II SA/Wa 263/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą to decyzją odmówił przyznania R.D. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i wyjaśnił, że przyznanie tego świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził kumulatywnego istnienia przesłanek, umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Podniósł, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Wskazał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, rozumie się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podkreślił, iż okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ ustalił i podał, że na przestrzeni 68 lat życia wnioskodawca udowodnił okres składkowy, wynoszący 7 lat, 1 miesiąc i 7 dni oraz nieskładkowy – 2 lata, 9 miesięcy, 17 dni. Organ wskazał, że strona podjęła zatrudnienie w Polsce w dniu [...] sierpnia 1993 r., mając 51 lat, a w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] marca 2003 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ponadto organ stwierdził, że wcześniej świadczona praca na terenie G.nie może zostać uwzględniona, bowiem przyjazd do Polski nie był związany z repatriacją. Wyjaśnił, że fakt podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i opłacanie składek na terenie G. oraz zmiana miejsca zamieszkania stanowiła życiowy wybór wnioskodawcy i nie może być uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy. Organ podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz z dnia [...] listopada 2010 r. R.D. został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] kwietnia 2008 r. W konsekwencji organ uznał, że nie zaistniały szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R.D. do tutejszego Sądu. Ponadto - nie zgadzając się z treścią decyzji Prezesa ZUS, skarżący - w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r., złożonym do akt sprawy – wskazał, że jego sprawa dotyczy odmowy przyznania mu świadczenia rentowego w drodze wyjątku ze względu na brak statusu repatrianta i niezaliczenie mu okresów pracy za granicą. Podniósł jednocześnie, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 listopada 1994 r., sygn. akt II URN 46/94 stwierdził, iż każdy cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i uzyskał na takie osiedlenie zezwolenie właściwego organu polskiego, jest repatriantem w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 44 ze zm.) i z mocy prawa nabywa obywatelstwo polskie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia, odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd może zatem tylko badać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu zaskarżonym decyzjom nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki, warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Należy podkreślić, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich wskazanych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że łączny okres ubezpieczenia skarżącego wynosi 9 lat, 5 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Należy zgodzić się z oceną organu, że okresy te są nieadekwatne do wieku skarżącego, a czas studiów medycznych oraz pracy na terenie G. nie może zostać wzięty pod uwagę ze względu na fakt, że skarżący nie posiada statusu repatrianta. Odnosząc się do powołanego przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1994 r., sygn. akt II URN 46/94, należy stwierdzić, że został on wydany w nieobowiązującym obecnie stanie prawnym i z tego względu nie może znaleźć zastosowania w odniesieniu do sytuacji skarżącego. Art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) został bowiem skreślony z dniem [...] maja 2001 r. przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 42, poz. 475). Świadomy wybór miejsca zamieszkania i pracy nie może być postrzegany w kategoriach przeszkody uniemożliwiającej wypracowanie odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego i nie ma charakteru okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy, a zatem nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wprawdzie żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", w orzecznictwie przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Niemniej jednak wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być stwierdzone indywidualnie, w odniesieniu do każdego przypadku. Niespełnienie warunku braku szczególnych okoliczności do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dodać należy, iż sama trudna sytuacja bytowa nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenia te nie mają charakteru socjalnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.