II SA/Wa 270/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi H.D. - działającego w imieniu małoletniego syna - M.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2005 r., 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 270/06 UZASADNIENIE H.D. starał się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz syna M.D., urodzonego w dniu [...] października 1996 r., po jego matce M.P., która zmarła w dniu [...] grudnia 2004 r. w wieku 50 lat. M.P. legitymowała się udowodnionym okresem ubezpieczenia społecznego w łącznym rozmiarze 26 lat, 5 miesięcy i 11 dni. Jej ostatnie zatrudnienie ustało w dniu [...] maja 2000 r. Od [...] czerwca 2000 r. do [...] grudnia 2000 r. korzystała z zasiłku dla bezrobotnych. Na oceniane do uprawnień ostatnie dziesięciolecie przed datą śmierci przypada okres składkowy w rozmiarze 3 lat, 4 miesięcy i 24 dni na wymagane minimum 5 lat. Prezes Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Powołując się na wskazany wyżej stan faktyczny, swoją decyzję argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez M.P. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień do renty rodzinnej dla jej syna. Wskazywał, na przerwę w ubezpieczeniu w ostatnich 4 latach życia matki dziecka (od grudnia 2000 r. do grudnia 2004 r.). Podstawę prawną wydania decyzji stanowił przepis art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty poprzedniej decyzji i podkreślając brak wiarygodnych przyczyn bezczynności zawodowej M.P. w ostatnich 4 latach jej życia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ojciec dziecka wskazał, że M.P. pracowała prawie przez całe swoje życie, po zwolnieniu z pracy w 2000 r. zarejestrowała się jako bezrobotna, szukała także pracy samodzielnie, jednakże z uwagi na duże bezrobocie nie znalazła jej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego M.P. pracowała już od 16 roku życia. Jak wynika ze świadectw pracy, posiadała ponad dwuletnią przerwę w zatrudnieniu od listopada 1985 r. do lutego 1988 r. W okresach od lutego do lipca 1997 i od sierpnia 1997 do lutego 2000 r. przebywała na urlopach wychowawczych. Ostatnie zatrudnienie ustało w dniu [...] maja 2000 r. Po tej dacie M.P. aż do śmierci ([...] grudzień 2004 r.) posiadała status osoby bezrobotnej, przy czym do grudnia 2000 r. korzystała z zasiłku dla bezrobotnych. W trakcie zatrudnienia często przebywała na zasiłkach chorobowych. Zważywszy na wiek matki dziecka - 50 lat i jej łączny okres składkowy w rozmiarze ponad 26 lat, który jest adekwatny do jej wieku to stwierdzić należy, iż badając uprawnienia do renty rodzinnej, nie można pominąć tak długiego okresu ubezpieczeniowego. (Porównaj uchwałę z dnia 23 marca 2006 r. podjętą w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt I UZP 5/05.) Obowiązek uwzględnianie łącznego okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika podkreślało także wcześniejsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (porównaj wyrok NSA z dnia 8 lutego 2002 r. sygn. akt II SA 2235/01). Z tych też względów powyższa okoliczność nakazywałaby większą wnikliwość w ocenie ostatniego dziesięciolecia M.P. i zważenia długiego stażu ubezpieczenia społecznego. Organ odmawiając przyznania świadczenia wskazał na fakt braku zatrudnienie w ostatnich czterech latach życia matki dziecka, podkreślając brak wiarygodnych przyczyn tej bezczynności zawodowej. Organ nie ustalił, co było przyczyną śmierci M.P.. Zaś dla niniejszej sprawy ustalenie to może mieć istotne znaczenie, zwłaszcza gdy zważy się, iż M.P. zmarła w wieku 50 lat i często przebywała na zasiłkach chorobowych. Istotne może tu być ustalenie co było przyczyna śmierci i jeżeli była to choroba, to jaki miała ona wpływ na możliwość podjęcia pracy w ostatnich latach życia. Organ nie pouczył także H.D. o możliwości wskazywania przyczyn bezczynności zawodowej M.P. Świadczy o tym chociażby fakt, iż takie okoliczności jak bezrobocie, czy poszukiwanie pracy przez matkę dziecka przedstawia on dopiero w skardze. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. i z dnia [...] grudnia 2005 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, do wyżej wskazanych okoliczności w ogóle nie ustosunkowują się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się zatem naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czym naruszono art. 7 i art. 12 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty, wskazane w skardze, są zatem zasadne. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić sprawę, zgodnie z powyższymi wskazaniami Sądu. To jest należy ustalić przyczyny śmierci M.P. i czy przyczyny te nie usprawiedliwiają bezczynności zawodowej w jej ostatnich latach życia. Należy także ustalić jak kształtował się rynek pracy w miejscu zamieszkania ubezpieczonej i w okolicach w tym okresie. Organ nie może również w swoich ustaleniach pomijać długiego i adekwatnego do wieku M.P. stażu ubezpieczeniowego, na co trafnie wskazywał Oddział ZUS w O. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.