II SA/Wa 2826/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Sławomir Fularski, Andrzej Kołodziej (sprawozdawca), Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J.B. "[...]" na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego J.B. "[...]" kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nakazał J. B., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" z siedzibą w O., usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych poprzez usunięcie z urządzenia [...] typu [...] danych osobowych E. B. Po rozpoznaniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r. utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. B. na powyższą decyzję, wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 80/10, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że zakwestionowane dane pacjenta E. B. skarżący pozyskał podczas wykonywania badania w ramach realizacji umowy zlecenia nr [...] zawartej z C. [...]. W ocenie Sądu, organ nie przeanalizował wszystkich zapisów umowy łączącej skarżącego z C. [...] pod kątem wyjaśnienia, która ze stron przedmiotowej umowy była faktycznie podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych. Nie ustalił też, czy sporna dokumentacja medyczna zawierająca dane osobowe pacjenta w ogóle trafiła do ww. C., a nadto, czy rejestracji pacjenta i pobrania od niego należności za usługę medyczną C. dokonywało w imieniu własnym czy też w imieniu lekarza. Powyższy wyrok Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1162/10, oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu zaś wskazał, że organ nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości, który z podmiotów udzielał świadczenia medycznego i był uprawniony do przetwarzania danych osobowych pozyskanych w trakcie badania przy wykorzystaniu urządzenia [...]. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 1 i pkt 6, art. 22 w związku z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), nakazał J. B., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą "[...]" z siedzibą w O. przy ul. [...], usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych, poprzez przekazanie danych osobowych E. B., zam. [...], przetwarzanych w urządzeniu [...] typu [...], do C. [...] z siedzibą w W. przy ul. [...] i usunięcie danych osobowych E. B. z urządzenia [...] typu [...], w terminie miesiąca od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu podał w szczególności, że na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, administratorem danych pacjentów (w tym danych osobowych E. B.), badanych przy użyciu urządzenia [...] w związku z realizacją umowy zlecenia nr [...], jest C. [...], gdyż to C. [...] było podmiotem udzielającym świadczeń lekarskich w zakresie wykonywania badań [...], natomiast J. B., jako zleceniobiorca wykonywał badania na rzecz C. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił powyższej decyzji w szczególności błędy w ustaleniach faktycznych wynikające z analizy umowy z dnia [...] r. i wniósł o umorzenie postępowania. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] października 2011 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 1 i pkt 6, art. 22 w związku z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, zabrania się przetwarzania danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również dane o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym oraz danych dotyczących skażeń, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy, przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest jednak dopuszczalne, gdy przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. W niniejszej sprawie podmiotem udzielającym świadczeń lekarskich w zakresie wykonywania badań [...] jest C. [...] z siedzibą w W., zaś J. B., jako zleceniobiorca, wykonywał badania, o których mowa powyżej, na rzecz pacjentów tego C., zgodnie z umową nr [...] z dnia [...] r. Organ wskazał, że w myśl § 4 pkt 1 ppkt c przedmiotowej umowy, "lekarz zobowiązuje się do prowadzenia działalności lekarskiej w ramach prywatnej praktyki wyłącznie na terenie placówek C. [...]", które to C. od [...] r., o czym świadczy wpis [...], prowadzi działalność w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych. Ponadto, w ocenie organu, zapis § 8 umowy zlecenia, z którego wynika, iż wynagrodzenie dla zleceniobiorcy za wykonane badanie wynosi [...] wartości usługi, potwierdza fakt wykonywania przez J. B. badań [...] na rzecz C. O powyższym przesądza również okoliczność, że faktura VAT, którą przed badaniem E. B. przedstawił wykonującemu je lekarzowi, wskazywała C. [...], jako sprzedawcę usługi. Stąd też, zdaniem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, administratorem danych pacjentów badanych przy użyciu urządzenia [...] w związku z realizacją ww. umowy zlecenia jest C. [...], gdyż ten podmiot decydował o celach i środkach przetwarzania danych osobowych. Organ nie podzielił zarzutu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że przedmiotowa umowa nr [...] z [...] r. zawiera elementy charakterystyczne dla umowy najmu i dzierżawy, bowiem m.in. solidarna odpowiedzialność zleceniodawcy i zleceniobiorcy względem kontrahenta przemawiają za uznaniem jej za typową umowę zlecenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pełnomocnik J. B. zarzucił jej: 1. naruszenie prawa procesowego – art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez wydanie jej przez pracownika podlegającego wyłączeniu od ponownego rozpoznawania sprawy, 2. naruszenie prawa materialnego – art. 29 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz. U. Nr 52, poz. 417), poprzez nakazanie usunięcia dokumentacji medycznej, do przechowywania której przez okres 20 lat zobowiązuje ww. przepis 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na ponownym wadliwym ustaleniu, iż administratorem danych pacjenta w zakresie danych medycznych (dokumentacja lekarska – wynik badania) jest C. [...] z siedzibą w W., a nie wykonujący w pomieszczeniach ww. C. prywatną praktykę lekarską skarżący J. B. – zgodnie z art. 50 ust. 8 ustawy o zawodzie lekarza w brzmieniu obowiązującym w dacie pozyskania danych pacjenta. