II SA/Wa 2596/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Waldemar Śledzik, Protokolant ref. staż. Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. D. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia [...] września 2010 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] października 2011 r. A. M. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2010 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. M. wniesionej na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], wyrokiem z dnia 06 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 343/11, uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W ocenie Sądu, Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 kpa, które polegało na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec uchylenia przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 06 czerwca 2011 r. zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia [...] października 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Organ wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Podał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Prezes ZUS wyjaśnił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W toku postępowania ustalono, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca wnioskodawcy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodnił on 2 lata, 8 miesięcy i 26 dni tych okresów. Organ podniósł, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Prezes ZUS wyjaśnił, że z dniem [...] stycznia 2000 r. ojciec wnioskodawcy zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a zmarł w dniu [...] czerwca 2006 r. We wskazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r. ustaliła, że częściowa niezdolność do pracy powstała u ojca wnioskodawcy po [...] lipca 2001 r. Prezes ZUS wskazał ponadto, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy, w związku z czym w obecnym stanie prawnym nie istnieje żadna przeszkoda w podjęciu przez niego zatrudnienia objętego ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Przy czym przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy, tj. wiek poniżej 18 lat lub wiek emerytalny. Dodatkowo podniósł, że w rozumieniu art. 83 ustawy nauka nie jest przesłanką uniemożliwiającą podjęcie pracy. Zaś trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Pismem z dnia 10 listopada 2011 r. A. M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2011 r. nr [...], wnosząc o przywrócenie prawa do renty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez skarżącego nie wyczerpuje drugiej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy okoliczności. Poza sporem jest bowiem to, iż na dzień wydawania skarżonej decyzji strona miała ukończone 18 lat życia. Powyższe sprawia więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącego dyspozycji art. 83 omawianej ustawy i przyznania mu renty w trybie specjalnym. Z chwilą bowiem, gdy skarżący osiągnął wskazany wyżej wiek utracił przymiot osoby, która z uwagi na wiek, nie może podjąć zatrudnienia. Osoba pełnoletnia jest już pełnoprawnym uczestnikiem rynku pracy i ma możliwość podejmowania zatrudnienia. Powyższym konstatacjom nie stoi na przeszkodzie fakt pobierania przez skarżącego nauki w dziennej szkole ponadpodstawowej. Nie zmienia to bowiem tego, iż skarżący jest już pełnoletni i w związku ze swoim wiekiem może podejmować zatrudnienie. Ustawodawca w omawianym przepisie nie uzależniał zaś odstępstwa od przesłanki wieku w przypadku pobierania nauki. Tak więc, choć kształcenie się skarżącego należy oceniać ze wszech miar pozytywnie, jednakże w świetle obowiązującego prawa nie jest to okoliczność umożliwiająca pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie renty specjalnej. Analizując skarżoną decyzję tutejszy Sąd podzielił także argumenty organu, iż staż pracy ojca wnioskodawcy nie jest adekwatny do jego wieku w chwili śmierci. Okoliczność ta jest zaś o tyle istotna, gdyż omawiane świadczenie stanowi pochodną składek uzbieranych przez ubezpieczonego w ciągu całego jego życia. Wymiar tych składek należy zaś oceniać przez pryzmat zwykłej długości czasu pracy osób ubezpieczonych. Podkreślenia wymaga również to, że tutejszy Sąd nie neguje istnienia po stronie skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującego ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). ----------------------- 4