II SA/Wa 265/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Prorektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 16 stycznia 2018 r. T. S. złożył skargę na decyzję Prorektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Do skargi T. S. załączył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i od dwóch miesięcy jego dochód wynosi 0 zł, ze względu na to, że firma zajmuje się gospodarką zielenią. Skarżący wskazał, że na chwilę obecną firma nie otrzymuje zleceń. Skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się ze stypendium w wysokości 800 zł i oszczędności na chwilę obecną 2.000 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Poza oszczędnościami w wysokości 2.000 zł skarżący nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości czy przedmiotów wartościowych. Jedyny dochód skarżącego stanowi stypendium w wysokości 800 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił opłatę za wynajem 350 zł oraz kredyt studencki w wysokości 300 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 28 lutego 2018 r. skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: - wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącego osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie, - kserokopii zawartej umowy kredytowej (kredyt studencki) - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 ew. za 2016 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie przez wnioskodawcę. Na wykonanie powyższego wezwania zakreślono termin 7 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 marca 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał wraz z dniem 15 marca 2018 r. Skarżący do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia nie odpowiedział na wezwanie i nie nadesłał żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). W ocenie referendarza sądowego, dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były niepełne, zatem wymagane było wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień. Jednak skarżący nie odpowiedział na wezwanie i nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i rzetelny. Wskazać należy, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżący z tej inicjatywy nie skorzystał. Na zarządzenie wydane w trybie art. 255 p.p.s.a. nie udzielił informacji i nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych - dokumentów PIT, wyciągów ze stanu konta oraz kserokopii umowy kredytowej. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.