II SA/Wa 2480/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi Z.E. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie obywatelstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców na rzecz Z. E. 350 zł (trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. V> I - Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców po rozpatrzenia odwołania Z. E. utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353) decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. stwierdzającą utratę obywatelstwa polskiego przez H. E., syna K. i E. z domu A.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pismem z dnia 16 października 2003 r. Wydział Konsularny Ambasady RP w T. przesłał do Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji [...] Urzędu Wojewódzkiego w R. wniosek Z. E. z dnia 27 lipca 2003 r. o stwierdzenie posiadania bądź utraty obywatelskiego polskiego, co oznacza że postępowanie zostało wszczęte na wniosek zainteresowanego. W trakcie postępowania organ ustalił, że Z. E. obywatel polski, urodził się [...] września 1938 r. w S.. W czasie wojny ojciec zainteresowanego, oficer Wojska Polskiego - K. E. zginął w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Po zakończeniu wojny wnioskodawca wraz z matką E. A. zamieszkiwał w S.. W 1946 r. wyjechał wraz z matką do Niemiec- -do obozu dla uchodźców w R., a następnie w 1947 r. do Palestyny, gdzie zmienił imię na Z.. W dniu [...] maja 1948 r. nabył wraz z matką obywatelstwo izraelskie. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. RP Nr 7, poz. 44), która obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia utraty lub posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę. Utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 cyt. ustawy, który stwierdzał, że utrata obywatelstwa polskiego następuje przez nabycie obywatelstwa obcego. Natomiast przepis art. 13 stanowił, że nadanie i utrata obywatelstwa polskiego -jeżeli inaczej nie zastrzega postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych - rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie oraz na jego dzieci w wieku do 18 lat. Utrata obywatelstwa polskiego przez żonę i dzieci miały charakter pochodny, tzn., że żona i dzieci nie musiały odpowiadać wymaganym przez poszczególne przepisy warunkom, ważne było, że spełniał je mąż lub ojciec. Oznacza to, że małoletni nie mógł sam utracić obywatelstwa polskiego, tracił je, gdy utracił to obywatelstwo jego ojciec. Zdaniem organu, gdy dziecko było dzieckiem "nieślubnym" lub jego ojciec nie żył - traciło obywatelstwo polskie wraz z matką. Ponieważ wnioskodawca w chwili nabycia obywatelstwa izraelskiego ([...] maja 1948 r.) był niepełnoletni, a jego ojciec nie żył - mógł utracić obywatelstwo polskie wyłącznie wtedy, gdy utraciła je jego matka, która sprawowała nad nim opiekę. Utrata obywatelstwa polskiego w trybie art. 11 ustawy (w związku z nabyciem obywatelstwa obcego) następowała z mocy prawa i nie było wymagane wydanie w stosunku do zainteresowanego orzeczenia o utracie obywatelstwa polskiego. Organ stwierdził, że matka zainteresowanego E. E. utraciła obywatelstwo polskie z mocy prawa na podstawie art. 11 ustawy przez nabycie obywatelstwa izraelskiego a wraz z nią jej małoletni wówczas syn - H. E. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł Z. E., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuty skargi sprowadzają się do zarzutu wadliwej wykładni art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., gdyż przepis ten nie zawierał możliwości utraty obywatelstwa polskiego przez dziecko, gdy utraciła je wyłącznie matka. Oznacza to, że małoletni nie tracił obywatelstwa polskiego z chwilą nabycia przez matkę obywatelstwa izraelskiego w 1948 r., gdyż jego ojciec nie utracił polskiego obywatelstwa, ponieważ od 1942 r. nie żył, jako polski oficer zmarł w obozie. Zdaniem skarżącego nieuzasadnione jest zastosowanie przez organ ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim, gdyż przepisy tej ustawy zostały uchylone. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na Sądzie zatem ciąży obowiązek kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem we wszystkich aspektach, nie tylko tych podniesionych w skardze. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.) posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda i odmowa stwierdzenia posiadania lub jego utraty zapada w formie decyzji administracyjnej, mającej charakter deklaratoryjny. Treścią takiego rozstrzygnięcia jest potwierdzenie uprawnień, które strona nabyła z mocy prawa lub potwierdzenie utraty tych uprawnień. W sytuacji zatem, gdy organ w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustali brak podstaw do stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego (lub stwierdzenia jego utraty), o które strona wnosiła, to wydaje decyzję (negatywną) odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa (lub odmawiającą stwierdzenia jego utraty) z podaniem w uzasadnieniu przyczyny. Wydając decyzję administracyjną organ administracji publicznej orzeka tylko w granicach zgłoszonego żądania. Nie ulega wątpliwości, że żądanie Z. E. nakierowane było na wydanie poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego, nie zaś jego utraty. Wynika to także z treści odwołania oraz skargi. Jeżeli organ miał co do tego wątpliwości, to zgodnie z art. 7 kpa winien był dążyć do ich wyjaśnienia. Należy zauważyć bowiem, że treść wniosku została zawarta na formularzu. Tymczasem Wojewoda [...] wydając decyzje z dnia [...] kwietnia 2004 r. stwierdził utratę obywatelstwa polskiego przez H. E., zaś Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał w mocy takie rozstrzygnięcie, przyjmując treść wniosku bez analizy i wyjaśnienia w tym względzie rzeczywistej intencji wnioskodawcy, wyrażonej także w odwołaniu. Nie można zatem uznać, że decyzja Wojewody [...] jest rozstrzygnięciem zapadłym w granicach żądania wnioskodawcy, a więc że załatwia sprawę będącą przedmiotem postępowania. Poświadczenie utraty obywatelstwa polskiego nie jest tożsame z odmową poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego. O zakresie rozstrzygnięcia decyduje wola strony. Powyższe uchybienie narusza przepisy art. 17 ust. 4 ustawy z 1962 r. oraz art. 104 i art. 61 § 1 kpa i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponadto Sąd miał na uwadze naruszenie przez organ art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 kpa, podzielając w tym względzie stanowisko skarżącego. W sprawie niniejszej dla oceny posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego właściwe będą przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie polskim. Organ na podstawie art. 13 tej ustawy wywiódł, że utrata obywatelstwa polskiego przez ojca i męża rozciąga się na żonę tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, zaś gdy ojciec nie żyje, utrata obywatelstwa polskiego przez matkę rozciąga się na dzieci pozostające pod jej opieką. Jednak samo brzmienie tego przepisu bez uwzględnienia analizy innych przepisów nie daje podstaw do takiego rozumowania. Ustalenie tej okoliczności ma w sprawie istotne znaczenie w kontekście art. liii ustawy i mimo zgłoszenia tego zarzutu w odwołaniu nie został on przez organ odwoławczy należycie rozpatrzony i uzasadniony. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w myśl regulacji art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c), 200 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.