II SA/Wa 2390/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spraw.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, WSA Ewa Kwiecińska, Protokolant Magdalena Berond, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II SA/Wa 2390/04 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., którą to decyzją wydaną na postawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówiono p. S. R. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnienia do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uważać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wnioskodawca nie wykazał, że niespełnienie wymogów ustawowych do renty zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które nie miał wpływu. Organ podkreślił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach wynika, iż na przestrzeni pracy zawodowej wnioskodawcy wystąpiły kilkuletnie przerwy w okresach od 7 października 1987 r. do 31 grudnia 1987 r., od 30 czerwca 1989 r. do 04 lipca 1993 r. oraz od 12 maja 2000 r. do 31 sierpnia 2002 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Niezdolność wnioskodawcy do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] maja 2004 r. Lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność wnioskodawcy do pracy i samodzielnej egzystencji istnieje od [...] kwietnia 2004 r. Ponadto organ stwierdził, że przy ocenie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 wspomnianej ustawy, brano pod uwagę treść zaświadczenia z dnia 14 września 2004 r. z powiatowego urzędu pracy, z którego wynika, że wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jednakże nie będzie ono miało decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji w sprawie świadczenia w drodze wyjątku. Także trudne warunki materialne, na które powoływał się wnioskodawca, nie stanowiły, w ocenie organu, wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie z przepisu art. 83 cytowanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wniesionej przez p. S. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Skarżący podkreślił, że do czasu ujawnienia się u niego choroby - [...], był osobą czynną zawodowo, która przepracowała 23 lata 6 miesięcy i 9 dni. W związku z chorobą komisja lekarska przyznała skarżącemu pierwszą grupę inwalidzką bez możliwości podjęcia pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie w całości i o utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o ustaleniach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. W ocenie Sądu, uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Prezes ZUS, odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wskazał na brak szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu wypracowanie prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Wskazać należy, iż ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) nie zna definicji "szczególnych okoliczności". Oznacza to, że ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Do okoliczności należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę, w stosunku do której bada się ich istnienie. Muszą być one spowodowane ważnymi względami. Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku należy niewątpliwie uwzględnić okres ubezpieczenia wnioskodawcy. Okres ten winien być adekwatny w stosunku do wieku ubezpieczonego. Skarżący S. R., liczący 53 lata, legitymuję się okresem ubezpieczeniowym wynoszącym 23 lata 6 miesięcy i 9 dni (w tym ponad 20-letnim okresem ubezpieczeniowym). Jest to niewątpliwie długi okres ubezpieczeniowy w stosunku do wieku ubezpieczonego. Ponadto w okresie od 04 listopada 1999 r. do 31 sierpnia 2002 r. skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny. Z dniem 31 sierpnia 2002 r. z powodu podjęcia pracy wyrejestrował się. Następnie po zakończeniu umowy o pracę, w dniu 18 listopada 2002 r., ponownie się zarejestrował. Zdaniem Sądu, fakt ten potwierdza, iż czynił on starania o podjęcie pracy. W tych warunkach przerwy w zatrudnieniu, które wystąpiły w okresie od 7 października 1987 r. do 31 grudnia 1987 r., od 30 czerwca 1988 r. do 04 lipca 1993 r., od 12 maja 2000 r. do 31 sierpnia 2002 r., nie powinny być wynikiem decydującym o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Zauważyć należy, iż w okresie ostatnich 10 lat poprzedzających powstanie całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat skarżący udowodnił okres 3 lat, 8 miesięcy i 23 dni. Nie można zatem wykluczyć, że gdyby nie stan zdrowia (orzeczona od [...] kwietnia 2004 r. całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji), skarżący wypracowałby okres ubezpieczenia niezbędny do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Na podkreślenie zasługuje również, iż skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki pobierającej emeryturę w kwocie 562,58 zł. oraz dodatek pielęgnacyjny 144,25 zł. Zdaniem Sądu, należy jeszcze raz wyjaśnić i dokładnie ustalić, czy skarżący nie spełnia przesłanki "szczególnych okoliczności". Wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku wszechstronnego zbadania i oceny materiału dowodowego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.