II SA/Wa 2401/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. T. na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia dopuszczenia do użytku podręcznika szkolnego oddala skargę. Minister Edukacji Narodowej postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. nr [...] , wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w zw. z art. 61a § 1 kpa, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek J. T. w sprawie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika [...] Elementarz [...]. Ćwiczenia [...]. Ćwiczenia [...], autorzy: P. T., D. W.. W sprawie ustalono stan faktyczny. W dniu [...] listopada 2011 r. [...] S.A. z siedzibą w K. (Wydawnictwo) złożyła wniosek o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika [...]. Elementarz [...]. Ćwiczenia [...]. Ćwiczenia [...], autorzy: P. T., D. W. (dalej "Podręcznik"). Wydawnictwo do przedmiotowego wniosku dołączyło oświadczenie, że nie narusza praw osób trzecich, w szczególności praw autorskich. W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego, Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] dopuścił do użytku szkolnego przedmiotowy podręcznik, na podstawie pozytywnych opinii rzeczoznawców. W dniu [...] maja 2013 r. J. T. złożyła do Ministra Edukacji Narodowej wniosek o cofnięcie dopuszczenia do użytku szkolnego przedmiotowego podręcznika, wskazując, iż posiada do niego prawa autorskie. Ponadto oświadczyła, iż rozpowszechnianie podręcznika przez Wydawnictwo stanowi naruszenie jej majątkowych i osobistych praw autorskich, ze względu na jej pominięcie w oznaczeniu autorstwa Podręcznika. Jako dowód do przedmiotowego wniosku dołączyła płytę CD z plikami zawierającymi: (1) zestawienie zatytułowane "[...]" opracowany przez J. T., K.. M. i A. T., (2) materiał określony jako "[...] współautorstwa J. T., K. M. i F. P., (3) materiał określony jako "[...]" współautorstwa J. T., K. M. i A. S. oraz (4) cztery pliki pdf zawierające materiały graficzne, zatytułowane "[...]". Minister Edukacji Narodowej, działając na podstawie art. 61 a § 1 kpa, biorąc pod uwagę brzmienie art. 22a ust. 7 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, w dniu [...] sierpnia 2013 r. wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika, wskazując, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do złożenia wniosku o cofnięcie dopuszczenia, ponieważ nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego podręcznika. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. T. wskazała, że ustalenie posiadania przez nią tytułu prawnego do podręcznika wymagało wykładni szeregu przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zatem organ był obowiązany wszcząć postępowanie w przedmiotowej sprawie i badać istnienie legitymacji czynnej po stronie wnioskodawczyni. Minister Edukacji Narodowej, po ponownym przeprowadzeniu postępowania, stwierdził, że ustalenie czy wnioskodawczym przysługuje tytuł prawny do podręcznika nie stanowi ustalenia faktu, lecz w rzeczywistości sprowadza się do ustalenia istnienia prawa. Prowadzenie takich ustaleń w przypadku przedmiotowego postępowania stałoby w sprzeczności z przepisami kpc. Ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa dokonywane jest bowiem w postępowaniu cywilnym (art. 189 kpc). Z przedmiotowego wniosku wynika, że ma on służyć ochronie praw autorskich Wnioskodawczyni i jest taką ochroną uzasadniany. Zatem, zgodnie z art. 17 pkt 2 kpc, w sprawach o ochronę praw autorskich i pokrewnych właściwy jest sąd cywilny. Natomiast organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia praw autorskich do Podręcznika. Organ podkreślił też, że wnioskodawczyni w zażaleniu nie powołała żadnych nowych faktów czy dowodów, potwierdzających tytuł prawny do podręcznika. Wnioskodawczym nie wykazała, iż jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa i tym samym nie może skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego przedmiotowego podręcznika, a zatem w ocenie organu zachodzi przesłanka określona w art. 61a § 1 kpa, tzn. wniosek o cofnięcie dopuszczenia do użytku szkolnego przedmiotowego podręcznika został wniesiony przez osobę niebędącą stroną, co obliguje Ministra Edukacji Narodowej do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 kpa. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi J. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła ona o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia I Instancji. Zaskarżonym aktom zarzuciła naruszenie art. 28 kpa w zw. z art 22a ust. 7 pkt 1 ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie z uwagi na uznanie, że skarżącej nie przysługuje przymiot strony w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że przysługuje jej interes prawny w żądaniu, aby organ procedował nad jej sprawą przez uprawdopodobnienie swojego autorstwa, podanie interesu faktycznego i podstawy prawnej stanowiącej oparcie dla interesu faktycznego, które to czynniki łącznie stanowią interes prawny, co przesądza o fakcie bycia stroną postępowania administracyjnego oraz przez przyjęcie, że dla wykazania interesu prawnego po stronie skarżącej konieczne jest istnienie wyroku sądu cywilnego, rozstrzygającego kwestię autorstwa przedmiotowych podręczników, co w rzeczywistości stanowi przyjęcie, że dla bycia stroną postępowania administracyjnego konieczne jest posiadanie przez skarżącą publicznego prawa podmiotowego w sytuacji, gdy przepis art. 28 kpa wprost stanowi, że wystarczający jest interes prawny. Gdyby bowiem