II SA/Wa 275/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezesem ZUS, organem), decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwaną dalej: K.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2023 nr [...] o odmowie przyznania M. M. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Decyzje powyższe zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2023 r. M. M. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu wniosku podała, że urodziła oraz wychowała trójkę dzieci, a ponadto przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej swoje wnuka P. M. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 1993 r. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2023 nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051) odmówił przyznania M. M. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu decyzji, przytaczając treść art. 3 ww. ustawy Prezes ZUS stwierdził, że wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie z ww. ustawą wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw. Zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Natomiast długotrwałość wychowania, należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka. Z akt sprawy wynika natomiast, że wnioskodawczyni urodziła troje dzieci tj. M., R. i D.. Ponadto, postanowieniem sądu z [...] grudnia 1993 r. wnuk P. został umieszczony u niej w rodzinie zastępczej. W dniu [...] grudnia 1996 r. postanowieniem sądu rozwiązano jednak rodzinę zastępczą ustanowioną w osobie wnioskodawczyni. Zatem wnioskodawczyni wychowywała wnuka P. tylko przez okres 3 lat. Nie można zatem uznać, że został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. W związku z powyższym, w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym brak podstaw do przyznania wnioskodawczyni rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie ww. ustawy. W złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M. M. podniosła, że ma prawie 18 lat pracy. Wyjaśniła jednocześnie, że po ustanowieniu rodziną zastępczą musiała zrezygnować z pracy aby zająć się wychowaniem i opieką nad wnukiem. W pracy otrzymała w związku z tym urlop macierzyński oraz wychowawczy. W 2008 r. otrzymała natomiast rentę inwalidzką z powodu zapalenia mięśnia sercowego oraz zwyrodnienia kręgosłupa. W ocenie wnioskodawczyni, jeżeli 3 lata rodziny zastępczej nie mogą zostać zaliczone do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, to powinny zostać zaliczone jako składkowe lata pracy. Miałaby wtedy ponad 15 lat pracy i w związku z tym prawo do wyższej emeryturę. Podała jednocześnie, że cierpi na wiele schorzeń, co wiąże się z koniecznością przyjmowania leków, na które ją nie stać, z uwagi na otrzymywane niskie świadczenie emerytalne. Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2023 o odmowie przyznania M. M. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejsze stanowisko podkreślając, że podstawowym celem ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci. W ustawie tej akcent położony jest na wychowaniu co najmniej czworga dzieci, a nie tylko na ich urodzeniu. Ustawodawca przyjął, że dopiero osobista opieka sprawowana nad co najmniej czworgiem dzieci jako stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem - może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu rodzica. Przez wychowanie - zgodnie art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - należy natomiast rozumieć sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Jest to proces, który polega na zachęcaniu dzieci do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczeniu do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych. Wychowywanie to proces długotrwały, który rozpoczyna się wraz z urodzeniem dziecka i co do zasady powinien być realizowany do osiągnięcia pełnoletności. Okres życia poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczby dzieci musi być więc na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504) uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury. Z treści art. 1 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czwórką dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego. Z akt sprawy wynika natomiast, że wnioskodawczyni urodziła i wychowała poprzez stałe, ciągłe oraz bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na niej względem dzieci córkę M. oraz synów R. i D.. W procesie wychowania wnuka P. wnioskodawczyni uczestniczyła zaś tylko 3 lata (od grudnia 1993 r. do grudnia 1996 r.), zatem nie spełniła i warunku wychowania co najmniej czworga dzieci. W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy Prezes ZUS stwierdził, że nie może przyznać wnioskodawczyni rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. ponownie podniosła, że urodziła troje dzieci, a ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 1993 r. została ustanowiona zastępczą dla wnuka P., gdyż córka w momencie jego urodzenia byłą osobą nieletnią. Po ustanowieniu rodziną zastępczą musiała zrezygnować z pracy aby zająć się wychowaniem i opieką nad wnukiem. W pracy otrzymała w związku z tym urlop macierzyński oraz wychowawczy. Po urlopie wychowawczym w 1997 r. wróciła do pracy, a w 2008 r. otrzymała rentę inwalidzką z powodu zapalenia mięśnia sercowego oraz zwyrodnienia kręgosłupa. Obecnie ma 18 lat pracy, w tym 12 lat i 5 miesięcy okresów składkowych. Z tego też powodu nie może otrzymać najniższej emerytury, a stan zdrowia nie pozwala jej na dopracowanie brakujących 3 lat do stażu pracy. W związku z tym zwróciła się o zaliczenie 3 lat, w których pełniła funkcję rodziny zastępczej, do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentów podkreślił, że wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego tj. ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, gdyż dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanie prawidłowej wykładni przesłanki "wychowała", o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ww. ustawy, w którym zawarta jest definicja wychowania, wymaga zwrócenia uwagi na charakter rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego unormowanego omawianą ustawą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4717/21). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Z treści art. 1 ust. 2 ww. ustawy wynika natomiast, że celem przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły, ze względu na wychowywanie dzieci. Szerzej tę kwestię wyjaśniono w uzasadnieniu projektu ustawy (Sejm VIII kadencji nr druku 3157), w którym czytamy, że "projektowana ustawa ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci". (...) i że "projektowane zmiany podkreślają ważną z punktu widzenia rozwoju kraju funkcję społeczną pełnioną przez rodziców, w większości kobiety, związane z wychowaniem dzieci". Jak z powyższego wynika, zarówno treść normatywna ustawy, jak i uzasadnienie jej projektu mocno akcentują kwestię nie tyle samego urodzenia (przysposobienia) dziecka co jego wychowania. Konsekwencją tego jest zawarcie w treści ustawy definicji legalnej instytucji wychowania, a także uczynienie z wychowania dziecka jednej z pozytywnych (a w niektórych przypadkach w zasadzie podstawowej) przesłanek, warunkujących przyznanie omawianego świadczenia, a z długotrwałego zaprzestania wychowywania dziecka, zgodnie z art. 3 ust. 5 pkt 3 ustawy – przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 9 ww. ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o wychowaniu oznacza to sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. W niniejszej sprawie bezsporne są natomiast okoliczności faktyczne, z których wynika, że wnioskodawczyni ubiegająca się o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego urodziła i wychowała troje własnych dzieci, natomiast wnuka P. urodzonego [....] listopada 1993 r. wychowywała jako rodzina zastępcza tylko przez okres 3 lat. Rację miał zatem Prezes ZUS, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie został spełniony warunek konieczny do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Nie można bowiem przyjąć, że skarżąca zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy wychowała co najmniej czworo dzieci, albowiem w stosunku do wnuka P. uczestniczyła ona w procesie jego wychowywania przez krótki okres czasu od ukończenia przez niego 3 rok użycia. Nie zostały tym samym spełnione w sposób kumulatywny wszystkie przewidziane przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przesłanki, warunkujące możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. W stanie faktycznym niniejszej sprawy brak jest zatem podstaw do zakwestionowania stanowiska organu przedstawionego w zaskarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.