II SA/Wa 2720/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska, Sławomir Antoniuk, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. B. – przedstawiciela ustawowego małoletniego J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. E. M. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT - tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. B. z dnia [...] marca 2011 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: M. i J. B., decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. J. B. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Podniósł, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Organ II instancji wskazał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podkreślił, że konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Wyjaśnił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodą w kontynuowaniu zatrudnienia. Zdaniem Prezesa ZUS, niespełnienie przez matkę dzieci powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, ponieważ prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. W toku postępowania ustalono, że w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy matki dzieci na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodniła tylko 2 lata, 4 miesiące i 24 dni tych okresów. Prezes ZUS wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Podniesiono, że matka dzieci w okresach od [...] sierpnia 1992 r. do [...] grudnia 1993 r. i od [...] marca 1994 r. do [...] listopada 2005 r. nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach nie była wobec matki dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. ustalił, że matka dzieci była trwale całkowicie niezdolna do pracy od [...] września 2007 r. Prezes ZUS wskazał dodatkowo, że poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ II instancji podniósł również, że podnoszone przez wnioskodawcę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia 18 listopada 2011 r. J. B., występujący jako przedstawiciel ustawowy małoletniego J. B., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w części dotyczącej małoletniego J. B., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jego żona po ukończeniu szkoły, z wyjątkiem okresów związanych z wychowywaniem dzieci, cały czas pracowała zawodowo, a przedwczesna śmierć, w wieku 41 lat, uniemożliwiła jej wypracowanie wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych, związanych z zatrudnieniem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając skarżoną decyzję rozważył wszystkie najważniejsze przesłanki uzasadniające przyznanie dochodzonego świadczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślenia wymaga również to, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 kpa powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazywał na brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których strona skarżąca nie spełniła warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Uzasadniając podjęte decyzje organ powoływał się na przerwy występujące w przebiegu ubezpieczenia strony skarżącej. Organ pominął jednak fakt, iż w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy 39-letnia matka dzieci legitymowała się ponad 15-letnim (a więc znacznym) okresem składkowym i nieskładkowym. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, że przejawiała ona aktywność zawodową, po okresach przerw w pracy spowodowanymi narodzinami dzieci. Ponadto, co w sprawie jest najistotniejsze to okoliczność, że niezdolność do pracy zmarłej powstała w okresie trwania ubezpieczenia, w czasie gdy pozostawała w zatrudnieniu. W świetle powyższego, a nadto biorąc pod uwagę całokształt historii pracy zmarłej, istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo tego, iż gdyby zmarła nie zapadła na niespodziewaną, ciężką chorobę, mogłaby kontynuować zatrudnienie i tym samym nabyć uprawnienia do świadczenia w trybie ustawowym. Zwłaszcza, że choroba ta była zdarzeniem nagłym i nastąpiła wskutek okoliczności, na które matka dzieci nie miała wpływu. W takiej sytuacji organ miał podstawy by przyjąć, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wydać rozstrzygnięcie z poszanowaniem słusznego interesu strony - art. 7 kpa. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. ----------------------- 6