II SA/Wa 241/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska Asesor WSA - Jarosław Trelka (spr.) Protokolant: - Małgorzata Płodzicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, - oddala skargę- II SA/Wa 241/06 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] lipca 2005 r. M. C. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku. Wskazał w nim, że jest chory, nie może podjąć żadnej pracy, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Pobiera 267 zł. zasiłku stałego oraz 144 zł. zasiłku pielęgnacyjnego z ośrodka pomocy społecznej. Połowę tej kwoty przeznacza na lekarstwa, płaci także 300 zł. comiesięcznych alimentów na rzecz syna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. dwukrotnie odmówił mu renty pomimo całkowitej niezdolności do pracy datowanej od [...] października 2004 r. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. C. renty w drodze wyjątku. Organ podkreślił, że na przestrzeni 49 lat życia skarżący wykazał jedynie 17 lat, 8 miesięcy i 2 dni ubezpieczenia. W dziesięcioleciu poprzedzającym trwałą niezdolność do pracy, zamiast 5 lat wykazał jedynie 3 lata, 1 miesiąc i 1 dzień ubezpieczenia. W latach 1977 - 1981 wystąpiła przerwa w zatrudnieniu skarżącego. Pracę przestał wykonywać w lipcu 1998 r. i do czasu całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez ponad 6 lat, nie podjął żadnej działalności zawodowej, a nie zaszły szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), które taką bezczynność zawodową usprawiedliwiają. Ponadto w ocenie organu nie zaszedł przypadek braku niezbędnych środków utrzymania, który wymagany jest przez ten przepis dla przyznania renty w drodze wyjątku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. podniósł, że był ubezpieczony od 15 roku życia, tj. od rozpoczęcia nauki zawodu w 1971, do 1976 r. Skarżący wskazał też, że po 1976 r. odbywał służbę wojskową, a 11 grudnia 1976 otrzymał rentę inwalidy wojskowego. Od 1978 do 1988 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu "z tytułu współpracy w Zakładzie [...] w S. ul. [...] C. E.". W 1979 r. utracił rentę inwalidzką. [...] stycznia 1989 r. rozpoczął własną działalność gospodarczą, którą zakończył w 1999 r. Od [...] maja 1999 r. był zarejestrowany jako bezrobotny, urząd pracy płacił za niego składkę zdrowotną. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. uznał go, od [...] października 2004 r., za osobę niepełnosprawną ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. M. C. wskazał ponadto, że legitymuje się 34 latami ubezpieczenia społecznego liczonymi od 1971 r. Swoją sytuację uznał za "rozpaczliwą". Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2005 r. Organ ponownie podkreślił, ze ostatni okres ubezpieczenia skarżącego przypada na dzień [...] lipca 1998 r., a z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie nie mógł on kontynuować zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero w październiku 2004 r., czyli ponad 6 lat od ostatniego zatrudnienia. Organ uznał, że zarejestrowanie się skarżącego w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku, od maja 1999 r. do grudnia 2004 r., nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Wymienione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okresy zatrudnienia, służby wojskowej oraz działalności gospodarczej zostały już przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnione przy wydawaniu pierwszej decyzji. Organ wyjaśnił ponadto, że do stażu pracy jako okresy nieskładkowe zalicza się tylko okres nauki w szkole wyższej, okres studiów doktoranckich i aspirantury naukowej. Nauka w liceum zawodowym nie może być więc do tego stażu zaliczona. Ponadto 411 zł. otrzymywanej comiesięcznie pomocy finansowej z ośrodka pomocy społecznej nie powala uznać, w ocenie organu, że skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł, że decyzja organu z dnia [...] grudnia 2005 r. nie uwzględniła przedstawionych orzeczeń lekarskich, oraz że organ niezasadnie uznał kwotę 411 zł. za wystarczającą. Organ pominął też - w ocenie skarżącego - stan jego zdrowia i ciężką sytuację życiową oraz osobistą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Badając zaskarżoną decyzję z tego punktu widzenia uznać należy, że odpowiada ona wymogom prawa. Stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organ właściwie uznał, że wyliczone w tym przepisie przesłanki nabycia świadczenia powinny być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że brak którejkolwiek z nich nie pozwala na przyznanie tego świadczenia. W niniejszej sprawie organ uznał, że zachodzi brak dwóch wymaganych przez cytowany przepis przesłanek przyznania renty w drodze wyjątku - nie zaszły mianowicie szczególne okoliczności usprawiedliwiające fakt, że M. C. nie nabył prawa do świadczenia ustawowego, a ponadto - nie pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania. Dokonując kontroli oceny spełniania przez skarżącego przesłanek przyznania renty w drodze wyjątku Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podzielił stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji, a dotyczące przyczyn braku nabycia przez M. C. prawa do świadczenia ustawowego. Istotnie - w sprawie o świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zasadnicze znaczenie mają przyczyny, dla których wnioskodawca nie spełnia warunków uzyskania świadczenia ustawowego. