II SA/Wa 2552/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Jacek Fronczyk, Adam Lipiński (spr.), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2011 r., na podstawie art. 131 § 1 pkt. 1 Kpa utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2011 r., odmawiającą J. S. przyznania świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów wskazał, co następuje: J. S. (ur. w 1959 r.) wystąpił o przyznanie renty specjalnej podając, że otrzymuje rentę w niskiej kwocie, a z powodu ciężkiej choroby nie jest w stanie zarobić dodatkowych środków finansowych. Podniósł, że bezskutecznie występuje do ZUS o "jakieś lepsze świadczenie", a skoro "przez sąd nie może nic uzyskać", to ma nadzieję, że Premier przyzna mu świadczenie specjalne. Wskazał również, że musi wykupić mieszkanie, w którym mieszka, za kwotę 15 tys. zł. i z tego powodu zadłuży się w banku a wówczas nie wystarczy mu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Podał, że w roku 1980 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową w ZOMO. Miał zostać milicjantem, ale gdy zorientował się, w jakim celu może być wykorzystana jego służba postanowił opuścić jej szeregi. W dalszych pismach wskazał, że po ukończeniu szkoły miał zamiar podjąć pracę w "sekcji kryminalnej" (z akt wynika, że w dacie podjęcia służby miał ukończoną zasadniczą szkołę zawodową) i nigdy nie przypuszczał, że ta formacja będzie przeznaczona do "bratobójczych walk", a to nie było zgodne z jego przekonaniami. Nie mógł złożyć wniosku o wymówienie lub przeniesienie, więc zaczął być "krnąbrny", źle wykonywał rozkazy i był "zbuntowanym kadetem". Był za to szykanowany, strzyżony na łyso, miał zakaz opuszczania koszar. Twierdził, że w wydanym mu świadectwie służby podano nieprawdę, gdyż jednostkę opuścił trzy tygodnie przed ślubowaniem. Podnosi, że po wyjściu ze służby utracił połowę urlopu, bo "stwierdzono, że nie podjął pracy po wyjściu z wojska". Podawał także, iż "nie może się doczekać sprawiedliwości w ZUS-ie i w sądach". Kwestionuje orzeczenia lekarzy dotyczące swojego stanu zdrowia. Z załączonych przez zainteresowanego dokumentów wynika, że faktycznym przedmiotem roszczeń jest wysokość otrzymywanej renty z tytułu niezdolności do pracy (J. S. uważa m. in., że powinien otrzymywać rentę z tytułu całkowitej, a nie częściowej niezdolności do pracy). W świadectwie służby wydanym przez Komendę Wojewódzką Policji w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. podano, że J. S. pełnił służbę przygotowawczą w Zmotoryzowanym Odwodzie Milicji Obywatelskiej w K. w okresie od 15 października 1980 r. do 3 grudnia 1980 r. (zastępcza służba wojskowa). Stosunek służby ustał w wyniku zwolnienia ze służby na podstawie art. 65 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (powołany przepis dotyczy nieprzydatności do służby stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej). Z informacji o przebiegu służby wynika, że J. S. w dniu 30 lipca 1980 r. został wcielony do GB WOP w G. i przeniesiony został (na własną prośbę) do ZOMO K., celem odbycia służby wojskowej w organach MO. Przez cały okres służby był funkcjonariuszem niezdyscyplinowanym, przejawiającym skłonności do nadużywania alkoholu. Rozkazy i polecenia wykonywał w sposób niedbały. Przytoczono szereg dat, w których J. S. "wprowadził się w stan nietrzeźwości". Uznano, że okoliczności te dyskwalifikują go jako funkcjonariusza MO i dlatego zwolniono go ze służby z dniem 3 grudnia 1980 r. na podstawie art. 65 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie funkcjonariuszy MO. Wnioskodawca nie nadesłał do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wszystkich informacji i dokumentów, o które był proszony. Nie udzielił m. in. odpowiedzi na pytanie, czy prowadził działalność opozycyjną i czy kiedykolwiek poddany był represjom i szykanom z przyczyn o charakterze politycznym (pisze jedynie, jak traktowany był w czasie służby w ZOMO). Na podstawie dalszych dokumentów ustalono nadto, iż J. S. zatrudniony był, z przerwami, w latach 1974 – 2004 w 10 zakładach pracy (mimo prośby nie nadesłał świadectw pracy pozwalających m. in. na ustalenie przyczyn rozwiązywania umów o pracę). Od dnia 31 lipca 1980 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Z akt wynika, że służbę tę pełnił w ZOMO do dnia 3 grudnia 1980 r., natomiast wnioskodawca twierdzi, że do dnia 15 października 1980 r. Zakład, w którym zatrudniony był w czasie powołania do zasadniczej służby wojskowej w świadectwie pracy podał, że stosunek pracy wygasł, ponieważ pracownik nie podjął zatrudnienia po odbyciu zasadniczej służby wojskowej (wnioskodawca kwestionuje to w sposób niejasny). Po zwolnieniu z ZOMO pracę, w innym zakładzie pracy, podjął dopiero w dniu 3 lutego1981 r. Nie odbył dalszej zasadniczej służby wojskowej (z nadesłanej kserokopii książeczki wojskowej wynika, że w 1982 r. i 1983 r. uznany został przez WKU za jedynego żywiciela rodziny). Z akt ZUS wynika, że przyznano mu prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy okresowo, zgodnie z kolejnymi orzeczeniami o niezdolności do pracy (obecnie do dnia 28 lutego 2013 r.). Otrzymywana renta aktualnie wynosi 1.981 zł. brutto. Wnioskodawca uznany jest za częściowo niezdolnego do pracy. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. ZUS odmówił przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, gdyż Komisja Lekarska ZUS nie uznała J. S. za całkowicie niezdolnego do pracy. Zainteresowany odwołał się do sadu powszechnego. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu: psychiatrii, psychologii, endokrynologii i chirurgii ogólnej oraz medycyny pracy. U wnioskodawcy rozpoznano organiczne zaburzenia osobowości i nastroju (w przeprowadzonym z badanym wywiadzie stwierdzono nadużywanie alkoholu), z zakresu endokrynologii – [...] i 13 różnych schorzeń, m. in. [...]