II SA/Wa 2387/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi małoletnich K., M. i Z. B. – reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] września 2013 r. odmawiającą przyznania małoletnim K. B. urodzonej w dniu [...] listopada 1996 r., M. B. urodzonej w dniu [...] października 2000 r. i Z. B. urodzonej w dniu [...] lutego 2002 r., reprezentowanym przez ich matkę – M. B., renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dzieci – W. B.. Decyzję organ uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), to jest niespełnieniem przesłanki istnienia po stronie ojca dzieci okoliczności szczególnych umożliwiających uzyskanie renty rodzinnej w trybie zwykłym oraz okolicznością niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie ustalono, iż W. B. urodzony w 1970 r., zmarł w dniu w dniu [...] marca 2013 r. i legitymował się okresem składkowy i nieskładkowym, łącznym w rozmiarze 9 lat i 26 dni. Okres ten, w ocenie organu, jest nieadekwatny do jego wieku – 42 lat. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2013 r. ustalił, iż ojciec dzieci był trwale całkowicie niezdolny do pracy od dnia 24 lutego 2013 r., a częściowa niezdolność do pracy istniała od dnia 31 października 2011 r. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym –udokumentowano jedynie 4 miesiące i 12 dni tych okresów (okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresach od dnia 1 grudnia 1992 r. do dnia 31 maja 1997 r., od dnia 2 października 2006 r. do dnia 26 lipca 2009 r., od dnia 14 listopada 2009 r. do dnia 6 marca 2011 r. i od dnia 26 marca 2011 r. do dnia 24 lutego 2013 r. tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy W. B. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. ca Polemizując z zarzutami wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, iż rezygnacja ojca dzieci z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zauważyć należy bowiem, iż niezależnie od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dzieci ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Nadto z akt sprawy wynika, iż łączny miesięczny dochód 4 osobowej rodziny składa się z wynagrodzenia M. B. z tytułu zatrudnienia w kwocie 3491,99 zł brutto i dodatku mieszkaniowego w kwocie 260,28 zł, co łącznie daje kwotę 3752,27 zł brutto. Na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 938,07 zł brutto, a więc nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie małoletnie dzieci nie pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletnich dzieci, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych i podstawowych. Działająca w imieniu wymienionych na wstępie małoletnich dzieci M. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zakwestionowała zasadność powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi argumentowała, że ze faktu, iż do 2006 roku W. B. głównie zajmował się wychowaniem dzieci, nie oznacza, że w tym czasie nie pracował. Mąż zatrudniał się w firmach ochroniarskich na stanowisku ochroniarza. Niestety większość tych firm zatrudniała męża na umowę o dzieło, a jak wiadomo, z tego tytułu zatrudnienia nie są opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Wskazywała na wysoki stopień bezrobocia w miejscu zamieszkania i na brak u W. B. wyższego wykształcenia, co utrudniało podjęcie pracy, mimo zdobycia dodatkowych kwalifikacji zawodowych elektryka i fryzjera. Podnosiła także, iż za każdym razem, kiedy mąż składał dokumenty do zakładów pracy, lekarz zakładowy dyskwalifikował go ze względu na stan zdrowia. W dalszej części skargi podnosiła, iż z zawodu jest nauczycielką, pracuje w szkole od 14 lat. Zarabia około 3.100 brutto i ma przyznany niewielki dodatek mieszkaniowy, do którego musi dopłacać jeszcze 400 zł. Do tego dochodzą opłaty za gaz (400zł.), prąd (350zł.), telefon i Internet (110 zł.), które to wydatki są niezbędne w obecnym świecie. Po opłaceniu wszystkich rachunków zostaje na utrzymanie rodziny 1.000 zł. netto tj. 250 zł. na członka rodziny. Suma 938 zł. brutto, która została wyliczona przez ZUS nie jest dochodem rzeczywistym. Skarżąca nie dysponuje kwotą brutto tylko netto. Nawet bez opłat jej dochody netto na osobę wynoszą 550 zł. Bardzo trudno utrzymać rodzinę za tę kwotę i w żaden sposób kwota taka nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych i podstawowych. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym chodzi tu o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Stwierdzony przez organ łączny (składkowy i nieskładkowy) okres ubezpieczenia W. B. jest nieadekwatny do jego wieku oraz także do wieku w którym stał się osobą trwale niezdolną do pracy. Nawet gdyby przyjąć, iż istniejąca choroba, już od daty ustalenia częściowej niezdolności do pracy (31 październik 2011 r.), wprost uniemożliwiła mu znalezienie zatrudnienia, to wskazać należy na liczne przerwy w płatności składek ubezpieczeniowych istniejące przed tą datą (od dnia 1 grudnia 1992 r. do dnia 31 maja 1997 r. – około 4 i pół roku przerwy; od dnia 2 października 2006 r. do dnia 26 lipca 2009 r. – około 2 lat i 4 miesięcy przerwy; od dnia 14 listopada 2009 r. do dnia 6 marca 2011 r. – prawie półtora roku przerwy). Nadto pracę W. B. zaczął świadczyć dopiero w wieku 22 lat. Także wskazywana w skardze okoliczność zatrudniania W. B. na podstawie umowy o dzieło nie wykluczała opłacania przez niego składek ubezpieczenia społecznego (w ramach samo ubezpieczenia). Zatem w niniejszej sprawie brak jest przesłanek pozwalających uznać, iż niespełnienie przez ojca dzieci warunków skutkujących nabyciem uprawnień do renty rodzinnej nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Wysokości najniższej emerytury w Polsce od dnia 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł, zatem jest to ustalona w orzecznictwie granica minimum kosztów niezbędnych do utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie kwestionuje oceny skarżącej, iż dochody uzyskiwane w cztero osobowej rodzinie w wysokości 3.752,27 zł brutto nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, jednakże i tak średnia dochodu na osobę w tej rodzinie jest wyższa od najniższej emerytury w Polsce, a zatem stwierdzona przez organ okoliczność niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania jest w niniejszej sprawie prawidłowa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe ustalenia organu są prawidłowe i skutkują uznaniem niespełnienia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zatem zasadne. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania i dokonał prawidłowej subsumcji zebranego materiału dowodowego. Trudna sytuacja materialna, którą dostrzega zarówno organ jak i Sąd nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia żądania, gdy nie zostaną łącznie spełnione pozostałe przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o czym wspomniano już wyżej. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowało by uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji i dlatego, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.