II SA/Wa 2473/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Asesor WSA Jacek Fronczyk Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 r. sprawy ze skargi M. S. - przedstawicielki ustawowej małoletniego P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], odmawiającą M. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego P. S. po jego zmarłym ojcu J. S. W uzasadnieniu podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym, w pierwszej kolejności, bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, do tej osoby odnoszą się także szczególne okoliczności. Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy nie wynikają okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego, bowiem w okresie od 11 lutego 1962 r. do 5 sierpnia 1998 r., tj. na przestrzeni ponad 36 lat udokumentował okres składkowy wynoszący 13 lat oraz okres pracy w gospodarstwie rolnym wynoszący 14 lat 9 miesięcy, który jako okres uzupełniający nie może być uwzględniany w całości, zgodnie z art. 10 ww. ustawy, a ponadto w zatrudnieniu występowały przerwy w latach 1992-1994 i 1995-1998. W okresie zaś od 6 sierpnia 1998 r., jako ostatnio udokumentowanego okresu składkowego, do zgonu w dniu [...] listopada 2000 r. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W tym okresie zmarły był zdolny do pracy, albowiem orzeczeniem z dnia [...] marca 2001 r. lekarz orzecznik ZUS zaocznie orzekł, że na podstawie dokumentacji i opinii biegłych lekarzy sądowych, ojciec dziecka nie był niezdolny do pracy przed zgonem. Organ podał także, że świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem na nie składek, natomiast udokumentowany okres składkowy zmarłego wynoszący 13 lat 11 miesięcy i 13 dni jest nieadekwatny do jego wieku, który w chwili śmierci wynosił 53 lata. Wskazał też, że nie jest ono świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, dlatego też brak środków utrzymania nie przesądza o jego przyznaniu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniosła o przyznanie renty rodzinnej, dołączenie do sprawy akt z Sądu Okręgowego w E. sygn. [...], powołanie biegłego, który wypowie się na podstawie pełnej dokumentacji o chorobie [...] i zdolności do pracy J. S. W uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ ojciec dziecka pracował i był ubezpieczony niemal przez całe życie, a w ostatnim dziesięcioleciu przerwy w ubezpieczeniu wystąpiły wskutek szczególnych okoliczności, tj. choroby [...], jego stan od 1990 r. stale się pogarszał, a on nie godził się na leczenie. Fakty te znajdują potwierdzenie we wspomnianych aktach sprawy karnej w Sądzie w E. Zarzuciła też Prezesowi ZUS, że ignoruje wszystkie pisma i dowody wnoszone przez skarżącą. Wskazała też na rozbieżności w uzasadnieniu decyzji dotyczące wyliczenia stażu ubezpieczeniowego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko dotyczące zarówno okoliczności faktycznych, jak i prawnych, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi stwierdził, że ocena stanu zdrowia zmarłego J. S. przed zgonem została przeprowadzona z wynikiem kwestionującym jego niezdolność do pracy w tym okresie. Podniósł też, że cytowane przez skarżącą opinie biegłych ze sprawy karnej nie świadczą o istnieniu u zmarłego niezdolności do pracy. Organ wskazał dodatkowo, że mimo istnienia obowiązku ubezpieczenia, we wskazanym okresie, żaden okres ubezpieczenia nie został wykazany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 kpa. W rozpatrywanej sprawie małoletni syn skarżącej bezspornie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Niemniej jednak, świadczenie przewidziane w omawianym art. 83 ust. 1 nie jest, jak trafnie podniósł Prezes ZUS, świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. W świetle tego przepisu konieczne jest wykazanie, że zmarły nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w zwykłym trybie wskutek szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną zaś w jego rozumieniu uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Okolicznością taką nie jest w niniejszej sprawie, w szczególności, podnoszony przez skarżącą stan zdrowia J. S., który uniemożliwiał mu kontynuację pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2001 r. stwierdza, że datą powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka jest data zgonu. Tak samo datę powstania niezdolności określili w 2001 r. biegli lekarze sądowi: [...], w wydanej na potrzeby postępowania o przyznanie renty rodzinnej w zwykłym trybie przez Sąd Okręgowy Wydział [...] w O. Biegli ci podali także, że zmarły był trzykrotnie badany przez biegłych [...] do spraw karnych w 1996 r. i 1997 r. i stwierdzono u niego jedynie [...] oraz [...], czy [...]. Zaburzenia tego typu, w ich ocenie, nie są przyczyną częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy. Ustalenia powyższe potwierdzają również informacje dotyczące zmarłego, a znajdujące się w opinii [...] oraz [...] badanego jego zabójcy - syna A. Odnosząc się natomiast do zarzutu M. S., iż twierdzenie organu dotyczące braku jakiegokolwiek okresu zatrudnienia zmarłego popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne od 6 sierpnia 1998 r. do dnia zgonu jest nieprawdziwe, należy stwierdzić, że jest on chybiony. Jak trafnie wskazał Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, samo istnienie obowiązku ubezpieczenia w danym okresie nie jest równoznaczne z zaliczeniem tego okresu jako składkowego, bowiem by tak się mogło stać, musiały być opłacane składki ubezpieczeniowe. Jak wynika zaś z akt sprawy, we wspomnianym okresie składka została opłacona tylko jeden raz i tylko za jeden miesiąc. Stanowisko takie jest zbieżne z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 444/01, w którym stwierdzono, że nieodprowadzenie składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu działalności gospodarczej nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Reasumując należy stwierdzić, że skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, to skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.