II SA/Wa 272/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Asesor WSA Jacek Fronczyk Asesor WSA Andrzej Kołodziej Protokolant Agnieszka Kolasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 r. sprawy ze skargi I. M. . przedstawicielki ustawowej małoletniego J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. u z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), którą odmówił I. M. - występującej w imieniu małoletniego syna J. M., przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. M. W uzasadnieniu decyzji podano migdzy innymi, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezesa ZUS wskazał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Wskazano, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Takie okoliczności, zdaniem organu nie zostały wykazane. Wprawdzie udokumentowany łączny okres ubezpieczenia ojca dziecka na przestrzeni 46 lat życia wynosi 23 lata i 4 miesiące, to jednak ostatni udokumentowany okres składkowy przypada na styczeń 2000 r., po tej zaś dacie - do czasu zgonu w grudniu 2003 r. nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z akt sprawy nie wynika, ażeby po tej dacie do chwili śmierci ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególny okoliczności, a wyjaśnienia skarżącej, iż przerwa w ubezpieczeniu ojca dziecka spowodowana była chorobą [...] nie stanowią szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie powołując się na swoją trudną sytuację materialną i wskazując na okres ubezpieczenia wynoszący ponad 23 lata. Stwierdziła również, iż choroba [...] stanowi w niniejszej sprawie szczególną okoliczność uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie wg. potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Zmarły w wieku 46 lat ojciec dziecka przepracował łącznie 23 lata, 3 miesiące i 21 dni. W tym czasie od grudnia 1992 do lutego 1994 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu, zaś w okresach: od lipca 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od lutego 2000 r. do lipca 2000 r. nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Ponadto od ostatniego okresu ubezpieczenia w styczniu 2000 r., do chwili śmierci w grudniu w 2003 r. tj. przez okres 3 lat i 10 miesięcy nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z akt sprawy nie wynika, ażeby od stycznia 2000 r. do chwili śmierci ojciec dzieci nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza, że w stosunku do zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że za okoliczność szczególną, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował prawa do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżąca tego nie dowiodła. Choroba [...] ojca dziecka, na którą powołuje się skarżąca, nie jest tą okolicznością, która mogłaby być potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Wprawdzie sytuacja materialna skarżącej jest niezwykle trudna, to jednak tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.