. Jednakże biegli uznali, że rozpoznane schorzenia nie czynią badanego osobą całkowicie niezdolną do pracy. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił odwołanie J. S., przyznając tym samym prawidłowość decyzji odmawiającej prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Apelacja od tego wyroku została oddalona. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej, Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. z dnia [...] września 2010 r. wynika, że przeprowadzona na wniosek zainteresowanego szczegółowa kwerenda w zasobach archiwalnych IPN dała wynik negatywny, tj. nie odnaleziono akt osobowych dotyczących służby zastępczej J. S. w ZOMO. Zainteresowany został jednocześnie poinformowany o braku w zasobie archiwalnym IPN akt ZOMO, gdyż nie podlegały one resortowi bezpieczeństwa. MOPS w D. podał, że J. S. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. S. i wnuczką, A. S. W. S. postanowieniem Sądu Rejonowego w D. ustanowiona została rodziną zastępczą dla wnuczki. Źródłem utrzymania rodziny jest renta J. S. w wysokości 1.645 zł netto, dochód żony z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 3.290 zł. netto oraz pomoc pieniężna otrzymywana z Ośrodka na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 988 zł. Łącznie dochód rodziny wynosi 5.924 zł. netto miesięcznie, a stałe wydatki to kwota 692 zł. miesięcznie. W ocenie Prezesa Rady Ministrów, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie spełnione zostały przesłanki mogące uzasadniać przyznanie J. S. renty specjalnej. Dokumenty nie potwierdzają aby obecna sytuacja bytowa wnioskodawcy była wynikiem jakichkolwiek nadzwyczajnych zdarzeń losowych ani też, aby wnioskodawca posiadał wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, a tylko tego rodzaju zdarzenia i zasługi mogą uzasadniać przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności z materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca powołujący się na swoje przekonania polityczne, które, jak twierdzi, nie pozwalały mu na służbę w ZOMO, prowadził kiedykolwiek działalność opozycyjną i aby poddany był jakimkolwiek represjom czy szykanom z przyczyn o charakterze politycznym. Organ dodał, iż celem regulacji zawartej w powołanym wyżej przepisie jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych. Świadczenie specjalne może być przyznane także osobom dotkniętym szczególnymi zdarzeniami losowymi. Istnienia takich przesłanek wnioskodawca nie wskazał i nie udowodnił. Nie ma więc podstaw do przyznania mu renty specjalnej. Od powyższej decyzji Prezesa Rady Ministrów J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazywał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy powinien skutkować przyznaniem mu świadczenia specjalnego. Opisywał szykany jakim był poddawany podczas służby w ZOMO oraz podnosił, iż w trakcie służby przekazywał swojemu bratu informacje o liczebności jednostki, jej wyposażeniu i o funkcjonariuszach sprzyjających robotnikom oraz o funkcjonariuszach, których należy się obawiać. Brat informacje te przekazywał swoim kolegom z Huty K. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Mimo, iż podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów w niniejszych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. Zasada przyznawanie świadczenia specjalnego z uwagi na kryterium wybitnych zasług została potwierdzona przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. Sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców, brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art. 82 ust, 1 ww. ustawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zastosował wskazany wyżej przepis ustawy i w sposób bardzo skrupulatny i wszechstronny wyjaśnił wszelkie aspekty sprawy, a w szczególności te, które mogłyby, zgodnie z przedstawionymi wyżej kryteriami, stanowić o przyznaniu dochłodzonego przez zainteresowaną stronę świadczenia specjalnego. Organ przeanalizował życiorys J. S., nie dopatrując się szczególnych i wybitnych zasług skarżącego. Zainteresowany nie wykazał prowadzenia działalności opozycyjnej, nie wykazał przynależności do żadnych struktur zorganizowanych form opozycji antykomunistycznej i niepodległościowej. Wielce wątpliwy jest tu także przedstawiony w skardze opis jego kontaktów ze strukturami niepodległościowymi, zwłaszcza, iż skarżący nigdy, mimo wyraźnych żądań organu nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jego udział w szeroko rozumianej opozycji. Nadto z akt sprawy wynika, iż do ZOMO został przyjęty w wyniku własnych starań. Brak wykazania się przez J. S. jakimikolwiek zasługami dla Polski jest tu oczywisty. Zatem w niniejszej sprawie brak zarówno wybitnych zasług dla kraju, a także brak wystąpienia w niniejszej sprawie nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Ustalenia takie muszą skutkować odmową przyznania dochodzonego świadczenia. W szczególności z takie zdarzenie nie można uznać żadnej z okoliczności podawanej przez skarżącego. Prezes Rady Ministrów w szczegółowym uzasadnieniu decyzji trafnie wskazał, iż subiektywne przekonanie wnioskodawcy o swojej całkowitej niezdolności do pracy (niepotwierdzone przez powołane do tego instytucje) nie może stanowić przesłanki skutkującej przyznaniem dochodzonego świadczenia. Reasumując, należy potwierdzić za organem, iż ujawnione w administracyjnych aktach sprawy okoliczności nie dają podstaw do przyznania J. S. świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Prezesa Rady Ministrów, które mogło by skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji lub decyzji poprzedzającej, bądź które skutkowało by uchyleniem powyższych decyzji i dlatego, na mocy art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.