II SA/Wa 2406/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia NSA Jolanta Rajewska spraw, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, , Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2005 sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] w [...] z dnia [...] października 2003 nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w służbie celnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Dyrektor Izby Celnej [...] w [...] decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust.1 pkt 8 a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) zwolnił A. G. ze służby z dniem [...] września 2003 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy dnia [...] października 2003 r. Dyrektor Izby Celnej [...] w [...] powyższą decyzję utrzymał w mocy. W motywach swych rozstrzygnięć organ powołał się na fakt wniesienia przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia z art. 294 § 1 kodeksu karnego. Dodał też, że wniesienie aktu oskarżenia stanowi obligatoryjną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o służbie celnej. W skardze wniesionej w listopadzie 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie stwierdzenie jej nieważności. Zarzucił, że powołany art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej jest nie precyzyjny. Nie stanowi wprost czy dotyczy on również osób przeciwko, którym akt oskarżenia wniesiono przed wejściem tego przepisu. Przy tego rodzaju wątpliwościach nowe przepisy ustawy o służbie celnej nie powinny być interpretowane na niekorzyść funkcjonariuszy celnych i nie mogą mieć zastosowania w stosunku do osób, przeciwko którym tak jak w przypadku skarżącego - akt oskarżenia wniesiono przed wejściem w życie omawianej regulacji. W ocenie skarżącego decyzja o zwolnieniu go ze służby jest dla niego krzywdząca. Narusza ponadto przepisy ustawy o Służbie Celnej oraz podstawową zasadę, że prawo nie działa wstecz. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie. Stwierdził przy tym, z dniem [...] listopada 2003 r. między innymi zlikwidowano Izbę Celną [...] w [...]. Jej zadania przejęła Izba Celna w [...]. Dyrektor tej ostatniej Izby jest zatem właściwy do udzielenia w niniejszej sprawie odpowiedzi na skargę. Zdaniem tego organu zapis zawarty w art. 25 ust. 1 pkt 8 a, dodanym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, należy traktować dosłownie. Przepis ten dotyczy wszystkich funkcjonariuszy celnych wobec których w trakcie pełnienia służby w administracji celnej wniesiono akt oskarżenia, niezależnie od daty z jaką zdarzenie to nastąpiło. Jedną z zasad polityki legislacyjnej jest dyrektywa właściwego stopnia ogólności stanowionych przepisów prawa; pozbawionego luk, a także wolnego od nadmiernej szczegółowości. Omawiany przepis precyzuje charakter popełnionych przestępstw. Ma on zastosowanie we wszystkich sprawach, w których nie zapadły prawomocne rozstrzygnięcia sądu. Nie można mówić o nadaniu normie mocy wstecznej. Jednoczesne obowiązywanie odmiennych regulacji prawnych w tym zakresie i stosowanie w stosunku do poszczególnych funkcjonariuszy celnych odmiennych kryteriów nie sprzyjałoby przejrzystości i pewności prawa. Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2004 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, wprowadzający do ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w art. 25 w ust. 1 nowe pkt 8 a i 8 b oraz w art. 61 nowe brzmienie ust. 2 - jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 maja 2004 r. sygn. II SA 4548/03 zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie. Po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. sygn. K 1/04 postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia 1 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Przede wszystkim należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 13 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Celnej [...] w [...], a zatem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (§ 1 pkt 13 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości - Dz. U. Nr 72, poz. 652). Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną (art. 134 § 1 ustawy). Analizując skargę w tym zakresie należy przede wszystkim przypomnieć, że w prawie administracyjnym zasadą jest, że organ administracyjny stosuje przepisy prawa materialnego obowiązującego w dniu wydania decyzji. Przepisy te na ogół decydują o tym czy i w jakim zakresie organ powinien ewentualnie stosować przepisy dawniejsze. Przepisy przejściowe nowych ustaw z reguły nawiązują do postępowań administracyjnych będących w toku, przewidując, że dotychczasowe regulacje będą miały zastosowanie jedynie do spraw wszczętych i niezakończonych decyzjami ostatecznymi, a tym samym, że do pozostałych spraw należy stosować przepisy nowego aktu prawnego. W orzecznictwie (także Trybunału Konstytucyjnego) oraz w doktrynie powszechnie akceptowana jest ponadto zasada bezpośredniego działania nowego prawa, polegająca na tym, że od dnia wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszystkich stosunków prawnych, zdarzeń czy też stanów rzeczy danego rodzaju - zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa. Od dnia wejścia w życie nowego prawa wszyscy uwikłani w sytuacje prawne i stosunki prawne danego rodzaju mają być traktowani jednakowo, według tych samych norm. Rozwiązanie takie odpowiada zazwyczaj przeświadczeniu prawodawcy, że nowe normy są bardziej dostosowane do aktualnych warunków niż prawo poprzednio obowiązujące (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. sygn. akt K 9/92 [OTK 1993, cz. I, poz. 6] oraz uchwała pięciu sędziów NSA z dnia 20 października 1997 r. sygn. akt FPK 11/97 [ONSA 1998, z. 1. poz. 10] i uchwała siedmiu sędziów NSA z 25 sierpnia 2003 r. sygn. akt FSA 1/03 [ONSA 2004 r., z. 1, poz. 1]). Materialnoprawną podstawę zwolnienia skarżącego ze służby stanowił art. 25 ust.1 pkt 8 a, dodany art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy-Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r., Nr 120, poz. 1122). Ustawa z 23 kwietnia 2003 r. (z wyjątkiem art. 1 pkt 74) weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, tj. od 9 sierpnia 2003 r. (art. 3). Zgodnie z art. 3 nie ma ona zastosowania jedynie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 8 a powołanej ustawy funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Przepis ten reguluje kwestię zwolnienia ze służby w sposób kategoryczny. Nie pozostawia więc organowi administracji celnej, w razie ustalenia przewidzianych w normie przesłanek, żadnej swobody decydowania o możliwości pozostawienia funkcjonariusza w służbie, w tym z uwagi na datę wniesienia przeciwko temu funkcjonariuszowi aktu oskarżenia. Niezależnie zatem od tego kiedy przeciwko funkcjonariuszowi wniesiono akt oskarżenia, zwolnienie takiego funkcjonariusza ze służby jest obligatoryjne. Taka interpretacja sprzyja zachowaniu jedności (spójności) prawa. Inaczej powstałaby sytuacja polegająca na tym, że w tym samym czasie do takich samych stanów faktycznych mogłyby mieć zastosowanie dwie różne regulacje prawne, tylko dlatego, że akty oskarżenia przeciwko funkcjonariuszom oskarżonym o popełnienie podobnych przestępstw zostały wniesione w różnym czasie. Taka praktyka naruszałaby przede wszystkim konstytucyjne zasady praworządności oraz równości wobec prawa. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że przeciwko A. G. został wniesiony akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. W tej sytuacji zwolnienie skarżącego było obowiązkiem organu administracji celnej. Zauważyć jednak należy, że stosunki służbowe funkcjonariuszy celnych są stosunkami administracyjnoprawnymi. Indywidualny akt administracyjny w przedmiocie zwolnienia celnika ze służby jest decyzją administracyjną. Do postępowania w tych sprawach stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Wyłączenia przepisów tego kodeksu mogą być wprowadzone tylko w drodze ustawowej, na zasadzie przepisu szczególnego. Wyjątków od tych zasad i reguł nie można domniemywać. Ustawa o służbie celnej wprowadziła odstępstwo jedynie od zasady przewidzianej w art. 130 kpa (art. 81 ust. 1 a ustawy o Służbie Celnej). Nie wyłączyła natomiast stosowania normy zawartej w art. 110 kpa, w myśl której decyzja wiąże organ, który ją wydał od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Stąd nie można rozwiązać stosunku służbowego z funkcjonariuszem celnym z datą wsteczną. Decyzją z dnia [...] września 2003 r., doręczoną 6 października 2003 r., orzeczono o zwolnieniu A. G. ze służby z dniem [...] września 2003 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie skorygował powyższej decyzji w części dotyczącej daty zwolnienia skarżącego ze służby. Rozstrzygnięciem z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy decyzję orzekającą o zwolnieniu skarżącego ze służby z datą wsteczną, a zatem z naruszeniem art. 110 kpa. Stanowi to mające wpływ na wynik sprawy naruszenie powołanego przepisu oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 132, art. 134 § 1, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).