II SA/Wa 2427/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Asesor WSA Janusz Walawski Protokolant: Łukasz Pilip po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2005 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2004 r. 2) stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 2427/04 UZASADNIENIE W. S. (poprzednie nazwisko M.) urodziła się w 1962 roku. W dniu [...] października 1999 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za całkowicie niezdolną do pracy okresowo, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że całkowita niezdolność do pracy powstała po lipcu 1997 roku. Organ odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym z powodu braku wymaganych 5 lat okresów ubezpieczenia w ostatnim okresie dziesięciu lat od daty stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy (legitymowała się jedynie okresem 4 lat, 5 miesięcy i 19 dni). Natomiast organ przyznał W. S. w okresie od maja 2000 roku do października 2002 roku rentę z tytułu czasowej całkowitej niezdolności do pracy, w drodze wyjątku. Ponieważ orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2002 r. W. S. została uznana za częściowo niezdolną do pracy czasowo, świadczenia tego już nie przyznano w następnych okresach zaś do grudnia 2003 roku W. S. korzystała z zasiłku dla bezrobotnych. W styczniu 2004 roku W. S. złożyła wniosek o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy, w drodze wyjątku. Legitymowała się udowodnionym okresem ubezpieczenia łącznie 8 lat 2 miesięcy i 28 dni w tym 6 lat, 2 miesięcy i 6 dni okresu składkowego. Okres nieskładkowy (2 lata i 22 dni) został tu wyliczony przy zastosowaniu ograniczenia do 1/3 okresów składkowych. Ogółem W. S. pozostawała w ubezpieczeniu społecznym w okresach od marca do kwietnia 1981 roku, od marca 1983 roku do maja 1998 roku i od grudnia 2002 roku do grudnia 2003 roku. W dniu [...] lutego 2003 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za trwale, całkowicie niezdolną do pracy. W uzasadnieniu lekarz stwierdził, że badana nie rokuje odzyskania zdolności do pracy. W. S. jest matką czwórki dzieci (A. urodzonego w 1987 roku, A. urodzonego w 1990 roku, J. urodzonej w 1994 r. i M. urodzonej w 1995 roku). Zamieszkuje razem z dziećmi i bezrobotnym małżonkiem bez prawa do zasiłku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówił przyznania świadczenia. Swoją decyzję argumentował zbyt krótkim okresem zatrudnienia. Podstawę prawną wydania decyzji stanowi przepis art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodatkowo podkreślił, że na przestrzeni od marca 1981 roku do grudnia 2003 roku wykazano łączny okres składkowy 8 lat, dwa miesięcy i 28 dni, a całkowita niezdolność do pracy powstała u W. S., gdy była w wieku 36 lat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. zakwestionował zasadność powyższej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie. Argumentował, że na przestani 22 lat (1981 - 2003) skarżąca udokumentowała jedynie 6 lat i dwa miesiące okresów składkowych. W jego niewskazano szczególnych okoliczności uzasadniających niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, zaś fakt opieki nad czwórką dzieci nie może być uznany za takie okoliczności. Na rozprawie pełnomocnik organu pozostawił skargę do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykazuje pewna niekonsekwencję w zakresie argumentacji odmowy przyznania świadczenia. Z jednej strony organ słusznie stwierdza, że całkowita niezdolność do pracy powstała u skarżącej w wieku 36 lat - a więc w 1998 roku, z drugiej wskazuje na 22 letni okres (od 1981 roku do 2003 roku) w którym skarżąca legitymuje się jedynie nieco ponad 8-letnium łącznym okresem składkowym, abstrahując podczas analizy tego okresu od wcześniej stwierdzonego faktu niezdolności do pracy już w wieku 36 lat. W tym miejscy podkreślenia wymaga fakt, że lekarz orzecznik w swoim orzeczeniu (z [...] października 1999 r.) datę powstania całkowitej niezdolności do pracy określił w przedziale czasowym "po lipcu 1997 roku, od 1 października 1998 r.", co także umożliwia wcześniejsze przyjęcie istnienia u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy - niż w wieku 36 lat, jak to czyni organ. Zgodnie z orzeczeniami lekarzy orzeczników od października 1998 r. do daty wydania decyzji w niniejszej sprawie zdolność skarżącej do pracy przedstawiała się następująco; od października 1998 roku do października 2002 roku była ona całkowicie niezdolna do pracy, następnie od października 20002 roku do października 2004 roku była jedynie częściowo niezdolna do pracy, zaś do lutego 2003 roku została zakwalifikowana jako niezdolna do pracy na stałe. Tak więc okres ten w większej części charakteryzuje się całkowitą niezdolnością do pracy (częściowa niezdolność do pracy trawa tu zaledwie dwa lata). Nie można zatem traktować go według jednej miary. Tymczasem, jak wynika ze stanowiska prezentowanego przez organ, okres od 1981 roku (rozpoczęcie działalności zawodowej skarżącej) do 2003 roku jest potraktowany jednakowo. Skarżąca, co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Na oceniane do uprawnień ostatnie dziesięciolecie, do wymaganego minimum 5 lat ubezpieczenia brakuje jedynie 6 miesięcy i 11 dni. Zważyć tu należy na sprawowanie przez skarżącą opieki nad dziećmi, co może do pewnego stopnia usprawiedliwiać niewielkie okresy. W okresie od 1981 roku do 2003 roku przeplatają się u skarżącej okresy składkowe z nieskładkowymi. Poza okresami od kwietnia 1981 roku do marca 1983 roku i od maja 1998 roku do grudnia 2002 roku skarżąca nie zerwała kontaktu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, przy czym ostatni z wyżej wymienionych okresów w jakiejś jego części pokrywa się z okresem pobierania świadczenia z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku od kwietnia 2000 roku do października 2002 roku. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien mieć na uwadze całokształt oceny zdolności do pracy skarżącej. Powinien zwrócić uwagę na różnicę w aktywności zawodowej skarżącej, wynikającej z różnej w różnym czasie oceny tej zdolności przez biegłych lekarzy orzeczników i przeanalizować je pod kontem treści art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 ppkt 1 lit. c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.