II SA/Wa 2344/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] września 2006 r., 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje radcy prawnemu [...] ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2005 r. M. S. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ przyjął, iż wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego spowodowane było okolicznościami, na które nie miał on wpływu. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Fakt, że wnioskodawca przez okres 6 lat i 4 miesięcy nie był zatrudniony i nie prowadził innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym nie może zostać uznany za okoliczność szczególną w rozumieniu przepisu stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji. W tym okresie wnioskodawca był zdolny do pracy. Tak długotrwałej przerwy w zatrudnieniu nie można usprawiedliwić trudną sytuacją na rynku pracy, a okoliczność ta nie może przesądzić o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Powyższe decyzje stały się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 52/06 uchylił decyzje. Sąd nie podzielił argumentacji organu, że długotrwała przerwa w zatrudnieniu skarżącego nie może zostać usprawiedliwiona trudnościami panującymi na rynku pracy, a fakt rejestracji jako osoby bezrobotnej nie może przesądzać o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż skarżący zamieszkuje w rejonie, który od lat dotknięty jest strukturalnym bezrobociem. Jego skala należy do najwyższych w Polsce. Zatem fakt pozostawania skarżącego bez pracy i nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w latach 1998-2004 jest usprawiedliwiony i nie wynikał ze złej woli skarżącego, lecz z obiektywnie istniejącej przesłanki, jaką jest bezrobocie. W ocenie Sądu, tylko choroba uniemożliwiająca skarżącemu dalszą pracę spowodowała, że znalazł się on w sytuacji pozbawiającej go możliwości wypracowania przewidzianego prawem okresu uprawniającego do nabycia emerytury na zasadach ogólnych. Do takiego wniosku Sąd doszedł, analizując przebieg zatrudnienia skarżącego. Uchylając decyzje, Sąd uznał, iż organ winien szczegółowo zbadać, czy w konkretnej sprawie sytuacja na rynku pracy nie mogła mieć charakteru okoliczności szczególnej. Sąd wskazał też na możliwość uzupełnienia przez organ materiału dowodowego. Po uprawomocnieniu się wyroku, organ wezwał skarżącego do nadesłania wszelkiej dokumentacji dotyczącej poszukiwania przez niego pracy w latach 1998-2004. Skarżący w odpowiedzi nadesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o rejestracji w charakterze bezrobotnego od sierpnia 1998 r. do [...] czerwca 2004 r. oraz świadectwa pracy z lat 1997, 2004 i 2005. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] września 2006 r., odmówił skarżącemu świadczenia z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie potwierdzono stałą 6-letnią rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale nie odzwierciedla ona rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia i jedynie dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców mogłyby uzasadniać uznanie okresu przerwy w ubezpieczeniu za usprawiedliwioną okolicznościami szczególnymi. Powyższą decyzję organ utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] października, wskazując, że brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości nie ma charakteru szczególnej okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniósł o uchylenie wydanych decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący zarzucił organowi, iż odmawiając świadczenia, nie uwzględnił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i nie rozważył w całości materiału sprawy. Sąd uznał bowiem, że tylko choroba uniemożliwiająca skarżącemu dalszą pracę spowodowała, że znalazł się on w sytuacji pozbawiającej go możliwości wypracowania przewidzianego prawem okresu uprawniającego do nabycia emerytury na zasadach ogólnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, stwierdził, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w swym wyroku, nie nakazywał organowi przyznać skarżącemu świadczenia, a jedynie zebrać i ocenić materiał dowodowy mogący wskazywać, że w sprawie wystąpiły okoliczności szczególne. Organ taki materiał zebrał i ocenił, okoliczność zaś, że nie wniósł kasacji od korzystnego dla skarżącego wyroku wskazuje jedynie, iż zarzuty dotyczące niezbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, uznał za słuszne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Organ niewłaściwie zinterpretował zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w uzasadnieniu jego wyroku z dnia 3 maja 2006 r. W konsekwencji, przy ocenie dokonanych w sprawie ustaleń nie uwzględnił stanowiska Sądu, który, co należy podkreślić, nie podzielił argumentacji organu, że długotrwała przerwa w zatrudnieniu skarżącego nie może zostać usprawiedliwiona trudnościami występującymi na rynku pracy. Należy ponownie powtórzyć, że w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku Sąd przyjął, iż fakt pozostawania skarżącego bez pracy i nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne w latach 1998-2004 jest usprawiedliwiony i nie wynika ze złej woli skarżącego, lecz z obiektywnie istniejącej przesłanki, jaką jest bezrobocie. W ocenie Sądu, tylko choroba uniemożliwiająca skarżącemu dalszą pracę spowodowała, że znalazł się on w sytuacji pozbawiającej go możliwości wypracowania przewidzianego prawem okresu uprawniającego do nabycia emerytury na zasadach ogólnych i wskazał, że do takiego wniosku doszedł, analizując przebieg zatrudnienia skarżącego. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wynikająca z powołanego wyżej uzasadnienia wyroku dotyczyła wykładni stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia przepisu art. 83 ust. 1 ustawy dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i sposobu jego zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Organ zatem pozostawał związany przy ponownym rozpoznaniu sprawy oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 52/06. Co więcej, oceną tą jest także związany Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznający niniejszą sprawę. Oznacza to, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – niezgodnych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W rozpatrywanej sprawie organ nie uwzględnił stanowiska Sądu w przedmiocie oceny przerwy w zatrudnieniu skarżącego od [...] lipca 1998 r. do [...] czerwca 2004 r., w którym to okresie był on zarejestrowany jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy. Z materiału sprawy wynika, iż skarżący, pomimo schorzenia [...], stwierdzonego u niego już w 1990 r. i przebytej wówczas operacji, pobytów w szpitalu w 1992 r., kontynuował zatrudnienie. Po utracie pracy podejmował, jak twierdzi, wysiłki w poszukiwaniu zatrudnienia. Po uzyskaniu zatrudnienia w czerwcu 2004 r. nastąpił kolejny atak choroby i jak przyjął to Sąd w wyroku z dnia 9 maja 2006 r., choroba ta spowodowała, że znalazł się on w sytuacji pozbawiającej go możliwości wypracowania przewidzianego prawem okresu uprawniającego do nabycia świadczenia na zasadach ogólnych, a zatem nieuzyskanie prawa do renty na warunkach ustawowych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, niezawinionymi przez skarżącego. Wobec naruszenia przez organ przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które miało wpływ na wynik sprawy, skargę należało uznać za zasadną i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.