II SA/Wa 277/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 277/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 277/17 - P. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci w wieku 15 lat. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych ze stosunku pracy przez oboje małżonków w łącznej wysokości 4 800 zł. Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w mieszkaniu będącym własnością jego matki. W uzasadnianiu wniosku skarżący wskazał, że duża część dochodu przeznacza na wydatki na dzieci (głównie ubrania i buty) będące w wieku dojrzewania, które w związku z tym szybko wyrastają z posiadanych ubrań. Dodatkowo wskazał, że ponosi koszty związane z dojazdami żony do nowo podjętej pracy, czesnym za studia zaoczne małżonki (płatne co pół roku). Skarżący podał, że z uwagi na wszystkie wydatki domowe jest zmuszony pod koniec miesiąca do brania pożyczek tzw. chwilówek. Majątek skarżącego obejmuje samochód osobowy [...] rocznik 2000 o szacunkowej wartości 8 000 zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada środki pieniężne w gotówce i na koncie bankowym w kwocie około 1 000 zł. Stałe miesięczne wydatki to: czynsz 329 zł., gaz 110 zł., woda 120 zł., prąd 75 zł., telefon 50 zł., raty sześciu pożyczek i kredytów 736,7 zł., pożyczka tzw. chwilówka 200 zł., dojazdy małżonki wnioskodawcy do pracy 300 zł., czesne miesięcznie ok. 283 zł. Postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący posiada stały dochód i oszczędności, a łączne stałe wydatki rodziny wnioskodawcy wskazane w formularzu to około 2 000 – 2 200 zł. Ponadto wskazano, że nie wszystkie podane przez skarżącego wydatki, np. koszty spłaty kredytów i pożyczek na łączną kwotę ponad 900 zł, można zaliczyć do wydatków koniecznych, służących do zapewnienia mieszkania, żywności i zdrowia. Ponadto zwrócono uwagę, że skarżący nie zaznaczył by miał szczególne wydatki, jak zobowiązania alimentacyjne, długi, zajęcia komornicze itp. Dodatkowo skarżący na dzień składania wniosku wskazał posiadanie zasobów pieniężnych w gotówce i na rachunkach bankowych w kwocie około 1 000 zł. W postanowieniu stwierdzono także, że wprawdzie żona skarżącego podjęła pracę i budżet domowy został obciążany dodatkowymi wydatkami związanymi z dojazdami do pracy, to jednak z drugiej strony jest on zasilany dodatkowymi środkami. W ogólnym bilansie strona zyskała w budżecie domowym kwotę 1 500 zł. W tej sytuacji starszy referendarz sądowy stwierdził, że skarżącego nie można zaliczyć do osób ewidentnie ubogich, które nie mają w ogóle dochodów, albo której dochody wystarczają tylko i wyłącznie na opłacenie najważniejszych potrzeb mieszkaniowo – bytowych i uznał, że skarżącego stać na uiszczenie kosztów sądowych. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to skarżący ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Związane jest to z tym, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe, albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wraz z żoną otrzymują stałe dochody z pracy w wysokości 4 800 zł miesięcznie. Ponadto skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości ok. 1 000 zł. Biorąc nawet pod uwagę miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego, które wynoszą ok 2 200 zł, nie można stwierdzić, że osiągane przez skarżącego i jego żonę dochody uniemożliwiają poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Na obecnym etapie postępowania na koszty te składa się wpis od skargi w wysokości 100 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należało zatem utrzymać w mocy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.