II SA/Wa 238/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Maria Werpachowska (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. K. z dnia 2 października 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 9 miesięcy. Pierwszą pracę strona podjęła w 2002 r. mając 33 lata. W latach 2003-2005 nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. K. powołała się na niezwykle trudną sytuację finansową podnosząc jednocześnie, że nie mogła przewidzieć, iż stan jej zdrowia ulegnie pogorszeniu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać przyznane, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ stwierdził, że aktywność zawodowa strony rozpoczęła się dopiero w grudniu 2002 r. W okresie od 9 sierpnia 2003 r. do 13 czerwca 2005 r. R. K. nie legitymuje się żadnym okresem składkowym ani nieskładkowym. W tym czasie nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, a zatem powodem niewykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym nie był stan zdrowia wnioskodawczyni. Całkowita niezdolność do pracy istnieje od 6 września 2005 r. do 30 września 2009 r. Udowodniony okres składkowy i nieskładkowy przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy wyniósł 10 miesięcy, a zatrudnienie, które powinno być brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia powinno obejmować znaczący okres. Organ podkreślił, że w aktach sprawy nie ma dowodów, które wskazywałyby, że niepodejmowanie zatrudnienia skutkującego wypracowaniem dłuższego stażu ubezpieczeniowego było wynikiem przyczyn, które można byłoby uznać za szczególne. Wyjaśnił, że opieka nad dziećmi nie stanowi szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej bezczynność zawodową i dającej tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Prezes ZUS wziął pod uwagę bardzo trudną sytuację materialną strony, stwierdził jednakże, iż nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. wskazała na zły stan zdrowia i niezwykle trudną sytuację materialną. Przedstawiła swoją sytuację rodzinną od 1989 r., wskazała, że wszystkie środki jakimi dysponowała przeznaczała na zakup żywności, lekarstw i ubrań dla dwóch córek. Podała, że nie posiadała środków finansowych, aby opłacić żłobek i przedszkole. Nie miała też środków, aby opłacić składki na ubezpieczenie. W dodatkowym piśmie z dnia 23 maja 2008 r. strona wskazała, że jej leczenie jest kontynuowane, ponownie podała, że jest matką samotnie wychowującą dwie córki, które jej potrzebują, a sytuacja finansowa jest niezwykle trudna. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, na przestrzeni 36 lat życia udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 10 miesięcy. W czasie niewykonywania zatrudnienia wnioskodawczyni nie była osobą całkowicie niezdolną do pracy i w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Trafne jest twierdzenie organu, że za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W czasie niewykonywania zatrudnienia przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie istniały niezależne od skarżącej przeszkody uniemożliwiające odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej strony brak jest podstaw, aby przyjąć, że opieka nad dziećmi stanowi okoliczność szczególną, o której mowa w art. 83 powołanej wyżej ustawy. Nie jest to bowiem zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, na które strona nie miała wpływu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym przerwa w zatrudnieniu związana z opieką i wychowywaniem dzieci, nie ma charakteru okoliczności szczególnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 1689/06). Niewykonywanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli skarżącej i nie czyni osoby sprawującej taką opiekę niezdolną do pracy. Prezes ZUS prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia i zgodnie z prawem utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazania wymaga również, że nadesłane do Sądu zaświadczenie o leczeniu skarżącej w 2008 r. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Badanie przez organ istnienia okoliczności szczególnych dotyczyło bowiem okresu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.