II SA/Wa 244/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Agnieszka Góra – Błaszczykowska, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku D. K. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu 8 listopada 2011 r., odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W trakcie postępowania nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowały, że D. K. nie spełniła wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D.K. opisała przebieg swojej choroby oraz wskazała, że całe życie zawodowe nie unikała pracy a w sytuacjach, kiedy nie mogła jej podjąć na tzw. "etacie" pracowała na umowie zlecenia. W toku sprawy ustalono, że D. K. mając 46 lat posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy w wysokości 12 lat, 5 miesięcy i 16 dni. W trakcie aktywności zawodowej miała przerwę w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od [...] grudnia 1994 r. do [...] stycznia 2000 r. i od [...] września 2000 r. do [...] czerwca 2006 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. uznał D. K. za całkowicie niezdolną do pracy od 19 listopada 2010 r. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że z wniosku z dnia 17 listopada 2011 r. oraz "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia 3 października 2011 r." wynika, że przerwy w ubezpieczeniu spowodowane były brakiem możliwości znalezienia pracy oraz opieką nad dziećmi. Organ stwierdził, że problemy ze znalezieniem pracy są brane pod uwagę pod kątem okoliczności szczególnej, jednakże okoliczność ta nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Trudności w znalezieniu pracy nie oznaczają bowiem niemożności jej podjęcia w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ stwierdził też, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. K. zakwestionowała zaskarżoną decyzję. Podała, że jej zdaniem spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w swoich decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 kpa, zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 kpa, powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno - rentowym. Organ rozpoznając powtórnie wniosek D. K. winien wyjaśnić, czy fakt nieuzyskania przez ubezpieczonej wymaganego (5 letniego) okresu składkowego i nieskładkowego był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała na brak możliwości znalezienia pracy na terenie miejsca jej zamieszkania oraz na podejmowanie przez nią zatrudnienia na umowę zlecenia. Podkreślić należy, że skarżąca w 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku miała udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 4 lata, 19 dni. Należy zauważyć, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, i w związku z tym okoliczność ta nie ma w sprawie większego znaczenia. Kwestią zaś zasadniczą są przyczyny niespełnienia przez skarżącą wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w zwykłym trybie. Co prawda, Prezes ZUS stwierdził, że nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, wskutek których nie nabyła ona takich uprawnień, lecz swoją oceną objął jedynie przerwę w zatrudnieniu. Nie odniósł się zaś w ogóle do faktu, że choroba skarżącej i uznanie jej przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolną do pracy nastąpiło w trakcie ubezpieczenia. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca w okresie od dnia [...] lipca 2008 r. do chwili choroby, a zatem do dnia [...] listopada 2010 r. (ponad 2 lata) pozostawała w zatrudnieniu. Ponadto w okresie wcześniejszym była też zarejestrowana w charakterze bezrobotnej co może świadczyć o poszukiwaniu przez nią zatrudnienia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy uznać trudną do przezwyciężenia przeszkodę, na którą ubezpieczony nie miał wpływu. Niewątpliwie to nagłe zdarzenie – ciężka choroba skarżącej - wykluczyło jej aktywność zawodową, a jego skutki w chwili obecnej są nie do przezwyciężenia. Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji nie uznał, że jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Tym bardziej niezrozumiałe jest, z jakich powodów odmówił skarżącej przyznania świadczenia, kiedy do wymaganego przy świadczeniu na zasadach ogólnych pięcioletniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim dziesięcioleciu, wnioskodawczyni zabrakło jedynie niespełna roku. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można bowiem przyjąć, że gdyby nie nagła choroba, to skarżąca wypracowałaby staż ubezpieczeniowy uprawniający do świadczenia na zasadach ogólnych. W takiej sytuacji powoływanie się przez organ na przerwy w zatrudnieniu, jako okoliczności nieposiadające waloru szczególnych, nie znajduje żadnego uzasadnienia, jeśli wziąć pod uwagę trudną sytuację materialną i bytową skarżącej. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes ZUS winien zatem rozważyć wystąpienie przesłanki szczególnych okoliczności wynikających z faktu powstania całkowitej niezdolności do pracy w trakcie ubezpieczenia oraz krótkiego okresu brakującego do uzyskania 5 lat ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270.), orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.