II SA/Wa 2324/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.) Ewa Pisula - Dąbrowska Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2014 r. sprawy ze skargi małoletnich W., E. i L. P. – reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z [...] października 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzje z [...] czerwca 2013 r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich W., E. i L. P. po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zmarły ojciec dzieci, na 38 lat życia, posiadał udokumentowanych okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze 1 roku, 6 miesięcy i 27 dni, zaś w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy, nie posiadał żadnych udokumentowanych okresów składkowych czy nieskładkowych. W ocenie organu, nie sposób przyjąć, aby przerwy w zatrudnieniu zmarłego były spowodowane jego stanem zdrowia. Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem z [...] września 2013 r., ustalił bowiem trwałą, całkowitą niezdolność zmarłego do pracy na dzień [...] lutego 2013 r. Wobec powyższego, w ocenie organu, przyznanie dochodzonego świadczenia było niewskazane. Instytucja ubezpieczenia społecznego opiera się bowiem na zasadzie solidarności ubezpieczonych. Stad też osoby wykonujące prace dorywcze, bez stosownej rejestracji, nie powinny być premiowane przyznawaniem świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na który to Fundusz nie łożyły składek. Od powyższej decyzji skargę wywiodły W., E. i L. P., reprezentowane przez matkę – M. P., wnosząc o jej uchylenie. Podniosły, iż uzasadnienie skarżonej decyzji jest lakoniczne i chaotyczne. Zarzuciły również istnienie wewnętrznej sprzeczności w motywacji organu. Zwróciły też uwagę na podstawy, w oparciu o które organ ustalił, że sytuacja materialna skarżących jest trudna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty; - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem; - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie ojca wnioskodawców okoliczności faktycznych, potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne, czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu, przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. W sytuacji zaś, gdy staż pracy jest nieadekwatnie krótki do wieku wnioskodawcy, ustalenia wymaga to, czy brak wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego był spowodowany okolicznościami szczególnymi. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, podkreślić należy, iż zmarły ojciec wnioskodawców na 38 lat życia wypracował jedynie 1 rok, 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez zmarłego w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu jej ojca istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały mu podejmowanie zatrudnienia. Analiza materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, prowadzi do konkluzji, że nie udowodniono istnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych o długości adekwatnej do wieku zmarłego. W szczególności, za taką okoliczność nie może być uznane zdarzenie, polegające na stwierdzeniu całkowitej niezdolność do pracy u ojca dzieci. Ta okoliczność nie pozostaje bowiem w związku z omawianą problematyką i nie uzasadnia niewypracowania w przeszłości odpowiednio długiego stażu pracy. Analiza zatrudnienia ojca wnioskodawców, w okresie do momentu stwierdzenia u niego całkowitej niezdolności do pracy, nie tylko zaś nie udowadnia, ale nawet nie uprawdopodabnia tezy, iż gdyby nie zaistniało zdarzenie w postaci powstania tej niezdolności do pracy, to strona wypracowałaby odpowiednio długi staż, uprawniający do świadczenia w trybie zwykłym. Wcześniejsze okresy zatrudnienia nie potwierdzają bowiem takiej tezy. Reasumując, należało uznać, że istniały w sprawie przesłanki, uzasadniające tezę zaprezentowaną przez organ w skarżonej decyzji, iż przyznanie dochodzonego świadczenia stanowiłoby nadużycie w stosunku do innych osób ubezpieczonych, które latami wypracowywały składki, z których składa się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc się do zarzutów skargi, tutejszy Sąd ich nie podzielił. W szczególności na uwypuklenie zasługuje fakt, iż uzasadnienie skarżonej decyzji spełnia wymogi opisane w art. 107 § 3 K.p.a. Zawierało ono bowiem odniesienie do kluczowych przesłanek, stanowiących istotę niniejszej sprawy. Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia sprzeczności, mogących rzutować na poprawność decyzji. Kwestia sytuacji materialnej strony nie musiała zaś być szczegółowo badana, gdyż nie stanowiła ona – w realiach niniejszej spraw – kluczowego elementu wpływającego na rozstrzygnięcie. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).