II SA/Wa 2812/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Agnieszka Góra - Błaszczykowska, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi T. L. na orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne 2. zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Komendanta Głównego Straży Granicznej na rzecz T. L. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Komendant Główny Straży Granicznej, orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] października 2011 r. nr [...], na podstawie art. 136b ust. 3 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.) oraz § 33 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 118, poz. 1015 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania obrońcy obwinionego T. L. od orzeczenia nr [...] Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] września 2011 r. o uznaniu obwinionego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów z art. 135 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 135 ust. 2 pkt 4 ustawy o Straży Granicznej i wymierzenia mu kary dyscyplinarnej upomnienia, postanowił utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia organ podał, że w dniu [...] listopada 2010 r. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec T. L., zarzucając mu, że: 1. w bliżej nieokreślonym czasie po dniu [...] listopada 2010 r. nie dopełnił obowiązków funkcjonariusza wynikających ze złożonego ślubowania w zakresie przestrzegania zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem bezpodstawnie oskarżył [...] D. G. –zastępcę komendanta Placówki SG w [...] o użycie wobec niego w dniu [...] listopada 2010 r. w trakcie dokonywanej kontroli pełnienia służby granicznej w drogowym przejściu granicznym w [...] słów powszechnie uznanych za obraźliwe, którym to zachowaniem postąpił w sposób godzący w dobre imię ww. funkcjonariuszy Straży Granicznej, tj. o czyn z art. 135 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, 2. w dniu [...] listopada 2010 r. pełniąc służbę kontrolera w drogowym przejściu granicznym w [...] nie dopełnił spoczywających na nim obowiązków służbowych w zakresie zasad noszenia umundurowania przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem wykonując obowiązki służbowe nie posiadał w kurtce wyjściowej oznaki stopnia służbowego, tj. o czyn z art. 135 ust. 2 pkt 4 ustawy o Straży Granicznej. Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej uznał funkcjonariusza winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i za to wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia. Od orzeczenia obwiniony złożył odwołanie, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego, wniósł o uchylenie orzeczenia oraz o przesłuchanie świadków: [...] D. G., [...] G. D. oraz R. i U. Orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komendant Główny Straży Granicznej uchylił orzeczenie I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że należy ponownie spróbować przesłuchać obwinionego, a ponadto należało ustalić, czy w okresie od [...] maja 2010 r. do [...] listopada 2010 r. były dostępne do kurtki służbowej oznaki stopnia [...]. Za zasadne organ uznał dookreślenie czasookresu popełnienia zarzucanego czynu z pkt 1 orzeczenia dyscyplinarnego. Odnośnie wniosków o przesłuchanie w charakterze świadków funkcjonariuszy, to organ II instancji stwierdził, że funkcjonariusze ci już zostali przesłuchani w charakterze świadków w związku z toczącym się postępowaniem dyscyplinarnym. Podkreślił, że zarówno obwiniony, jak i obrońca nie zgłosili wniosków dowodowych na żadnym etapie postępowania jak również nie wnioskowali o uzupełnienie postępowania. W dniu [...] sierpnia 2011 r. postanowieniem nr [...] Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej zmienił zarzut postawiony obwinionemu T. L. i obwinił go o to, że: 1. w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] listopada 2010 r. nie dopełnił obowiązków funkcjonariusza, wynikających ze złożonego ślubowania w zakresie przestrzegania zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem oskarżył [...] D. G. – zastępcę komendanta Placówki SG w [...] o użycie wobec niego w dniu [...] listopada 2010 r. w trakcie dokonywanej kontroli pełnienia służby granicznej w drogowym przejściu granicznym w [...] słów powszechnie uznanych za obraźliwe, którym to zachowaniem postąpił w sposób godzący w dobre imię ww. funkcjonariuszy Straży Granicznej, tj. o czyn z art. 135 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, 2. w dniu [...] listopada 2010 r. pełniąc służbę kontrolera w drogowym przejściu granicznym w [...] nie dopełnił spoczywających na nim obowiązków służbowych w zakresie zasad noszenia umundurowania przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem wykonując obowiązki służbowe nie posiadał na kurtce wyjściowej oznaki stopnia służbowego, tj. o czyn z art. 135 ust. 2 pkt 4 ustawy o Straży Granicznej. Ponownie rozpoznając sprawę Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2011 r. uznał funkcjonariusza winnym popełnienia zarzucanego czynu i zza to wymierzył mu karę upomnienia. Od orzeczenia obwiniony złożył odwołanie, zarzucając naruszenie § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. roku w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej, poprzez niewydanie postanowień o oddaleniu wniosków dowodowych obrońcy z dnia [...] czerwca 2011 r. zgłoszonych w odwołaniu od orzeczenia dyscyplinarnego nr [...] Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej. Dalej organ podał, że ustalony w toku postępowania stan faktyczny znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowych, a ocena mocy i wiarygodności dowodów jest zgodna z regułami procedury postępowania dyscyplinarnego. Wyjaśnił, że z materiałów zgromadzonych w toku postępowania dyscyplinarnego wynika że w dniu [...] listopada 2010 r. w godz. od [...] T. L. pełnił służbę w drogowym przejściu granicznym w [...] jako kontroler na kierunku wjazdowym do Polski wspólnie z [...] G. D. W trakcie służby, pomiędzy godziną [...] do pawilonu, w którym przebywali kontrolerzy dokonujący odprawy granicznej podróżnych przyjeżdżających na terytorium RP, przybył [...] D. G. – zastępca komendanta Placówki SG w [...] w celu skontrolowania przebiegu służby przed zapowiedzianą wizytą Zastępcy Komendanta Głównego Straży Granicznej. Podczas kontroli [...] D. G. stwierdził, że [...] T. L. nie ma oznaki stopnia na kurtce wyjściowej. Obwiniony zapytany przez zastępcę komendanta Placówki SG w [...] o przyczynę braku oznaki odparł, iż nie ma ich w magazynie mundurowym [...] Oddziału Straży Granicznej. Po zakończeniu kontroli [...] D. G. polecił [...] T. P. zweryfikowanie faktu posiadania bądź nie oznaki stopnia na kurtce wyjściowej obwinionego. Przy tym była obecna [...] K. K. W czasie rozmowy [...] P. zwrócił obwinionemu uwagę na brak oznaki i poinformował go, że sporządzi na tę okoliczność notatkę służbową, na co obwiniony odrzekł, że napisze notatkę na okoliczność rozmowy z [...] D. G. W dniu [...] listopada 2010 r. [...] T. L., sporządził notatkę służbową i przedstawił własną wersję przebiegu kontroli służby dokonanej przez D. G. W notatce obwiniony, że [...] G. na jego wytłumaczenie w przedmiocie braki oznaki na kurtce wyjściowej miał użyć słów powszechnie uznanych za obraźliwe. Wskazał nadto, że słowa i zachowanie Pana G., na pewno nie działają na niego i jego kolegów motywująco, a ponadto, iż zastępca komendanta nie przestrzega etyki funkcjonariusza. Organ wskazał, że powyższe zostało ustalone na podstawie zeznań świadków G. D., T. P., D. G., A. S., K. K., G. G., D. A. i M. A. Dalej podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził faktu użycia przez D. G. słów wulgarnych wobec obwinionego, natomiast potwierdził, iż obwiniony nie przestrzegał zasad noszenia przez obwinionego stopnia służbowego na kurtce wyjściowej, potwierdził okoliczność tę obwiniony. Organ ustalił, w oparciu o przesłuchanie M. A., iż oznaki były dostępne w magazynie od dnia [...] sierpnia 2010 r. do [...] listopada 2010 r. Wskazał, że obwiniony i jego obrońca na żadnym etapie postępowania dyscyplinarnego nie zgłosili wniosków dowodowych, jak również nie złożyli wniosku o uzupełnienie postępowania dowodowego. W odwołaniu wniesiono o przesłuchanie świadków D. G., G. D., D. A., G., Z., oraz funkcjonariuszy o nazwiskach R. i U. Organ podał, że większość świadków została przesłuchana. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia. Orzeczeniu zarzucił: 1. naruszenie art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa, poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie w szczególności nieprzesłuchanie świadków G., D., A., G., Z. oraz R. i U. na okoliczność naruszenia zasad etyki zawodowej przez zastępcę komendanta, 2. obrazę § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej poprzez niewydanie postanowień o oddaleniu wniosków dowodowych, 3. obrazę § 29 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w zw. z art. 107 § 1 kpa, poprzez niewskazanie konkretnej normy prawnej, jaka została naruszona, 4. naruszenie art. 138 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż odpowiedzialność dyscyplinarna i karna funkcjonariuszy Straży Granicznej została kompleksowo uregulowana w rozdziale 14 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. Nr 116, poz. 675 ze zm.). Postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy Straży Granicznej jest także odrębnym postępowaniem w stosunku do postępowania karnego. Istotę postępowania dyscyplinarnego scharakteryzował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2001 r., sygn. akt K 22/00 (OTK ZU nr 3/2001, s. 266-268). Wskazał, że "deontologia postępowania dyscyplinarnego jest inna niż postępowania karnego. Łączy się ona przede wszystkim ze szczególnym charakterem niektórych zawodów oraz zasadami funkcjonowania konkretnych korporacji zawodowych. Ukształtowane w ich ramach reguły deontologiczne ukierunkowane są przede wszystkim na obronę honoru i dobra zawodu. Stąd też odpowiedzialność dyscyplinarna związana może być z czynami, które nie podlegają odpowiedzialności karnej. