II SA/Wa 2401/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2007 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie renty specjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W.M. kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52 zł 80 gr (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], odmawiającą przyznania A.S. renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ podał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny. Organ podał, że urodzona w 1920 r. A.S. wywieziona została na roboty przymusowe. Początkowo pisała listy, jednakże po jakimś czasie korespondencja przestała nadchodzić. Mimo poszukiwań podjętych po wojnie przez ojca A.S., nie udało się ustalić jej dalszych losów. W 1997 r. A.S. została odnaleziona w Szpitalu [...] w B., po tym jak podała nazwę rodzinnej wioski, co pozwoliło na skontaktowanie się z osobami, które ją znały przed deportowaniem z Polski. W wymienionym szpitalu przebywała od kilkudziesięciu lat. Wcześniej przebywała również w innych szpitalach, gdzie jako pacjentka zarejestrowana była pod innym nazwiskiem. Informacje uzyskane od sąsiadki A.S. z okresu przed deportowaniem na roboty przymusowe pozwoliły zidentyfikować pacjentkę, jako zaginioną A.S. Wymieniona rozpoznana została przez rodzinę, która zaopiekowała się nią. Dzięki staraniom B.S. otrzymała dowód osobisty na nazwisko A.S. Podjęto również starania o przyznanie jej określonych świadczeń. Organ podał, że z tytułu deportacji na roboty przymusowe A.S. otrzymuje stałe świadczenie pieniężne. Z pobytu na robotach przymusowych otrzymała ok. [...] zł, nadto otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz zasiłek stały w wysokości [...] zł. Prezes ZUS nie przyznał wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. A.S. od 1998 r. mieszka u kuzyna – B.S., zajmuje jeden pokój i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Niepełnosprawność orzeczona w stosunku do A.S. datowana jest na 1974 r. B.S. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Utrzymują się z świadczeń rentowych. Wymieniona wyżej decyzja Prezesa Rady Ministrów stała się przedmiotem skargi A.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych. Wskazała, że jej sprawa zasługuje na szczególne potraktowanie. W wyniku zdarzeń losowych, jako młoda i zdrowa kobieta wywieziona została na roboty przymusowe do [...]. W związku z tym zdarzeniem straciła zdrowie i ponad 50 lat swojego życia, pozbawiona kontaktu z najbliższą rodziną oraz możliwości podjęcia pracy, a w konsekwencji możliwości nabycia uprawnień emerytalnych. Świadczenie w postaci renty specjalnej w znacznym stopniu poprawiłoby jej trudną sytuację bytową oraz umożliwiłoby zakup wszystkich niezbędnych leków. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto, doprecyzował informacje dotyczące sytuacji życiowej A.S., wskazując, że na roboty przymusowe do [...] wywieziona została w 1940 r. Początkowo pisała listy, po czym ślad po niej zaginął. Ustalono, że rozchorowała się i została umieszczona w szpitalu [...] w B. Po wojnie ojciec poszukiwał jej bezskutecznie przez P. W okresie powojennym przez kilkadziesiąt lat przebywała w Szpitalu [...] w B., do czasu, gdy przypomniała sobie, że pochodzi z miejscowości o nazwie G. i rozpoznana została następnie przez rodzinę, która podjęła się opieki nad nią. Organ podał również, że świadczenie pieniężne, jakie A.S. uzyskuje z tytułu deportacji do pracy przymusowej, wynosi [...] zł. Skarżąca aktualnie posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ dodał, że warunki socjalno-bytowe oraz zdrowotne nie są jedynym kryterium przyznawania świadczenia w trybie szczególnym. Wymagane jest, aby wnioskodawca udowodnił okoliczności, które można byłoby kwalifikować jako wyjątkowe, np. wybitne zasługi w określonych dziedzinach, bądź też szczególne zdarzenia losowe. Takich faktów skarżąca nie wykazała i nie udokumentowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Finansowane są one z budżetu państwa (art. 84 powołanej ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów jest zatem związany przy rozpatrywaniu sprawy rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Swoboda Prezesa Rady Ministrów przy wydawaniu decyzji nie oznacza zatem dowolności. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. W toku postępowania o świadczenie, określone w art. 82 ustawy o emeryturach i rentach, organ obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, która jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prezes Rady Ministrów obowiązany jest również w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ dopuścił się naruszenia wymienionych reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes Rady Ministrów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że przyznanie świadczenia jest możliwe jeśli w sprawie występują inne okoliczności, poza trudną sytuacją bytową, wskazujące na ich szczególny charakter. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednakże żadnych rozważań i ocen organu, co do występowania tych okoliczności w przedmiotowej sprawie. Za należyte rozpatrzenie całego materiału dowodowego i dokonanie jego oceny nie może zostać uznane samo przedstawienie stanu faktycznego sprawy, tj. przytoczenie zdarzeń z życia wnioskodawcy, bez dokonania subsumcji tych faktów pod normę prawną. Również decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2005 r., poprzedzająca zaskarżoną decyzję, nie zawiera uzasadnienia spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 kpa. Nie można za takie uznać bowiem jednozdaniowego stwierdzenia, że uzasadnienie wniosku i nadesłane dokumenty nie dają podstaw do przyznania A.S. renty specjalnej. W świetle powyższego Prezes Rady Ministrów utrzymując w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. poprzedzającą ją decyzję, naruszył nadto art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05). W ocenie Sądu, sytuacja życiowa, a także zdrowotna A.S. i okoliczności, które doprowadziły do ponad 50-letniej rozłąki z rodziną, mogą zostać uznane za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżąca nie domaga się przecież renty specjalnej, jako odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy. Będąc pozbawiona przez ponad 50 lat, najpierw w wyniku deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy, a następnie w związku z przebywaniem w szpitalach [...], co mogło być konsekwencją dramatycznych przeżyć z tego okresu, możliwości podjęcia pracy i uzyskania odpowiednich świadczeń z tego tytułu, w wieku 87 lat pozostawiona została, poza świadczeniami przyznanymi jej dzięki staraniom kuzyna, bez środków na zapewnienie sobie właściwego leczenia. Nie jest przy tym wiadomo, co było przyczyną tak nagłego i tragicznego pogorszenia stanu zdrowia A.S., jakie okoliczności miały na to wpływ (być może przeżyty w tak młodym wieku dramat oraz zdarzenia zaistniałe po deportowaniu), że wobec skarżącej stosowano wieloletnią hospitalizację. Nadto, skarżąca pozostawała w skutek powyższego w całkowitej rozłące z rodziną. Ojciec skarżącej podejmował po wojnie działania mające na celu odnalezienie córki, jednakże bezskutecznie. Wszystko to powoduje, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia nie mógł poprzestać jedynie na stwierdzeniu, że brak jest podstaw do jego przyznania. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2 wyroku uzasadnione jest treścią art. 152 powołanej ustawy. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).