II SA/Wa 2325/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi S. K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2013 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] września 2013 r., którą odmówił małoletniemu S. K., urodzonemu w 2000 r., w którego imieniu działała jego przedstawiciel ustawowy – matka M. K., przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej po ojcu – J. D., urodzonym w 1969 r. i zmarłym w 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i wskazał, że na przestrzeni 41 lat życia J. D. zostało udowodnione (na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy) jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - został udowodniony okres składkowy wynoszący tylko 9 miesięcy i 25 dni tych okresów. Ojciec dziecka pierwsze zatrudnienie objęte ubezpieczeniem społecznym podjął w kwietniu 1999 r., mając ukończone 29 lat. Ponadto w okresach od [...] kwietnia 2000 r. do [...] maja 2002 r. oraz od [...] października 2002 r. do [...] czerwca 2008 r., przez okres wynoszący łącznie ponad 7 lat, nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach wobec ojca dziecka nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona u J. D. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. dopiero od dnia [...] maja 2010 r. Z tych przyczyn organ uznał, że ojciec dziecka nie spełnił warunków wskazanych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezbędnych do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem z materiału sprawy nie wynika, iż wcześniej, przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające zatrudnienie, co skutkowałoby uzyskaniem w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. S. K., działając przez przedstawiciela ustawowego – matkę M. K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, iż ojciec dziecka – J. D., już od młodych lat, ze względu na trwałe upośledzenie umysłowe, był niezdolny do pracy. Dowodem na powyższe jest orzeczenie o jego stanie zdrowia. Istniała zatem w niniejszej sprawie okoliczność szczególna, leżąca po stronie ojca dziecka i niezależna od niego, uniemożliwiająca wypracowanie odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi tu o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga to, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, obecnej sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Wydanie decyzji w tego typu sprawach wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie ojca dziecka brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego, które po śmierci ojca, dawałoby dziecku uprawnienie do renty rodzinnej w trybie zwykłym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie, nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r., stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy u J. D. od dnia [...] maja 2010 r. Na to orzeczenie powołuje się organ w uzasadnieniu swojej decyzji odmownej. Jednakże w orzeczeniu tym zawarto także ustalenie (które już organ pominął w uzasadnieniu decyzji), iż naruszenie sprawności organizmu J. D. powstało przed ukończeniem przez niego 18 roku życia albo 25 roku życia. Zaniechanie zgłębienia tego zagadnienia w kontekście oceny możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez ojca dziecka, przy jednoczesnym istnieniu w aktach sprawy dokumentów o jego niepełnosprawności, stanowi naruszenie zasady rzetelnego i dogłębnego wyjaśnienia sprawy. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w zgromadzeniu materiału dowodowego i jego oceny w celu wydania decyzji (art. 107 § 3 Kpa). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie badając niniejszą sprawę, powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku zagadnień. Aktywność zawodowa J. D. powinna być analizowana z uwzględnieniem jego możliwości wykonywania pracy zarobkowej, które z kolei były wprost uzależnione od jego choroby umysłowej. Należy zatem ocenić, jaka była możliwość świadczenia tej pracy w okresie przed majem 2010 r., na ile jego zdolność do wykonywania prac (i jakich) była wówczas ograniczona, skoro zważy się na stwierdzone przez lekarzy orzeczników ZUS, naruszenie sprawności organizmu J. D., które powstało przed ukończeniem przez niego 18 roku życia albo 25 roku życia. Dokonanie powyższych ustaleń jest kluczowe dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 ppkt 1 c przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.