II SA/Wa 24/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Poczwarek (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] października 2004 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., którą odmówił uwzględnienia wniosku p. A. J. - matki B., J. i P. B. - o przyznanie dzieciom renty w drodze wyjątku po ich zmarłym ojcu - B. B. Z uzasadnienia decyzji wynika, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe w razie łącznego spełnienia przez wnioskodawcę warunków w postaci: posiadania obecnie lub w przeszłości statusu osoby ubezpieczonej; niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej i dlatego warunki określone w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się do osoby zmarłej. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, na skutek których zmarły ojciec dzieci nie uzyskałby prawa do świadczeń w zwykłym trybie. Organ ustalił, że w pracy zawodowej zmarłego występują nieusprawiedliwione stanem zdrowia przerwy w okresach od dnia [...] lipca 1987 r. do [...] października 1991 r. oraz od [...] lipca 1994 r. do [...] lipca 1996 r. Pan B. B. zmarł w dniu [...] kwietnia 2004 r. Przez okres 5 lat 7 miesięcy i 9 dni przed zgonem nie udokumentował żadnego okresu ubezpieczenia. W przekonaniu Prezesa ZUS, udowodniony łączny okres ubezpieczenia, wynoszący tylko 5 lat 5 miesięcy i 12 dni, jest nieadekwatny do wieku B. B. w chwili śmierci - 39 lat. Prezes ZUS stwierdził, że art. 83 ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczeń na ogólnych zasadach, ponieważ renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. A. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżąca zarzuciła wydanie jej z naruszeniem prawa procesowego - art. 7, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, a w szczególności, niewyjaśnienie przez Prezesa ZUS wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca wyjaśniła, że zmarły B. B. w okresach pozostawania bez pracy rejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w W., zatrudnienia jednak nie znajdował z przyczyn od siebie niezależnych. Zdaniem skarżącej, powyższa okoliczność powinna zostać uznana za szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto, w ocenie skarżącej, zmarły ojciec dzieci chorował od wielu lat, o czym świadczy jego przedwczesny zgon. Skarżąca podała również, że zawarła związek małżeński, z którego posiada czwarte dziecko, dochody małżonków nie pozwalają jednak na pokrycie podstawowych potrzeb dzieci zmarłego B. B. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca kwestionuje ustalenie Prezesa ZUS odnośnie braku po stronie zmarłego ojca dzieci szczególnych okoliczności, na skutek których nie uzyskałby on prawa na zasadach zwykłych, ustawowych. Z zarzutem takim nie można się zgodzić. B. B. zmarł w wieku 39 lat. Łącznie uzyskał okres ubezpieczenia wynoszący 5 lat 5 miesięcy i 12 dni. W toku prowadzonego postępowania skarżąca nie przedstawiła Prezesowi ZUS dowodów potwierdzających dłuższe ubezpieczenie. Nie wykazała również, aby w życiu zmarłego B. B. wystąpiły wyjątkowe, szczególne zdarzenia, uniemożliwiające mu wypracowanie dłuższego okresu ubezpieczenia. Wprawdzie, zgodnie z art. 7 kpa (zasada prawdy obiektywnej), na organie administracji publicznej ciąży obowiązek podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to jednak w interesie osoby zainteresowanej pozytywnym załatwieniem sprawy leży współdziałanie z organem administracji i podanie mu do wiadomości znanych faktów. Skarżąca dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powołała się na okoliczność pobierania przez zmarłego zasiłku dla bezrobotnych, w okresach od dnia [...] lipca 1994 r. do [...] stycznia 1995 r., od [...] sierpnia 1995 r. do [...] lutego 1996 r. oraz na fakt rejestracji zmarłego w charakterze bezrobotnego od [...] stycznia 2004 r. do [...] kwietnia 2004 r., bez prawa do zasiłku. Przedstawione wyżej okoliczności, nawet gdyby wymienione okresy zaliczyć do stażu ubezpieczeniowego, wydłużyłyby okres ubezpieczenia zaledwie o 1 rok. Oznaczałoby to, że na przestrzeni swojego 39-letniego życia B. B. pozostawał ubezpieczony 6 lat 5 miesięcy i 12 dni. Twierdzenie o nieadekwatności okresu ubezpieczenia do wieku zmarłego, pozostawałoby dalej aktualne. W sprawie brak jest dowodów potwierdzających niemożność podjęcia pracy przez B. B. w okresach, w jakich pozostawał poza zatrudnieniem z uwagi na stan zdrowia. Sam fakt przedwczesnej śmierci nie oznacza, że kilkanaście lat wcześniej ojciec dzieci nie mógł pracować. W zatrudnieniu zmarłego występują kilkuletnie przerwy, ostatnia w okresie kilku lat przed zgonem. W tej sytuacji faktycznej, ocena Prezesa ZUS o braku szczególnych okoliczności, na skutek których zmarły ojciec dzieci nie uzyskałby prawa do świadczenia ustawowego, nie nosi cech dowolności, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych względów, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.