II SA/Wa 2521/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.) odmówił przyznania M. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w powołanym przepisie prawa, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 33 lat życia tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca udokumentował jedynie 4 lata, 11 miesięcy i 6 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Organ podniósł, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem, aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ wskazał, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2013-2017 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, zdaniem organu przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ stwierdził, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Z tego względu organ nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Wskazał jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z przepisem art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie dokładnego stanu faktycznego, a przez to naruszenie zasady słusznego interesu obywatela, co skutkowało błędnym przyjęciem, że w latach 2013-2017 skarżący uchylał się od zatrudnienia, podczas gdy przerwy w zatrudnieniu były spowodowane ciężką chorobą - stwardnieniem rozsianym. Podniósł, że dlatego lekarze nie wyrażali zgody na podjęcie zatrudnienia; - art 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i błędne przyjęcie, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia, podczas gdy choroba skarżącego uniemożliwiała mu w tym okresie świadczenie pracy. - art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, albowiem uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji jest bardzo lakoniczne, a praktycznie uzasadnienia tego brak. W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że nie może zgodzić się z ustaleniem Prezesa ZUS, że ponosi odpowiedzialność za to, że w latach 2013-2017 nie wykonywał zatrudnienia. Podkreślił, że zatrudnienia nie mógł wykonywać, ponieważ lekarze nie wyrażali zgody na jego zatrudnienie. Brak zatrudnienia, wbrew zaskarżonej decyzji nie był nigdy jego zamiarem, czy też wolą. Podniósł, że błędne jest stwierdzenie Prezesa ZUS, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Wskazał, że istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i dlatego nie było zgody lekarzy na jego zatrudnienie, pomimo orzeczenia częściowej niezdolności do pracy. Jest to okoliczność nadzwyczajna, szczególna. Poza tym, zaskarżona decyzja, nie zawiera prawidłowego i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Dotyczy to w szczególności okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód do podjęcia zatrudnienia oraz oceny bardzo trudnej sytuacji materialnej. Skarżący podniósł, że decyzja nie zawiera ustosunkowania się do zebranych dowodów – obszernej dokumentacji medycznej, z której wynika, iż nie był w stanie i nie mógł podjąć zatrudnienia w latach 2013-2017. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł m.in., że nie można zgodzić się z zarzutami przedstawionymi w skardze, gdyż organ dokonał wnikliwego (dostatecznego) wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpująco zebrał materiał dowodowy oraz wszechstronnie go rozpatrzył. Decyzja zawiera odpowiednie uzasadnienie prawne i faktyczne. Pełnomocnik wskazał też, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. W sprawie jest bezsporne, że skarżący na przestrzeni 33 lat życia udokumentował 4 lata, 11 miesięcy i 6 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, przy czym jak wynika z akt administracyjnych okresy składkowe to 4 lata, 4 miesiące i 20 dni. Organ wskazał w decyzji, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Organ nie podał jednakże nie tylko daty wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, ale także daty powstania całkowitej niezdolności skarżącego do pracy. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2020 r. stwierdzono, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] lipca 2017 r. Organ stwierdził w decyzji, że w latach 2013 – 2017 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe i w wymienionych przerwach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Organ zauważa, że wobec skarżącego była orzeczona także częściowa niezdolność do pracy, albowiem stwierdza, że "przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej (...)", jednakże ani nie wskazuje w decyzji, w jakim dokładnie okresie była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, ani nie rozważa, czy stan zdrowia skarżącego – w tym stanie faktycznym – mógł stanowić istotną przeszkodę w wykonywaniu zatrudnienia. Organ stwierdził jedynie, że częściowa niezdolność do pracy "jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia". Wskazania w związku z tym wymaga, że z akt administracyjnych organu wynika, iż skarżący bezpośrednio przed orzeczoną datą całkowitej niezdolności do pracy (od dnia [...] lipca 2017 r.) miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy (od dnia [...] lipca 2015 r.). Zatem przez większość okresu, w którym wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia skarżący był częściowo niezdolny do pracy. Nadto, z akt administracyjnych wynika, że skarżący także we wcześniejszym okresie (od [...] czerwca 2010 r. do [...] czerwca 2012 r.), miał przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (decyzja ZUS z dnia [...] sierpnia 2011 r.), co wskazuje, że stan zdrowia w tamtym czasie stanowił – niezależną od wnioskodawcy – przeszkodę w wykonywaniu zatrudnienia. Organ ustalając stan faktyczny nie wziął też pod uwagę, że skarżący zarejestrowany był w PUP, co wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych informacji Kierownika Centrum Obsługi Świadczeń Wyjątkowych. Z akt sprawy nie wynika, aby organ dokonał ustalenia, że PUP przedstawiał skarżącemu jakiekolwiek propozycje zatrudnienia, a skarżący odmawiał ich przyjęcia. Zauważyć przy tym jednocześnie należy, że osoba z takim schorzeniem, jak występujące u skarżącego, mogła mieć znaczne trudności z samodzielnym poszukiwaniem pracy. Organ wszystkich tych okoliczności nie uwzględnił ustalając stan faktyczny sprawy i nie rozważył ich wszechstronnie dokonując oceny, czy przerwy w wykonywaniu pracy przez wnioskodawcę nie były spowodowane jednak okolicznościami dotyczącymi stanu zdrowia, a zatem okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Powyższe wymagało rozważenia, tym bardziej, że rodzaj schorzenia, na które cierpi skarżący, mogło stanowić istotną przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pamiętać należy, że nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania i ocenę prawną. Organ dokona również aktualnych na dzień wydawania decyzji ustaleń, czy spełniona jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Kwestia ta jest jednym z kilku warunków wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS warunkujących przyznanie świadczenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.