II SA/Wa 2472/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi małoletniej A.R. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. R. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. B. R. - przedstawicielka ustawowa małoletniej A. R. - wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R. R. W uzasadnieniu podała, że ojciec dziecka chorował na nieuleczalną chorobę i ze względu na stan zdrowia nigdy nie podjął zatrudnienia. Pobierał rentę socjalną. Wnioskodawczyni wskazała również, że wraz z córką znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, bowiem uzyskiwane dochody nie pokrywają niezbędnych kosztów utrzymania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. R. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Dalej organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie udokumentowano żadnego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ojca dziecka. Nie był on zatem osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ zaznaczył również, że w toku postępowania ocenie podlegała również sytuacja materialna. Dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia [...] września 2020 r. B. R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że zmarły ojciec dziecka chorował na nieuleczalną chorobę, był całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wskazała również, że wraz z córką pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, bowiem jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Zaznaczyła, że jest zmuszona przeprowadzić się do osobnego mieszkania (dotychczas mieszkała z rodzicami zmarłego męża), co wymaga zaciągnięcia kredytu hipotecznego i doprowadzi do dalszego pogorszenia sytuacji finansowej. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, że ojciec dziecka nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ww. ustawy. Zaznaczył również, że ojciec dziecka przed dniem śmierci pobierał rentę socjalną, zaś przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2020r., poz. 1300) nie przewidują prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej. Organ wskazał również, że dochód pięcioosobowej rodziny wynosi 9765,02 zł (wynagrodzenie B. R. z tytułu zatrudnienia w kwocie 5683,65 zł, emerytura K. R. w kwocie 1681,37 zł, zasiłek opiekuńczy w kwocie 1830,00 zł przyznany W. R. oraz renta socjalna M. R. w kwocie 1200,00 zł). W związku z powyższym dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 2079,00 zł, co nie pozwala stwierdzić, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W świetle powyższego, zdaniem organu, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] października 2020 r. B. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2020 r. Zarzuciła, że ww. decyzja jest krzywdząca i nie odpowiada okolicznościom faktycznym sprawy. W związku z tym wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na rzecz małoletniej córki. W motywach skargi skarżąca podniosła, że ze względu na stan zdrowia zmarły ojciec dziecka nigdy nie mógł podjąć zatrudnienia. Wskazała również, że wraz z córką mieszka w domu rodzinnym zmarłego męża wraz z teściami i bratem męża. Teściowie są osobami niepełnosprawnymi, a brat zmarłego męża cierpi na nieuleczalną chorobę. Sytuacja ta powoduje, że koszty utrzymania - w tym leków, środków higienicznych i specjalistycznego sprzętu - są bardzo wysokie. Zaznaczyła również, że jej łączne dochody są obecnie znacznie niższe, co wynika ze zmniejszenia godzin pracy w ramach umowy zlecenia. Podkreśliła, że stara się zapewnić córce warunki nauki i wychowania na poziomie porównywalnym w stosunku do jej rówieśników, jednak ze względu na sytuację materialną nie jest to możliwe. Do skargi załączone zostały kserokopie dokumentów dotyczące stanu zdrowia członków rodziny skarżącej oraz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy mieszczącego się w granicach zakreślonych przepisem art. 7 k.p.a. oraz przepisami prawa materialnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają bowiem przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, przy czym dopiero łączne ich spełnienie może stanowić podstawę jego przyznania. Co istotne, wnioskowana w niniejszej sprawie renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności analizie podlega kwestia uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Zgodnie z art. 4 ust. 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczony to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób jednoznaczny wynika, że zmarły ojciec dziecka nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ww. ustawy, bowiem nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] stycznia 1994 r. zmarły ojciec dziecka został zaliczony do I grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a inwalidztwo istniało od 1976 r. (k. 22 akt admin.). Od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] kwietnia 2020 r. ww. pobierał rentę socjalną (k. 23 akt admin.). Przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2020r., poz. 1300) nie przewidują prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej (k. 10 akt admin.) Powyższe okoliczności wykluczają możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że po stronie małoletniej A. R. nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej, według stanu na datę wydania zaskarżonej decyzji, przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, wynosi bowiem 2079,00 zł. Sąd nie mógł wziąć pod uwagę argumentacji przedstawionej w skardze, iż wysokość zarobków przedstawicielki ustawowej, uwzględniona przez organ, zmniejszy się wraz z końcem roku 2020 r. Sąd bowiem ocenia prawidłowość decyzji organu biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne istniejące w dacie wydania ostatecznej decyzji, a z okoliczności tych wynika, że w dniu [...] października 2020 r., przy uwzględnieniu zarobków skarżącej oraz dochodów pozostałych członków rodziny, dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie przekraczał kwotę najniższej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej, które w dacie podejmowania rozstrzygnięcia przez organ wynosiły 1200,00 zł brutto (art. 85 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z ugruntowanym poglądem sądów administracyjnych, przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania należy ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 56/15; 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt OSK 121/14; 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12; publ. CBOSA). Porównanie wysokości świadczeń minimalnych - uznanych przepisami za takie, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb - z wysokością dochodu przedstawicielki ustawowej skarżącej doprowadziło do stwierdzenia, że nie jest ona wraz z dzieckiem, które reprezentuje, w sytuacji, która nie pozwala na zaspokojenie tych potrzeb. W związku z powyższym argumentacja przedstawiona w skardze, a dotycząca wydatków na leczenie i rehabilitację członków rodziny przedstawicielki ustawowej skarżącej, nie mogła mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Pojęcie "niezbędne środki utrzymania" z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odnosi się jedynie do potrzeb natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie to stanowi jednak obiektywny miernik spełnienia ww. przesłanki. Również pozostała argumentacja skargi nie mogła podważyć prawidłowości zaskarżonej decyzji. Organ nie miał bowiem podstaw do oceny wystąpienia w sprawie "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Z FUS, bowiem przesłankę tę mógłby badać tylko wówczas, gdyby osobą ubiegającą się o świadczenie w drodze wyjątku była osoba ubezpieczona (pozostała po osobie ubezpieczonej), a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W konkluzji Sąd stwierdza, że dostrzegając trudną sytuację życiową skarżącej, nie miał podstaw do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.