II SA/Wa 280/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] października 2010 r., odmawiającą przyznania T. P. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje: W zatrudnieniu zainteresowanej w okresach od dnia 23 kwietnia 1998 r. do dnia 1 stycznia 2008 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek ubezpieczenia społecznego związana z brakiem świadczenia pracy albo wykonywaniem działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynika, aby w powyższym okresie zainteresowania nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Dopiero w dniu [...] czerwca 2010r. lekarz orzecznik ZUS uznał T. P. za całkowicie niezdolną do pracy w okresie od dnia 15 grudnia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. W ocenie organu trudno uznać za okoliczność szczególną, wskutek której nie nabyto uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, sytuację na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występowały i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04). Organ wskazał, iż T. P. udokumentowała okres składkowy w wysokości 14 lat, 9 miesięcy i 18 dni oraz okres nieskładkowy w wysokości 6 lat i 15 dni. Przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Łącznie uznano zatem za udowodnione 19 lat, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów. Należy podkreślić, iż okres, w którym T. P. pozostawała poza ubezpieczeniem (1998 r. – 2008 r.) przypada w znacznej części w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym. W niniejszym przypadku okres ten wynosi jedynie 1 rok, 2 miesiące i 1 dzień. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona u zainteresowanego przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Zatem nie istniały przeciwwskazania, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podstawą otrzymania świadczeń, przewidzianych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jest przepracowanie wymaganego okresu pracy, co wiąże się z odprowadzaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do nieudokumentowania wymaganego okresu pracy. Przyjęta zasada, iż na podstawie art. 83 powołanej ustawy nie można przyznać świadczenia w zupełnym oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy (chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach) - nie może budzić wątpliwości. T. P. zaskarżyła powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie, iż skarżącej przysługuje przedmiotowe świadczenie. Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rentowego w trybie wyjątku, oraz naruszenie art. 77 Kpa, poprzez brak wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. Do skargi T. P. załączyła zaświadczenia na okoliczność indywidualnych starań w poszukiwaniu pracy. W uzasadnieniu skargi wskazywała na upadek branży dziewiarskiej w zamieszkiwanym przez nią regionie, jako główną przyczynę pozostawania bez pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Tak więc, Sąd ten nie orzeka o świadczeniu, ale jedynie bada czy zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącą uprawnień rentowych w trybie zwykłym. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie administracyjnej dokumentów, T. P. urodziła się w 1957 r. Nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem nie legitymowała się wymaganym minimum 5-letnim okresem składkowym i nieskładkowym w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Skarżąca ma wykształcenie zawodowe dziewiarskie. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia 15 grudnia 2009 r. W dacie powstania niezdolności do pracy skarżąca liczyła 52 lata. Od dnia 23 kwietnia 1998 r. do dnia 1 stycznia 2008 r. (w 2008 r. skarżąca liczyła 51 lat) wystąpiła przerwa w opłacaniu składek ubezpieczenia społecznego związana z brakiem świadczenia pracy albo wykonywaniem działalności gospodarczej. W okresie od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 28 lutego 2011 r. T. P. prowadziła własną działalność gospodarczą, jednakże nie odprowadzała w tym okresie składek na ubezpieczenie społeczne, zatem nie można uznać, iż choroba uniemożliwiła wypracowanie odpowiedniego okresu ubezpieczenia, albowiem przez okres blisko 9 miesięcy (do daty stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy – 15 grudnia 2009 r.), mimo prowadzenia własnej działalności gospodarczej, T. P. składek na ubezpieczenie społeczne nie odprowadzała. Skarżąca legitymuje się łącznym okresem ubezpieczenia społecznego 19 lat, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów. Okres ten jest nieadekwatny do wieku T. P. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wskazać należy, że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę zarówno przy podejmowaniu decyzji, jak i podczas wyrokowania, oraz zły (na dzień obecny) stan zdrowia skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też dodatkiem przyznawanym w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia danej osoby. Także, choć pozytywnie świadczące o skarżącej, próby samodzielnego poszukiwania pracy nie stanowią okoliczności wyczerpujących pojęcie szczególnych okoliczności w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca swoich niepowodzeń w znalezieniu zatrudnienia upatruje w kryzysie branży dziewiarskiej, co w połączeniu z jej wykształceniem zawodowym (dziewiarz), usprawiedliwia brak zatrudnienia. Jednakże skarżąca winna poszukiwać pracy także w innych zawodach i gdy utraciła zatrudnienie w 2008 r. i po kilku latach zauważyła trudności zatrudnienia w zawodzie dziewiarskim, winna myśleć o zdobyciu innego zawodu, tym bardziej, iż jej wiek umożliwiał jeszcze naukę innego zawodu. Podjęta w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. i wcześniejsza z dnia [...] października 2010 r. odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich oddaleniem bądź stwierdzeniem nieważności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 132 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa prawnego, świadczonego z urzędu, Sąd orzekł zgodnie z przepisem art. 250 wyżej wskazanej ustawy.