II SA/Wa 2335/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Ewa Pisula – Dąbrowska (spr.), Sławomir Fularski, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego D. K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2156/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Prezes ZUS nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Nie odniósł przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, do indywidualnej sytuacji, w której znalazła się skarżąca. Prezes ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił przyznania T.P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a następnie, decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia podał, że świadczenie w drodze wyjątku z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), może być przyznane, jeżeli wszystkie warunki wymienione w tym przepisie będą spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ ustalił, iż w zatrudnieniu wnioskodawczyni w okresach od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] stycznia 2008 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek ubezpieczenia społecznego, związana z brakiem świadczenia pracy albo wykonywaniem działalności gospodarczej. Stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby w tym okresie zainteresowania nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Podał, iż dopiero w dniu [...] czerwca 2010 r. lekarz orzecznik ZUS uznał T.P. za całkowicie niezdolną do pracy w okresie od dnia [...] grudnia 2009 r. do dnia [...] czerwca 2012 r. W ocenie organu trudno uznać za okoliczność szczególną, wskutek której nie nabyto uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, sytuację na rynku pracy. Prezes ZUS podkreślił, iż strona udokumentowała okres składkowy w wysokości 14 lat, 9 miesięcy i 18 dni oraz okres nieskładkowy w wysokości 6 lat i 15 dni. Przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Łącznie uznano zatem za udowodnione 19 lat, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów. Okres, w którym T.P. pozostawała poza ubezpieczeniem (1998 r. – 2008 r.) przypada w znacznej części w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia, uprawniający do renty w trybie zwykłym. W niniejszym przypadku okres ten wynosi jedynie 1 rok, 2 miesiące i 1 dzień. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona u zainteresowanej przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Zatem nie istniały przeciwwskazania, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Okres, w którym T.P. pozostawała poza ubezpieczeniem (1998 r. – 2008 r.) przypada w znacznej części w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym. W niniejszym przypadku okres ten wynosi jedynie 1 rok, 2 miesiące i 1 dzień. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T.P. do tutejszego Sądu. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania skarżąca podniosła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, iż nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku, oraz naruszenie art. 77 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Tak więc, Sąd ten nie orzeka o świadczeniu, ale jedynie bada czy zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania, wymaganych w trybie zwykłym, przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącą uprawnień rentowych w trybie zwykłym. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie administracyjnej dokumentów, T.P. urodziła się w 1957 r. Nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem nie legitymowała się wymaganym minimum 5-letnim okresem składkowym i nieskładkowym w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Skarżąca ma wykształcenie zawodowe dziewiarskie. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] grudnia 2009 r. W dacie powstania niezdolności do pracy skarżąca liczyła 52 lata. Od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] stycznia 2008 r. (w 2008 r. skarżąca liczyła 51 lat) wystąpiła przerwa w opłacaniu składek ubezpieczenia społecznego. Skarżąca legitymuje się łącznym okresem ubezpieczenia społecznego 19 lat, 8 miesięcy i 24 dni. Okres ten jest nieadekwatny do wieku T.P. Ponownie oceniając legalność decyzji Prezesa ZUS, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem nieważności. Organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, nie przekroczył też granic uznania administracyjnego. Rozstrzygając sprawę, organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.