II SA/Wa 2610/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie NSA Jolanta Rajewska, WSA Adam Lipiński (spr.), Protokolant Mirosław Gdesz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A. S. - przedstawicielki ustawowej małoletniej córki K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2004 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości w całości. II SA/Wa 2610/04 UZASADNIENIE A. S. starała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej córki K. S. urodzonej w dniu [...] stycznia 1994 r. po zmarłym ojcu dziecka J. J. We wniosku podawała, że z J. J. rozwiodła się w 1997 r. Przyczyną rozwodu była choroba [...] męża. Po rozwodzie dokonała zmiany nazwiska córki na swoje nazwisko sprzed małżeństwa. J. J. był chory na [...]. W dniu [...]. Miał wówczas [...] lata. Od dawna leczył się na Oddziale [...] w Szpitalu w N. u lekarza [...] - K. R. A. S. podawała, że lekarz ten odmówił udzielenia informacji o przebiegu choroby J. J. z uwagi na tajemnicę lekarską. Przyczyną odmowy przyznania renty rodzinnej w trybie zwykłym był brak udokumentowania 5 letniego okresu ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu przed datą śmierci. J. J. legitymował się udowodnionym łącznym okresem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 4 lat, 2 miesięcy i 17 dni. W 1997 roku ukończył studia, w 1998 roku rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże z tego okresu składki ubezpieczeniowe odprowadzał jedynie od listopada 1998 r. do grudnia 2001 r. i w lipcu 2002 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Powołując się na wskazany wyżej stan faktyczny, swoją decyzję argumentował brakiem wyjątkowych okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez J. J. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień do emerytury lub renty skutkujących w konsekwencji odmową przyznania renty rodzinnej dla dziecka. Wskazywał, na przerwy w ubezpieczeniu, bardzo krótki łączny okres składkowy i na fakt nieodprowadzania składek przez okres sześciu miesięcy, podczas prowadzonej działalności gospodarczej. Podstawę prawną wydania decyzji stanowił przepis art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. wskazywała, iż przyczyny krótkiego okresu składkowego byłego męża należy upatrywać w istniejącej już od okresu studiów chorobie [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty zawarte w swoim poprzednim rozstrzygnięciu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniesiono dwa zarzuty. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznając, że choroba [...] nie stanowi szczególnej okoliczności umożliwiającej przyznanie świadczenia. Naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na niewyjaśnieniu całości stanu faktycznego i zaniechaniu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w zakresie choroby [...] J. J. i jej wpływu na możliwości wykonywania pracy i wypełniania obowiązków wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostawił rozstrzygnięcie niniejszej sprawy do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Na wstępie podkreślić należy, że fakt niemożności uzyskania przez skarżącą informacji o stanie zdrowia jej byłego małżonka, z uwagi na tajemnicę lekarską, nie zwalnia jej od działania w niniejszej sprawie i przedstawiania materiału dowodowego. Skoro skarżąca twierdzi, że przyczyną orzeczenia rozwodu w 1997 r. była choroba [...] J. J., to jest w stanie, będąc stroną procesu rozwodowego, ustalić dodatkowe informacje tym zakresie - chociażby w drodze przeglądu akt rozwodowych. J. J. może posiadał jakąś rodzinę, która udostępniłaby dokumenty czy istotne informacje. Z jednej strony polska procedura administracyjna nakłada na organ obowiązek wszechstronnego badania sprawy i gromadzenia istotnego materiału dowodowego, jednakże nie można zasady tej rozumieć jako zwolnienie strony od obowiązku przedstawiania dostępnego dla niej w zwykły sposób materiału dowodowego lub chociażby informacji o możliwościach jego uzyskania przez organ, gdy uzyskanie takich dowodów przez stronę wprost jest prawnie niemożliwe. W niniejszej sprawie rysuje się szczególna okoliczność, która mogła stanowić usprawiedliwioną przeszkodę do uzyskania przez ojca małoletniej K. stosownych uprawnień do uzyskania świadczenia w rozumieniu art. 83 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy. Okolicznością tą jest wskazana już we wniosku choroba [...] ojca dziecka. Już z takich informacji, że stanowiła ona przyczynę rozwodu orzeczonego w 1997 roku i przyczynę [...], można domniemywać, że choroba ta była od dawna zaawansowana. [...] traktowana jest jako bardzo poważna choroba o istotnych następstwach w sferze egzystencji człowieka. Dlatego też informacji o tej chorobie nie można było pominąć przy wydawaniu decyzji. Niestety nie zgromadzono żadnego materiału dowodowego dotyczącego tego aspektu sprawy, nie wiadomo jaki był przebieg choroby J. J. oraz co w niniejszej sprawie jest najistotniejsze - czy choroba ta mogła w istotny sposób wpływać na możliwość podjęcia pracy, na prawidłowość prowadzenia przez niego w późniejszym okresie działalności gospodarczej, a w szczególności czy mogła mieć wpływ na brak odprowadzania składek zusowskich w niektórych okresach. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] września 2004 r. i z dnia [...] października 2004 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, do wyżej wskazanych okoliczności w ogóle nie ustosunkowują. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się tu naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7, art. 77 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty wskazane w skardze są zasadne. Podkreślenia wymaga tu fakt, że w chwili podejmowania obu decyzji organ wiedział, z informacji zawartych we wniosku, o chorobie [...] J. J. i o placówce w której się leczył, a także znał nazwisko prowadzącego go lekarza. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien zgromadzić niezbędne dokumenty o przebiegu choroby J. J., a następnie powinien dokonać stosownych ustaleń czy choroba [...] mogła mieć wpływ na zdolność ojca dziecka do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.