie skarżącego. Organ odnosząc się do odwołania podniósł, że przedstawiona ścieżka przebiegu służby skarżącego nie mogła mieć wpływu na zmianę decyzji dotyczącej mianowania. Wskazał, że w procesie przypisania funkcjonariusza do określonego korpusu ustawodawca nie pozostawił organowi tzw. "luzu decyzyjnego", wskazując mechanizm mianowania do konkretnego korpusu w ust. 2-6 art. 223 ustawy. Zgodnie z treścią tej normy zadaniem organu jest umieścić funkcjonariusza w odpowiednim korpusie, precyzyjnie wskazanym w ustawie. Podkreślił, że sposób przypisania danego stopnia do konkretnego korpusu jest przez ustawę ustalony precyzyjnie. Z kolei przypisanie danemu funkcjonariuszowi celnemu konkretnego, nowego stopnia służbowego w danym korpusie uzależnione jest, w myśl art. 223 ust. 7 ustawy, od okresu służby danego funkcjonariusza w Służbie Celnej albo od zatrudnienia w administracji celnej lub skarbowej oraz posiadanego doświadczenia i wykształcenia w sprawach z zakresu zadań Służby Celnej. Organ ma tu zatem pewną swobodę w kształtowaniu sytuacji prawnej funkcjonariusza. Kierując się powyższymi wskazówkami może przypisać danemu funkcjonariuszowi określony stopień służbowy w danym korpusie, ale z tym zastrzeżeniem, że nie może mianować go na stopień służbowy należący do innego korpusu niż ten, który wynika bezpośrednio z uregulowań zawartych w ust. 2-6 art. 223 ustawy. Mianowanie do określonego korpusu Służby Celnej powołana ustawa uzależniła od posiadanego przed dniem wejścia jej w życie stopnia służbowego, z wyjątkiem art. 223 ust. 3 pkt 2. Przebieg służby zatem nie ma bezpośredniego wpływu na przynależność do określonego korpusu. Zatem mianowanie na stopień służbowy należący do korpusu aspirantów nie nastąpiło wbrew przepisom prawa tylko z uwzględnieniem wszelkich wymogów określonych przez ustawodawcę w art. 223 ustawy o Służbie Celnej. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B. H. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia "przed dniem wejścia w życie" oraz jego niezastosowanie w sprawie, 2. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, poprzez działanie organu wbrew zasadzie demokratycznego państwa prawnego, a także zasadzie działania organu państwa na podstawie i w granicach prawa, 3. art. 6 k.p.a., tj. wyrażonej w tym przepisie zasady praworządności, poprzez nieuwzględnienie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, tj. art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o interpretacje Szefa Służby Celnej zawarte w pismach [...] oraz [...] oraz pisemne polecenie [...] , 4. art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie że tylko wybrani funkcjonariusze w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej mogą zostać mianowani na stopień w korpusie oficerów młodszych, 5. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez niezbędnego wyjaśnienia stanu faktycznego w postaci zajmowania przez Skarżącego stanowiska związanego z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników. W związku z tym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podał, że aktem mianowania z [...] listopada 2009 r. z dniem 30 listopada 2009 r. został mianowany na stopień aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej. Nadanie powyższego stopnia nie uwzględniało przebiegu służby i zajmowanych przez skarżącego w jej tracie stanowisk, powodując, że akt mianowania został wydany z rażącym naruszeniem art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Wskazał, że w Służbie Celnej zatrudniony jest nieprzerwanie od [...] lutego 1976 r. W ciągu ponad 35-letniej służby przez wiele lat powierzane były mu stanowiska, które wiązały się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych, tj. pełnił obowiązki służbowe kierownika zmiany i kierownika Referatu [...] w Oddziale Celnym w [...] . Zdaniem skarżącego, nadanie mu stopnia służbowego w korpusie aspirantów Służby Celnej zamiast w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej jest rażąco krzywdzące i dyskryminujące. Oznacza de facto jego degradację, gdyż nie uwzględnia wszystkich okoliczności, które winny ważyć na określenie korpusu i nowego stopnia służbowego. Podniósł, że za mianowaniem go na stopień służbowy w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej przemawia wieloletnie doświadczenie zawodowe, wykształcenie, kwalifikacje, wielokrotne wyróżnianie, dotychczas zajmowane stanowiska i pełnione funkcje, uczciwość i lojalność zawodowa. Podkreślił, że akt mianowania w najmniejszym stopniu nie uwzględnia przepisów art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Zdaniem skarżącego, rażącym naruszeniem prawa jest pominięcie w zaskarżonej decyzji art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Podniósł, że obowiązek uwzględnienia tego przepisu wynika wprost ze stanu faktycznego sprawy. W związku z tym, że pełnił obowiązki związane z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników przed 31 października 2009 r., tj. przed datą wejścia w życie ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, to mianowanie go na stopień w korpusie oficerów młodszych było obligatoryjne. Skarżący podał, że pojęcie "przed dniem wejście w życie ustawy" powinno być rozumiane jako dowolny okres poprzedzający wejście w życie ustawy o Służbie Celnej. W ocenie skarżącego, literalna wykładnia użytego w art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy" jednoznacznie prowadzi do wniosku, że chodzi o czas istniejący przed wejściem w życie ustawy. Jeśliby bowiem wolą racjonalnego ustawodawcy było, aby stan opisany w przepisie istniał wyłącznie do dnia wejścia w życie tej ustawy, to dałby temu wyraz, zamieszczając zamiast zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy" zwrot "do dnia wejścia w życie ustawy" lub "w dniu wejścia w życie ustawy". Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja (akt mianowania) narusza art. 6 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przepisu prawa powszechnie obowiązującego w postaci art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Podniósł, że Dyrektor Izby Celnej w [...] nie przyjął, za podstawę prawną decyzji, przepisu powszechnie obowiązującego, gdyż dokonał rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o interpretacje Szefa Służby Celnej zawarte w pismach: [...] oraz [...] . Zgodnie z obowiązującymi przepisami podstawę decyzji stanowić mogą wyłącznie normy aktów prawa powszechnie obowiązującego, a nie akty wewnętrzne. Ponadto skarżący zarzucił organowi II instancji, że wydając zaskarżoną decyzję, rozstrzygnął sprawę w zakresie określenia korpusu, a nie wypowiedział się natomiast co do stopnia służbowego funkcjonariusza celnego. Podniósł, że organ II instancji nie może ograniczać się w sentencji wyłącznie do korpusu, skoro decyzja Dyrektora Izby Celnej w [...] dotyczyła dwóch elementów tj. korpusu i stopnia służbowego. Decyzja organu odwoławczego, która swoim rozstrzygnięciem wykracza poza zakres kompetencji wyznaczony przepisem art. 138 k.p.a., wydana jest z rażącym naruszeniem prawa i powinna zostać uchylona. Szef Służby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wyjaśnił, że Sąd Najwyższy w uchwale z 8 czerwca 2010 r., sygn. II PZP 5/10 wskazał, że funkcjonariuszowi nie przysługuje roszczenie na mianowanie na stopień służbowy w ramach danego korpusu, gdyż kwestie te dotyczą relacji przełożony – podwładny i należą do wewnętrznej sfery działania Służby Celnej i pozostawione zostały uznaniu kierownika urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie bowiem do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał za konieczne uwzględnienie skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od jej treści. W myśli przepisu art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustanie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Zatem, zachowanie ustawowego terminu jest warunkiem skuteczności czynności procesowej wniesienia odwołania. Uchybienie temu (ustawowemu) terminowi powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza bowiem weryfikację, w postępowaniu odwoławczym, decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97, LEX nr 48735 - v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 16 kodeksu postępowania administracyjnego, Lex Omega nr 35/2009). W niniejszej sprawie, decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z [...] listopada 2009 r. skarżący otrzymał w 3 grudnia 2009 r., natomiast odwołanie złożył 12 stycznia 2011 r., podczas gdy czternastodniowy termin do złożenia odwołania upłynął z dniem 17 grudnia 2009 r. W odwołaniu tym skarżący nie zawarł wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący złożył odwołanie po terminie, a to oznacza, że odwołanie nie mogło wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. W tej sytuacji, doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał odwołanie wniesione z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, tym samym dokonał weryfikacji decyzji, od której nie przysługiwał już środek zaskarżenia. W ocenie Sądu, stanowisko organu, że w sprawie nie doszło do uchybienia terminu do złożenia odwołania od aktu mianowania, jest błędne. Bezspornym jest, że skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania, tak jak i bezspornym jest brak pouczenia przez organ w akcie mianowania o przysługującym skarżącemu środku zaskarżenia. Jednak twierdzenie organu, iż z uwagi na brak stosownego pouczenia w akcie mianowania do uchybienia terminu nie doszło, jest nieprawidłowe i narusza wprost dyspozycję art. 129 § 2 k.p.a. Organ myli tu pojęcia "złożenie odwołania w terminie" z pojęciem "uchybienie terminu do złożenia odwołania" oraz instytucją przywrócenia terminu. Brak stosownego pouczenia o środkach odwoławczych nie stwarza możliwości złożenia przez stronę odwołania w każdym czasie, ale uprawnia ją do żądania przywrócenia terminu do jego wniesienia z zachowaniem zasad określonych w art. 58 i art. 59 k.p.a. Na zaakcentowanie zasługuje, że nie istnieje przepis prawa, który uprawniałby organ do swobodnego "zakwalifikowania" czynności dokonanej z uchybieniem terminu, jako czynności dokonanej w terminie. Takie działania zmierzają do naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznych. Należy zgodzić się z organem, że brak pouczenia w akcie mianowania nie może rodzić negatywnych skutków dla strony, jednak trzeba wyjaśnić, że przepis art. 112 k.p.a., zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, stanowi jedynie podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nie daje natomiast podstawy do rozpoznania odwołania złożonego po ustawowym terminie do jego wniesienia. Powyższy przepis nie może być interpretowany w taki sposób, że zastępuje art. 129 § 2 k.p.a. w przypadku błędnego lub braku pouczenia. Należy tutaj wskazać na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 1998 r., sygn. akt III SA 230/97 (LEX nr 38205), w którym Sąd stwierdził, że: "Wprawdzie art. 112 k.p.a. stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, ale też nie może dawać tej stronie specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Błędne pouczenie będzie stanowiło uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jeśli skarżący zechce z tej możliwości wzruszenia zaskarżonej decyzji skorzystać". Takie stanowisko przedstawione jest także w szeregu innych orzeczeń, tj. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1896/06 (LEX nr 456303), w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 1998 r., sygn. akt III SA 382/97 (niepublikowane), wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 792/96 (LEX nr 45670), czy postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 641/96 (LEX nr 43121). Obowiązkiem organu w niniejszej sprawie było, w pierwszej kolejności, zbadanie zachowania terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.), czego organ nie uczynił, natomiast przystąpił do merytorycznego rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem terminu. Stąd też w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ środek odwoławczy wniesiony z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, a tym samym dokonał weryfikacji decyzji, od której nie przysługiwał już środek zaskarżenia. Takie działanie organu godzi w przewidzianą w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i pozwala na stwierdzenie, że zaskarżona decyzja Szefa Służby Celnej została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, dlatego też nie mógł dokonać jej kontroli w aspekcie merytorycznym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło