II SA/Wa 2439/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. D. z dnia 5 kwietnia 2004 r. o przyznanie renty specjalnej, odmówił przyznania tego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie. Przyznanie lub odmowa przyznania emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest też pod uwagę sytuacja materialna wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczeń w szczególnym trybie. Organ odmawiając przyznania świadczenia wskazał, że zebrane w sprawie dowody nie dają podstaw do przyznania renty specjalnej. Pismem z dnia 2 września 2004 r. J. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Z dokumentacji sprawy wynika, że J. D. – ur. w 1947 r. – przez 12 lat (1967-1978) wyczynowo uprawiał sport ([...]). Osiągnięcia sportowe wymienionego nie były wybitne, ale ograniczały się do dobrego, ligowego poziomu w krajowym współzawodnictwie. Wypadki, jakim ulegał wielokrotnie (22 razy) podczas uprawiania tego sportu, przyczyniły się do utraty zdrowia. Od 1972 r. pozostawał w leczeniu w poradni [...] z powodu [...], zaś od 1982 r., po uznaniu za inwalidę II grupy, przebywa na rencie. W 1993 r. uznany został za inwalidę I grupy z ogólnego stanu zdrowia oraz narządu ruchu. Jako członek klubu sportowego był ubezpieczony od następstw nieszczęśliwych wypadków w PZU przez klub, którego był członkiem i z tytułu wypadków, jakim ulegał podczas uprawiania wyczynowo sportu otrzymywał należne odszkodowanie. Wypadki te, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie zostały uznane za wypadki przy pracy (w czasie uprawiania sportu był pracownikiem zakładu pracy, który udzielał mu zwolnień z pracy w związku z uprawianiem sportu, ale nie klubu sportowego, którego byt jedynie członkiem), czego domaga się zainteresowany, uważając, że wypadkom tym uległ "w ramach realizowania obowiązków pracowniczych w zakładzie, a polegających na reprezentowaniu zakładu i miasta, a także Polski w zawodach sportowych". Obecnie otrzymuje rentę wynoszącą, wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, 669 zł netto. Mieszka z matką, otrzymującą rentę inwalidzką I grupy w kwocie 784 zł netto, sprawującą funkcję rodziny zastępczej dla małoletniego wnuka. Wysokości otrzymywanej z tego tytułu pomocy pieniężnej wnioskodawca nie podał oświadczając, że prowadzi z matką odrębne gospodarstwo domowe, przy czym od matki otrzymuje obiady w zamian za pokrywanie kosztów energii, gazu, wody kanalizacji i telefonu, wynoszące około 450 zł miesięcznie. Dom jednorodzinny, w którym mieszkają, jest w złym stanie technicznym. Wnioskodawca, mimo inwalidztwa, porusza się, jak podaje z trudem, ale samodzielnie. Nie wymaga zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny, ani środki pomocnicze. Pozostaje w leczeniu, pod opieką poradni specjalistycznych. Zakwalifikowany został do zabiegu operacyjnego (w związku z uszkodzeniem [...]), lecz twierdzi, że nie ma środków na leczenie. Zainteresowany podnosił, że ośrodek pomocy społecznej odmawia objęcia go pomocą finansową. Z pism Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika jednak, że J. D. nie składał wniosków o objęcie go pomocą i nie był nią zainteresowany. Po zgłoszeniu przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po raz kolejny, zarzutu o uchylaniu się przez Ośrodek od udzielenia mu pomocy, MOPS podał, że w marcu 2004 r. J. D. złożył wniosek o przyznanie pomocy i otrzymał zasiłek celowy w kwocie 200 zł na częściowe pokrycie kosztów leczenia, jednak dochód zainteresowanego o 45 % przekracza kryterium ustawowe przyjęte dla osoby samotnie gospodarującej i, ze względu na możliwości finansowe Ośrodka nie można zapewnić J. D. stałej, doraźnej pomocy wobec konieczności objęcia w pierwszej kolejności pomocą osób nieposiadających żadnych źródeł dochodu, w tym posiadających na utrzymaniu dzieci. Wnioskodawca, jak inni byli sportowcy-inwalidzi, korzystał z pomocy funduszu dla sportowców, jaki stworzył Polski Związek Motorowy. Otrzymywał z tego funduszu corocznie zasiłki socjalne (w 2003 r. wykorzystał limit tej pomocy wynoszący 2250 zł). Wniosek zainteresowanego z 15 lutego 2004 r. o udzielenie kolejnego wsparcia finansowego PZM zmuszony był załatwić odmownie, z uwagi na szczupłe środki finansowe i bardzo dużą liczbę kierowanych do ZG PZM podań o pomoc finansową, w tym przez byłych zawodników. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. D., zrzucając powyższej decyzji naruszenie przepisów art. 7, 8 i art. 75-78 kpa, wniósł o ustalenie jego praw w oparciu o wnikliwą analizę wszystkich okoliczności wskazujących na szczególny charakter okoliczności i zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie świadczenia na warunkach i wysokości innej, niż wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną i podkreślił, że odpowiedzialność za brak regulacji prawnych zabezpieczających sportowców, którzy ulegli wypadkom w trakcie uprawnienia sportu i stali się inwalidami, ponosi rząd RP. Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w podjętych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem, decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie, samo przez się, jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz, czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowo-administracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone we wskazanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Zdaniem sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy sprawy, dotyczący także warunków socjalno-bytowych skarżącego. Wbrew zarzutom, organ nie miał podstaw do kwestionowania ustaleń dokonanych w tym przedmiocie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. i przekazanych w piśmie z dnia 15 września 2004 r. (k. 63), gdyż poczynione one zostały w oparciu o wskazane dokumenty oraz oświadczenia skarżącego i jego matki. Zauważyć przy tym należy, iż trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia specjalnego. Zgodnie z art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą wystąpić szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa, co to mają być za szczególne okoliczności. Tak więc, za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże ona nie może być jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wskazał i nie udokumentował podobnych faktów. Sam fakt, iż skarżący wyczynowo uprawiał sport i ulegał wypadkom, które jak twierdzi, doprowadziły do utraty jego zdrowia, nie jest wystarczającym uzasadnieniem do przyznania renty specjalnej. Zgodzić się też należy z argumentem, iż okoliczności szczególnej uzasadniającej przyznanie świadczenia specjalnego, nie może stanowić powołany przez skarżącego brak odpowiednich regulacji prawnych, zabezpieczających sportowców, którzy ulegli wypadkom podczas uprawiania sportu. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).