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego nie oznacza, że postępowanie dyscyplinarne staje się postępowaniem karnym". Zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej, funkcjonariusz podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej, nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej, a zwłaszcza honoru, godności i dobrego imienia służby, oraz w innych przypadkach określonych w ustawie. Naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności m.in. niedopełnienie obowiązków funkcjonariusza wynikających ze złożonego ślubowania, a także przepisów niniejszej ustawy i przepisów wydanych na jej podstawie oraz niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa. Tryb przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej, przesłanki wymierzania kar, ich wykonywanie, tryb odwoływania się od kar, a także właściwość przełożonych w sprawach dyscyplinarnych, w sposób szczegółowy określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. z 2002 r. Nr 118, poz. 1015 ze zm.). Zgodnie z § 8 ust. 2 powołanego rozporządzenia, celem postępowania dyscyplinarnego jest w szczególności: 1. ustalenie, czy czyn, za który funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną, został popełniony i czy obwiniony jest jego sprawcą, 2. wszechstronne wyjaśnienie przyczyn i okoliczności popełnienia czynu, o którym mowa w pkt 1, 3. zebranie i utrwalenie dowodów w sprawie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym ten cel nie został zrealizowany, Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, to skarżącemu postawiono dwa zarzuty tj., że: 1. w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] listopada 2010 r. nie dopełnił obowiązków funkcjonariusza, wynikających ze złożonego ślubowania w zakresie przestrzegania zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem oskarżył [...] D. G. – zastępcę komendanta Placówki SG w [...] o użycie wobec niego w dniu [...] listopada 2010 r. w trakcie dokonywanej kontroli pełnienia służby granicznej w drogowym przejściu granicznym w [...] słów powszechnie uznanych za obraźliwe, którym to zachowaniem postąpił w sposób godzący w dobre imię ww. funkcjonariusza Straży Granicznej, tj. o czyn z art. 135 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, 2. w dniu [...] listopada 2010 r. pełniąc służbę kontrolera w drogowym przejściu granicznym w [...] nie dopełnił spoczywających na nim obowiązków służbowych w zakresie zasad noszenia umundurowania przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, bowiem wykonując obowiązki służbowe nie posiadał na kurtce wyjściowej oznaki stopnia służbowego, tj. o czyn z art. 135 ust. 2 pkt 4 ustawy o Straży Granicznej. Postępowanie wyjaśniające w sprawie niniejszej głównie opierało się na dowodach z przesłuchania świadków. Zgodzić się należy ze skarżącym, że organ w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego szczególnie jeżeli chodzi o zarzut pierwszy. Organ nie odniósł się do zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych, a także nie wyjaśnił, którym ze słuchanych świadków dał wiarę i dlaczego i odwrotnie, dlaczego innym świadkom nie dał wiary. Również w uzasadnieniu orzeczenia nie znajdują się wywody, dlaczego organ uznał, że przesłuchanie wszystkich zgłoszonych świadków jest zbędne. Te braki uniemożliwiają sądowi dokonania oceny zaskarżonego orzeczenia zarówno w części dotyczącej przedstawionych zarzutów jak i orzeczonej kary dyscyplinarnej. Podkreślić należy, że przełożony dyscyplinarny nie zgromadził w postępowaniu wyjaśniającym dostatecznych dowodów wskazujących, iż skarżący dopuścił się zarzucanych mu czynów. Reasumując, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy dyscyplinarne obu instancji naruszyły szereg przepisów ustawy o Straży Granicznej zarówno o charakterze materialnym, jak i procesowym, tj. art. 135 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy o Straży Granicznej, a także § 18 ust. 2 i 3 oraz § 26 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego i utrzymanego nim w mocy orzeczenia dyscyplinarnego. Ponownie rozpoznając sprawę, organ dyscyplinarny będzie obowiązany wziąć powyższą ocenę prawną pod uwagę oraz uzupełnić materiał dowodowy w zakresie pierwszego zarzutu, dotyczącego pomówienia przez skarżącego jego przełożonego i stosownie do poczynionych ustaleń właściwy organ dyscyplinarny wyda rozstrzygnięcie orzekając o karze adekwatnej do stopnia zawinienia. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 132 w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji.