II SA/Wa 262/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Ewa Marcinkowska, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. odmawiającą przyznania Z. C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1071 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż 52 letnia skarżąca wykazała łączny okres ubezpieczenia 7 lat i 2 miesiące i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto ustalono, że w latach 1983-2002 i 2003-2006 wnioskodawczyni nie pracowała, ani nie podejmowała żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W ocenie organu brak było szczególnych okoliczności, które uzasadniałby te przerwy w ubezpieczeniu. Ponadto lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2000 r. stwierdził, że wnioskodawczyni była częściowo niezdolna do pracy od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2001 r., następnie orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2002 r. całkowicie niezdolna do pracy od [...] sierpnia 2002 r. do [...] sierpnia 2003 r. W dniu [...] września 2011 r. Komisja lekarska ZUS wydała orzeczenie, w którym ustaliła, ze wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy. Zatem Z. C., w ocenie organu, nie spełniła przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Organ stwierdził również, że za szczególne okoliczności uzasadniające przerwy w zatrudnieniu wnioskodawczyni, nie uznano sprawowania osobistej opieki nad jej córką. Dodatkowo organ podał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień rentowych ocenie podlegała też sytuacja materialna wnioskodawczyni. Należy jednak mieć na uwadze, iż nie jest to jedyne kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Samo zaś świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, ani też zasiłkiem dla bezrobotnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Z. C. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. Stwierdziła, że w jej ocenie spełnia warunki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ była osobą ubezpieczoną - pracowała, nie spełnia ustawowych warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia i jest pozbawiona innych dochodów. Podkreśliła, ze nie mogła wypracować odpowiedniej ilości lat, ponieważ sprawowała opiekę nad chora córką, a następnie sama zachorowała i dziś jest osobą [...]. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga Z. C. oceniania według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1071 ze zm.). Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż Z. C. nie spełniła wszystkich warunków ustawowych do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego jednoznacznie bowiem wynika, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2011 r. ustalono, że nie jest ona niezdolna do pracy. Nie osiągnęła ona również wieku emerytalnego. Zatem w chwili rozstrzygania sprawy przez organ skarżąca nie była niezdolna do podjęcia zatrudnienia ani z uwagi na stan zdrowia, jak i z uwagi na wiek. Co prawda wcześniejsze orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wskazywały na czasową częściową od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2001 r. niezdolność skarżącej do pracy i całkowitą od [...] sierpnia 2002 r. do [...] sierpnia 2003 r. niezdolność do pracy. Jednak orzeczenia te usprawiedliwiają przerwy w zatrudnieniu skarżącej w latach 1983-2002 i 2003-2006 tylko w takim zakresie czasowym. Nie zmieniają natomiast faktu, że w momencie składania wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku i w czasie rozstrzygania sprawy przez organ skarżąca nie była niezdolna do pracy. Powyższa okoliczność wyklucza możliwość przyznania takiej osobie świadczenia, o którym mowa w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy bowiem zauważyć, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, co oznacza, że organ ma obowiązek przyjąć stan ustalony powyższym orzeczeniem i nie ma w tym zakresie jakiejkolwiek dowolności. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia skarżącej, że posiada ona orzeczenie o stopniu [...] wskazujące na jej stan zdrowia i niemożność podjęcia zatrudnienia, należy stwierdzić, że orzeczenie to wydane jest w trybie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), dla celów pozarentowych. Nie jest ono równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2711). Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na wniosek właściwej komórki organizacyjnej oddziału Zakładu - w sprawach świadczeń wypłacanych przez Zakład lub na wniosek innych podmiotów - w sprawach należących do ich właściwości (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Działa zatem na zlecenie organu uprawnionego do rozstrzygania w konkretnych indywidualnych sprawach. Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na podstawie bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie i posiadanej dokumentacji lub na podstawie samej dokumentacji, jeśli jest ona wystarczająca do jego wydania (§ 4 tego rozporządzenia). Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (art. 14 ust. 2a ustawy). Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3). Ponadto skarżąca nie spełniła przesłanki szczególnych okoliczności uzasadniających jej przerwy w zatrudnieniu. W latach 1983-2002 i 2003-2006, kiedy to skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu, nie była ona niezdolna do pracy, ponieważ nie było wydane w stosunku do niej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto sama skarżąca nie podała innych powodów, które usprawiedliwiały by te przerwy. Odnosząc się natomiast do jej stwierdzenia, że w owym czasie zajmowała się opieką nad swoimi małoletnim dzieckiem, należy wskazać, że zarówno orzecznictwo jak i judykatura wskazują, że okoliczność sprawowania opieki nad dziećmi nie uzasadnia niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i jest kwalifikowana jako wybór życiowy. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, należy wskazać, że jest ona niewątpliwie trudna. Jednak okoliczność ta nie może stanowić jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazano powyżej przesłanki wymienione w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych muszą być spełnione łącznie, zatem w niniejszej sprawie nie spełnienie przez skarżącą przesłanki całkowitej niezdolności do pracy i braku szczególnych okoliczności uzasadniających przerwy w ubezpieczeniu, wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, pomimo trudnej sytuacji materialnej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.