skarżąca dysponowałaby żądanym przez organ wyrokiem, nie żądałaby prowadzenia postępowania i badania materiału dowodowego, a zażądałaby od organu jednoznacznego zachowania się, polegającego na cofnięciu dopuszczenia do użytku przedmiotowych podręczników, powołując się jedynie na takowy wyrok. Dalej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 a § 1 kpa przez jego zastosowanie i w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy postępowanie to w rzeczywistości zostało wszczęte, o czym świadczy stanowisko organu, który twierdzi, że sprawa ma charakter szczególnie skomplikowany oraz fakt, że organ dwukrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy oraz naruszenie art. 75 kpa i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez brak należytego rozważenia i przeanalizowania wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak należytego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga J. T. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 1 kpa., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 kpa). Stosownie zaś do art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jedyną przesłanką uzyskania przez dany podmiot statusu strony postępowania administracyjnego jest to, czy legitymuje się interesem prawnym lub obowiązkiem, ze względu na który "żąda czynności organu" lub którego "dotyczy postępowanie". Pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w przepisach kodeksu. W doktrynie wskazuje się natomiast, że "treścią tego pojęcia będzie publiczne prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnej korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym, bo orzeka się o nich przez wydanie decyzji administracyjnej. Cechami tego interesu będzie to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego" (por. A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] M. Jaśkowska Małgorzata, A. Wróbel Andrzej "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071)", publ. LEX nr 165046). Podobnie interes prawny definiuje orzecznictwo sądowe, wskazując, że pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego. Mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (por wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2226/12, publ. LEX nr 1356980). W rozpoznanej sprawie art. 22a ust 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) określa kto posiada przymiot strony w postępowaniu dotyczącym cofnięcia dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika, tj. podmiot, który posiada tytuł prawny do podręcznika. W niniejszej sprawie skarżąca co prawda wskazuje, że posiada prawa autorskie do podręcznika [...]. Elementarz [...]. Ćwiczenia [...]. Ćwiczenia [...], autorzy: P. T., D. W., jednak tezy tej nie udowadnia. Wskazuje jedynie, że rozpowszechnianie podręcznika przez Wydawnictwo stanowi naruszenie jej majątkowych i osobistych praw autorskich, ze względu na jej pominięcie w oznaczeniu autorstwa Podręcznika. Jako dowód do przedmiotowego wniosku dołączyła płytę CD z plikami zawierającymi: (1) zestawienie zatytułowane "[...]" opracowany przez J. T., K. M. i A. T., (2) materiał określony jako "[...] współautorstwa J. T., K. M. i F. P., (3) materiał określony jako "[...]" współautorstwa J. T., K. M. i A. S., oraz (4) cztery pliki pdf zawierające materiały graficzne, zatytułowane "[...]". Powyższe dokumenty i oświadczenia skarżącej nie są w ocenie Sądu wystarczające do uznania, że skarżąca rzeczywiście posiada prawa autorskie do przedmiotowego podręcznika. Powyższe dowody wymagają odpowiedniego zbadania i przeprowadzenia w tym zakresie postępowania. Jednak, jak słusznie podnosi organ, postępowanie w tym zakresie nie należy do właściwości organu administracji publicznej, lecz dokonywane jest w drodze procesu cywilnego na podstawie art. 189 kpc, zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny (por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 1998 r., sygn. akt I ACa 284/98, publ. LEX nr 36279). Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty skarżącej, jakoby dla przeprowadzenia postępowania z wniosku skarżącej o cofnięcie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika i uznania jej za stronę niniejszego postępowania wystraczające było uprawdopodobnienie autorstwa, podanie interesu faktycznego i podstawy prawnej stanowiącej oparcie dla interesu faktycznego skarżącej. Dopiero bowiem prawomocne rozstrzygnięcie sądu powszechnego w zakresie istnienia tytułu prawnego do przedmiotowego podręcznika dawałoby podstawę do uznania skarżącej za stronę niniejszego postepowania. Analizowanie w postępowaniu administracyjnym powyższych dowodów, jak chciałaby tego skarżąca, doprowadziłoby w konsekwencji do nieuprawnionego przekroczenia kompetencji organu administracji publicznej. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w odpowiedni sposób, że posiada tytuł prawny do przedmiotowego podręcznika, organ prawidłowo ocenił, że nie posiada ona interesu prawnego do złożenia wniosku o cofnięcie dopuszczenia go do użytku szkolnego i tym samym doszedł do słusznego przekonania, że w sprawie należało zastosować art. 61a kpa i odmówić skarżącej wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Dlatego też wydane rozstrzygnięcia odpowiadają prawu, organ prawidłowo bowiem przeprowadził postępowanie – zebrał i ocenił materiał dowodowy, a następnie swoje rozstrzygnięcia szczegółowo uzasadnił. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić że skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.