II SA/Wa 2488/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Janusz Walawski, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi L. B. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1) uchyla zaskarżone orzeczenie, 2) zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w [...] orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła L. B. przeznaczenia go do odbycia służby zastępczej, gdyż poborowy odwoływał się w swojej argumentacji jedynie do swej kondycji psychicznej i nie tylko nie był w stanie przedstawić sytuacji konfliktowej pomiędzy zasadami moralnymi, a obowiązkami żołnierza służby zasadniczej, lecz także nie wymienił swych zasad. W swoim odwołaniu od orzeczenia do Komisji do Spraw Służby Zastępczej L. B. wniósł o uwzględnienie jego wniosku i dodatkowo podał, że chce odbyć służbę, nie zaś się od niej uchylić, ale zgodnie z jego przekonaniami opartymi na cnotach pokojowego współżycia, bowiem jest [...]. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] października 2004 r. nr [...], działając na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, po rozpatrzeniu odwołania poborowego odmówiła przeznaczenia go do służby zastępczej. W uzasadnieniu podniosła, że poborowy powołał się w trakcie jego przesłuchania na miłość bliźniego, tolerancję, braterstwo i opiekuńczość, a także obawę o własne bezpieczeństwo w czasie służby wojskowej, lęk przed trudami życia wojskowego i chęć podjęcia nauki. Organ wskazał, że nie dopatrzył się w jego wypowiedziach zasad moralnych i przekonań religijnych, które w myśl ustawy o służbie zastępczej uniemożliwiałyby mu odbycie służby wojskowej. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. B. zwrócił się z prośbą o uwzględnienie jego wniosku o służbę zastępczą. W uzasadnieniu ponowił swoje argumenty zawarte w odwołaniu, jak również w protokole z jego przesłuchania przed Komisją. Dodatkowo stwierdził, że Komisja w swym uzasadnieniu błędnie odczytała faktyczne powody jego ubiegania się o służbę zastępczą, zaś wypowiedź została spłycona, a wnioski organu zbyt jednokierunkowe. Podał także, że zgodnie z przekonaniami podjął naukę w studium na kierunku asystenta osoby niepełnosprawnej oraz od przeszło dwóch lat jest wolontariuszem w organizacji ekologiczno-kulturalnej. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko stwierdzające, iż głównym powodem ubiegania się poborowego o służbę zastępczą jest lęk przed trudami życia wojskowego, obawa o własne bezpieczeństwo i chęć podjęcia nauki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 134 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod tym kątem należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) jest nową regulacją prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej zwanej dalej "komisją". Jednocześnie w art. 6 ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej (ust. 1). Od wydanych decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (ust. 2). Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe stanowiące, że Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r. na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznikiem nr 1 jest wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej. Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i mieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresu materii w upoważnieniu nie wymieniają. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną, w ramach której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednak uregulowana wyłącznie w aktach podustawowych – tj. rozporządzeniach ministra (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. K 16/02, OTK-A 2004/7/70). W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej". Zgodnie zaś z art. 138 § 1 kpa, który ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej, stosownie do jej art. 6 ust. 1, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości, albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź, uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Należy zauważyć, że przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej, niż w nim wymieniona. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również w piśmiennictwie utrwalił się pogląd, że art. 138 kpa określa wyłączną kompetencję organu odwoławczego do wydawania decyzji w nim określonych. Nie jest zatem dopuszczalne jakiekolwiek zakończenie postępowania odwoławczego, które oznaczałoby rezygnację tego organu z przyznanych mu tym przepisem kompetencji (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1987 r., IV SA 385/87, PiŻ 1987, nr 43 s. 15). Zatem załącznik nr 2 do rozporządzenia, który stanowi jego integralną część, jest sprzecznym z tym przepisem Kodeksu postępowania administracyjnego. W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien wydać swoje rozstrzygnięcie, kierując się unormowaniem zawartym w ww. art. 138 § 1 kpa. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zakresie wykonalności zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.