II SA/Wa 247/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Bronisław Szydło, Protokolant Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wynagrodzenie na rzecz adwokata M. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote, osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. W., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS wskazał, że 62-letni wnioskodawca, posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 17 lat, 7 miesięcy i 23 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – W. W. udowodnił tylko 2 lata i 15 dni tych okresów. Ponadto w latach 1966-1973, 1975-1981, 1984-1985 oraz 1996-2006 wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. W wymienionych przerwach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały obiektywne przeszkody do wykonywania zatrudnienia i kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z posiadanej dokumentacji wynika również, że W. W. wykonywał prace dorywcze, lecz nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Organ podkreślił, iż wykonywanie prac dorywczych bez opłacania z tego tytułu składek nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiała nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Ocenie podlegała także sytuacja materialna, która jednak nie stanowi jedynego kryterium, przesądzającego o możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy W. W. podniósł, iż od 1996 r. Powiatowy Urząd Pracy w S. nie przedstawił mu żadnej oferty pracy. Wskazał, iż nie mógł znaleźć pracy ze względu na wiek i stan zdrowia. Podał, iż nie posiada żadnych dochodów a żona pobiera rentę socjalną. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2008 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku. Organ wyjaśnił dodatkowo, iż za szczególne okoliczności uznaje się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niewątpliwie sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna, jednakże okoliczność ta nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Art. 83 ustawy o emeryturach i rentach w sposób pełny i wyczerpujący określa warunki, w jakich można przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wśród okoliczności, które uzasadniałyby taka decyzję, ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji panującej na rynku pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej pismem z dnia 5 maja 2009 r., W. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na braku inicjatywy ze strony organu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz naruszenie zasady dochodzenia do prawdy materialnej, bowiem Prezes ZUS nie podjął żadnych działań zmierzających do zbadania możliwości podjęcia stałego zatrudnienia przez skarżącego, szczególnie po ukończeniu przez niego 50-tego roku życia, a także art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na naruszeniu obowiązku wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż szczególną okolicznością w niniejszej sprawie jest wysokie bezrobocie w regionie, w którym zamieszkuje oraz jego wiek (w 1996 r. ukończył 50 lat). Organ winien był zatem przeprowadzić postępowanie w celu wyjaśnienia, czy w tym konkretnym przypadku istotnie nie wystąpiły okoliczności o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez niego największego wysiłku. W tym zakresie Prezes ZUS nie poczynił żadnych ustaleń. Skarżący wskazał na konieczność uwzględnienia wysokiej stopy bezrobocia w powiecie S. oraz fakt, że w okresie rejestracji jako osoby bezrobotnej, nie zaproponowano mu jakiejkolwiek pracy, co świadczy o obiektywnym braku możliwości nawiązania stosunku pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, prezentując argumenty przedstawione w wydanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 61 lat życia przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 17 lat, 7 m-cy i 23 dni. W okresie aktywności zawodowej skarżącego występują liczne przerwy w odprowadzaniu składek na ubezpieczenie społeczne, które wpłynęły na odmowę przyznania świadczenia w zwykłym trybie. Zwłaszcza ostatnia przerwa przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, trwająca ponad 9 lat, stanowiła decydujący powód odmowy, bowiem na skutek tej przerwy skarżący nie wypracował wymaganych 5 lat w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący nie wykonywał wówczas żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W. W. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od marca 2008 r., co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2008 r. Z akt sprawy nie wynika, aby w okresie od 1996 r. do 2006 r. skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Zwłaszcza, że jak sam wskazał w tym okresie podejmował różne prace dorywcze oraz był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że za okoliczność szczególną, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował prawa do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżący tego nie dowiódł. Ogólne powołanie się na panujące bezrobocie oraz podejmowanie prac dorywczych takiego dowodu nie zastępuje, jak również sama w sobie nie jest to okoliczność, która mogłaby być potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależna od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców mogłyby stanowić podstawę do uznania okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Trzeba przy tym zaznaczyć, że to strona zobowiązana jest wskazać organowi dowody świadczące o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. Do Prezesa ZUS należy jedynie weryfikowanie dowodów i ich ocena. W niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił dowodów mogących świadczyć o podejmowaniu takich działań. Nie można zatem zarzucić organowi, że naruszył w tym względzie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W świetle powyższego, ustalenia organu co do braku spełnienia przestanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. Wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest niezwykle trudna, to jednak tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.