II SA/Wa 242/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bronisław Szydło Sędziowie WSA - Eugeniusz Wasilewski - Adam Lipiński (spr.) Protokolant: - Anna Siwonia po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W. P. wnosił o przyznanie mu renty w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., na zasadzie art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia uznając, iż wnioskodawca nie spełnia podstawowego warunku, jakim jest brak niezbędnych środków do utrzymania, a także wnioskodawca posiada przerwę w zatrudnieniu i opłacaniu składek na ubezpieczenie w okresie 1997 - 2000 i nie wykazał szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak ubezpieczenia w tym okresie. Organ ustalił, że W. P. urodził się w 1952 r. Orzeczeniem Lekarza orzecznika z sierpnia 2005 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, okresowo to jest do lipca 2006 r., przy czym lekarz orzecznik wskazał datę [...] kwietnia 2005 r. jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, a datę [...] lipca 2005 r. jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca na przestrzeni 52 lat życia legitymował się stażem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 29 lat, 5 miesięcy i 17 dni, a na ostatnie dziesięciolecie - stażem 2 lata, 1 miesiąc i 24 dni. Organ ustalił, iż W. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką (uzyskującą dochody z zatrudniania w wysokości [...] zł.) i dorosłym synem (zatrudnionym na okres próbny, z wynagrodzeniem [...] zł.), a zatem średni dochód na osobę w tej rodzinie wynosi 749,00 i jest wyższy od kwoty najniższego świadczenia emerytalno-rentowego, co - zdaniem organu - wyklucza uznanie wnioskodawcy za osobę nieposiadającą niezbędnych środków do utrzymania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. P. wskazał, że zarejestrował się jako osoba bezrobotna w 1998 r., a więc pracy poszukiwał. Nie znalazł jej z uwagi na bezrobocie i pogarszający się stan zdrowia. Wskazał także, że organ wiedział o czasowym zatrudnieniu syna, który już z dniem [...] listopada 2005 r. pracę utracił. Podnosił, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się obecnie jedynie z zarobków żony - około 900 zł. netto. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż średni dochód w rodzinie (749 zł) nie wskazuje aby W. P. pozostawał bez środków do życia. Podniósł, iż bezrobocie nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej ponad 4-letni okres nieopłacania składek na ubezpieczenie. Od powyższej decyzji W. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazując na swoją ciężką chorobę oraz na wadliwie ustalony przez organ dochód w jego rodzinie. Wskazywał także na podnoszone wcześniej twierdzenia, iż na niemożność świadczenia pracy miał duży wpływ systematycznie pogarszający się stan jego zdrowia. Podkreślił swój ponad 29 letni staż ubezpieczeniowy. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast na rozprawie pełnomocnik organu pozostawił rozstrzygniecie sprawy do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W niniejszej sprawie odmowa przyznania świadczenia nastąpiła z uwagi na ustalenie przez organ, iż dochody rodziny zamieszkującej wspólnie ze skarżącym są na tyle wysokie, że średnia dochodu na osobę przewyższa kwotę najniższego świadczenia emerytalno-rentowego, co wyklucza uznanie skarżącego za osobę nieposiadającą niezbędnych środków do utrzymania. Tak więc skarżący nie spełnia jednego z podstawowych warunków przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych umożliwiających przyznanie świadczenia. Następnym elementem uzasadniającym odmowę, jest brak usprawiedliwienia dlaczego w okresie 4 lat, 4 miesięcy i 6 dni, poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy, skarżący nie uiszczał składek ubezpieczeniowych. W ocenie Sądu decyzja organu jest nieprawidłowa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ustosunkował się w tej decyzji do okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a były to istotne okoliczności wskazujące na inną ocenę sytuacji materialnej rodziny skarżącego i okoliczności te mogły w istotny sposób stanowić o treści wydanej decyzji. Jak wynika z akt sprawy nie zrobiono niczego, aby rzetelnie sprawdzić wysokość dochodów w rodzinie W. P. i ustalić dochody osób aktualnie prowadzących wspólnie z nim gospodarstwo domowe, tym bardziej, iż - co trafnie zarzuca skarga - rodzaj umowy o pracę zawartej przez syna skarżącego był organowi znany od początku tej sprawy i było wiadomo, że dochód tej osoby będzie wkrótce wymagał dodatkowego sprawdzenia. Organ nie ustosunkował się także do przedstawionego już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzutu skarżącego, iż jego stale pogarszający się stan zdrowia był przyczyną (obok bezrobocia) trudności w znalezieniu pracy. Nie jest tu wystarczające ustosunkowanie się jedynie do zarzutu samego bezrobocia, jak to uczynił organ i stwierdzenia, że nie stanowi ono okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy. Należało dokładnie zbadać i ustalić jakie skutki miały postępy choroby dla oceny możliwości znalezienia pracy, na ile i od jakiego okresu choroba ta stanowiła okoliczność utrudniającą wykonywanie pracy (i w jakim zakresie), zanim skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy. Należało ustalić, czy choroba ta powstała nagle, czyniąc skarżącego w bardzo krótkim czasie całkowicie niezdolnym do pracy, czy też jej rozwój był długotrwały, stale zmniejszający aktywność zawodową W. P. W ustaleniach tych nie można abstrahować od bardzo dużego stażu ubezpieczeniowego skarżącego - blisko 30 lat, porównując go z jego wiekiem i okresem 4 lat i 4 miesięcy braku ubezpieczenia, poprzedzającym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Nie można także nie zauważać, że staż ten, w swojej znaczącej części czasowej, składa się z okresów zatrudnienia. Dopiero przy dokładnym ustaleniu tych wszystkich elementów można będzie dokonać oceny, czy wspomniany wyżej okres braku ubezpieczenia jest usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rozstrzygniecie sprawy w taki sposób, jak to uczynił organ jest niezgodne z treścią art. 7, art. 77, art. 80 Kpa i narusza podstawowe zasady postępowania dowodowego; jak dążenie do ustalenia prawdy obiektywnej, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, gromadzenia i rozpatrywania materiału dowodowego oraz dokonywania oceny tego materiału. Z tych też względów decyzja organu z dnia [...] stycznia 2006 r. jako naruszająca istotne zasady postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, musiała ulec uchyleniu na skutek kontroli sądowej. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę na etapie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, organ powinien zbadać sprawę pod kątem wyżej wskazanych dowodów i okoliczności. Przy ustalaniu dochodu rodziny należy brać także pod uwagę niektóre istotne i niezbędne wydatki zmniejszające realnie ten dochód (jak na przykład wydatki na niezbędne lekarstwa, czy koszty nauki), co także powinno podlegać wnikliwej ocenie organu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.