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku ustawa wymaga bowiem, aby przyczyny te wynikały ze szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności. Co więcej - okoliczności te nie mogą być przez wnioskodawcę zawinione. Oznacza to, że nawet przy podjęciu szczególnych starań niemożliwe byłoby przezwyciężenie ich skutków, a bezczynność zawodowa wnioskodawcy może być wobec tego uznana za usprawiedliwioną (vide wyrok NSA z 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt. II S.A. 3741/01). W niniejszej sprawie ostatni udowodniony okres ubezpieczenia skarżącego przypada na dzień [...] lipca 1998 r. Od tej daty aż do dnia, który w orzeczeniu lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych został wskazany jako początek całkowitej niezdolności skarżącego do pracy, tj. do dnia [...] października 2004 r., M. C. nie pracował. Skarżący nie wyjaśnił w toku postępowania przyczyn swojej choroby, na żadnym jego etapie explicite nie wskazał też przyczyn, dla których po [...] lipca 1998 r., a przed [...] października 2004 r. nie prowadził działalności skutkującej obowiązkiem opłacania składek ubezpieczenia społecznego. W tej sytuacji Sąd, podobnie jak organ, który wydał zaskarżoną decyzję, może odwołać się jedynie do przedstawionej dokumentacji medycznej. Wynika z niej, że przyczyną hospitalizacji skarżącego po [...] października 2004 r. była choroba alkoholowa. Jeśli taka też była przyczyna jego bezczynności zawodowej przed tą datą, to wypada wskazać na utrwaloną już w orzecznictwie sądowym zasadę, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi nie dającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenia pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 przywołanej ustawy (wyrok NSA z dnia 21 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3404/02). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni tę zasadę aprobuje. Zasadnie też organ uznał, że status bezrobotnego, w okresie od [...] maja 1999 r. do [...] grudnia 2004 r., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą fakt, że skarżący nie nabył prawa do "normalnego" świadczenia. W tej sytuacji jako bezprzedmiotową ocenić należy kwestię posiadania przez skarżącego niezbędnych środków utrzymania - brak szczególnych okoliczności uzasadniających jego bezczynność zawodową w latach 1998 - 2004 stanowi wystarczający, samoistny powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Niemniej podkreślić wypada, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 411 zł. (nie, jak on sam podaje, 401 zł.). Dochód ten stanowi comiesięczna pomoc z gminnego ośrodka pomocy społecznej. Tymczasem przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy pozwala przyznać świadczenie w drodze wyjątku wtedy, gdy osoba ubezpieczona nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Ustawa nie precyzuje pojęcia "niezbędne środki utrzymania", ale zasadą jest odwołanie się w tym zakresie do wysokości minimalnego wynagrodzenia i najniższego świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Otóż kwota 411 zł. nie przekracza wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku 2005, czyli w roku wydawania zaskarżonej decyzji. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2005 r. (Dz. U. Nr 201, poz. 2062) ustaliło bowiem tę wysokość na kwotę 849 zł. Wysokość dochodu M. C. nie przekracza też najniższego świadczenia z FUS obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (wynosiło ono 562, 58 zł. - Komunikat Prezesa ZUS z dnia 21 lutego 2004 r., M.P. Nr 10, poz. 162). Trudno zatem uznać, że skarżący dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. W tym zakresie Sąd nie podzielił więc oceny organu co do braku wymaganego ustawą kryterium dochodowego. Niemniej raz jeszcze wyjaśnić należy, że nie zmienia to generalnej oceny, iż odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia była prawidłowa, skoro nie spełnił on wszystkich wymaganych ustawą przesłanek nabycia prawa do takiego świadczenia. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego, nie jest kolejną formą pomocy społecznej. Prawo do takiego świadczenia jest konsekwencją spełnienia warunków ustawowych, a brak niezbędnych środków utrzymania jest tylko jednym z nich. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja podjęta została zgodnie z prawem obowiązującym w chwili jej wydawania.