II SA/Wa 240/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Sędzia WSA – Jacek Fronczyk Sędzia WSA – Andrzej Góraj (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Decyzją z [...] października 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania M. A. świadczenia w drodze wyjątku. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2013 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż strona, na przestrzeni 69 lat życia, udokumentowała 13 lat i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Z powyższego ustalenia wywiódł, że okres pozostawania strony w ubezpieczeniu jest nieadekwatnie krótki w stosunku do wieku. Zastanawiając się nad istnieniem okoliczności szczególnych, uniemożliwiających stronie wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego organ wskazał, iż strona nie udowodniła tego, by okolicznościami tymi był m.in. zły stan zdrowia. Strona odmówiła bowiem poddania się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS. Tym samym organ nie miał możliwości zweryfikowania twierdzeń strony co do wpływu stanu zdrowia na długość okresu składkowego. W świetle powyższego organ wywiódł, że strona nie spełnia warunków dla przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiodła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Podniosła, iż powodem niewypracowania przez nią odpowiednio długiego stażu pracy była choroba. W latach 1958-1964 leczyła się bowiem z [...]. W związku z powyższym nie była w stanie poszukiwać pracy tak jak zdrowi ludzie. Tłumaczyła również, iż obecnie jest w bardzo złym stanie zdrowia, który uniemożliwił jej poddanie się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie skarżącej okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z wyżej wymienionych przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż strona, na 69 lat życia, wypracowała jedynie 13 lat i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jej wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w złym stanie zdrowia. Jednakże na potrzeby postępowania administracyjnego same twierdzenia strony co do stanu zdrowia, nie mają waloru przekonywującego dowodu. Walor taki ma jedynie orzeczenie lekarza ZUS. Jak wynika z akt postępowania organ starał się zweryfikować twierdzenia podnoszone przez wnioskodawczynię. Próbował ustalić, czy schorzenia na jakie cierpiała w przeszłości skarżąca uniemożliwiały jej świadczenie pracy. Powyższych okoliczności nie udało się jednakże ustalić organowi. Strona odmówiła bowiem poddania się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS. Tym samym pozbawiła się możliwości wykazania zasadności podnoszonych twierdzeń. Wobec powyższego organ, wskutek braku współdziałania strony, został pobawiony możliwości ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Rozstrzygnięcie jakie organ wydał w sprawie, było wiec jedynym możliwym do wydania w realiach faktycznych sprawy. Gwoli wyjaśnienia podnieść również należy, iż Sąd administracyjny bada poprawność skarżonej decyzji na dzień jej wydania. Stąd też bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie pozostawała podniesiona w skardze okoliczność, iż strona zgadza się poddać badaniom przez lekarza orzecznika ZUS. Obecne stanowisko strony w tym zakresie nie zmienia bowiem tego, iż na dzień wydawania spornej decyzji organ wskutek braku współdziałania strony, nie dysponował materiałem dowodowym potwierdzającym stanowisko wnioskodawczyni. Jeśli zaś strona istotnie ma obecnie wolę poddania się badaniom przez lekarza orzecznika ZUS, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby złożyła nowy wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i w toku wszczętego, nowego postępowania, wyraziła zgodę na stosowne badania. Na marginesie podniesienia wymaga okoliczność, iż trudna sytuacja materialna strony, sama w sobie nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie dochodzonego świadczenia. Renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest bowiem zapomogą, czy świadczeniem o charakterze pomocy społecznej. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).