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, względnie uchylenie jej wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podniósł przede wszystkim, że zarówno decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r., jak i zaskarżona decyzja, zostały wydane przez działającego z upoważnienia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych A. L. A.L. nie jest organem, tj. Generalnym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych (który nie podlega wyłączeniu), lecz jedynie pełni funkcję zastępcy, a więc jest pracownikiem podlegającym wyłączeniu z mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Na poparcie powyższego stanowiska powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne. W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stwierdził, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w istotny sposób różni się od odwołania, ze swej istoty nie ma bowiem konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Stąd też w sytuacji, gdy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Generalnego Inspektora rozpatruje ten sam organ w osobie działającego z upoważnienia Generalnego Inspektora jego Zastępcy, nie dochodzi do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ wskazał, że możliwość upoważnienia pracowników urzędu przez organ administracji publicznej do załatwiania spraw w imieniu tego organu w ustalonym zakresie, określana jest w doktrynie mianem przedstawicielstwa administracyjnego. W jego ramach pracownicy organu wykonują zatem kompetencje organu upoważniającego, tym samym zaś ich działania traktowane są jako działania organu (por. P. Przybysz "Najnowsze wydanie: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz". Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wyd. VI). Generalny Inspektor podniósł również, że Zastępca GIODO jest powoływany i odwoływany przez Marszałka Sejmu na wniosek Generalnego Inspektora (art. 12 a ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych), zaś u podstaw wprowadzenia stanowiska Zastępcy GIODO legła potrzeba zapewnienia rozwiązań umożliwiających Generalnemu Inspektorowi dalsze efektywne wykonywanie zadań przy rosnącej liczbie spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), organem do spraw ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, zwany dalej "Generalnym Inspektorem". W myśl zaś przepisu art. 8 ust. 2 powołanej ustawy, Generalnego Inspektora powołuje i odwołuje Sejm Rzeczypospolitej Polskiej za zgodą Senatu. Zgodnie z art. 18 ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem (...). Z kolei przepis art. 21 ust. 1 ww. ustawy stanowi, iż strona może zwrócić się do Generalnego Inspektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś postępowanie w sprawach uregulowanych w niniejszej ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej (art. 22). Oznacza to, że w postępowaniu w sprawach ochrony danych osobowych stasuje się m.in. przepis art. 24 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", regulujący kwestie wyłączenia pracownika organu. W myśl § 1 pkt 5 powołanego przepisu w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., a więc w dacie wydania tak zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją, decyzji Generalnego Inspektora, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że zarówno decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., jak również zaskarżoną decyzję podjętą w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydał z upoważnienia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych jego Zastępca – A. L. Nie ulega zatem wątpliwości, że wypełnia on dyspozycję powołanego przepisu, bowiem wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., czyli "zaskarżoną decyzję" w jego rozumieniu. Powyższe naruszenie przypisów postępowania jest naruszeniem kwalifikowanym, dającym podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska organu, ani też argumentacji zaprezentowanej na jego poparcie, że w sytuacji, kiedy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej przez, działającego z upoważnienia Generalnego Inspektora, Zastępcę GIODO, rozpoznaje Zastępca, nie dochodzi do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Z powołanych na wstępie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych jednoznacznie wynika, że jednoosobowym organem ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Natomiast możliwość powołania Zastępcy Generalnego Inspektora przewiduje przepis art. 12 a ust. 1 zd. 1 ustawy, stanowiący, że na wniosek Generalnego Inspektora Marszałek Sejmu (a nie Sejm RP za zgodą Senatu, jak w przypadku Generalnego Inspektora) może powołać zastępcę Generalnego Inspektora. Odmiennie niż Generalny Inspektor, Zastępca nie ma też określonych w ustawie zadań, bowiem to Generalny Inspektor, stosownie do treści art. 12 a ust. 2, określa jego zadania. Nie sposób zatem, jak to czyni w odpowiedzi na skargę organ, twierdzić, że pozycja Zastępcy jest szczególna, i że należy jego działania traktować jako działania samego organu. Wskazane przepisy nie powodują, iż Zastępca Generalnego Inspektora staje się na ich podstawie piastunem organu, którym jest wyłącznie Generalny Inspektor. Sąd nie podziela również poglądu przedstawionego w powołanych przez organ wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Nie sposób bowiem z zapisów art. 12 a ustawy o ochronie danych osobowych wywieść, że Zastępca Generalnego Inspektora ma ustrojowo wyodrębnioną pozycję i przez to nie dotyczy go wyłączenie przewidziane w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Świadczy o tym treść upoważnienia udzielonego przez Generalnego Inspektora Zastępcy A.L. z dnia [...] grudnia 2006 r., gdzie w podstawie prawnej powołano art. 12 a ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, mówiący jedynie o kompetencji Generalnego Inspektora do określenia zadań Zastępcy, oraz art. 268 z k.p.a., który wprost odnosi się do możliwości upoważnienia pracowników jednostki organizacyjnej w formie pisemnej przez organ administracji publicznej, do załatwienia spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie. W ocenie Sądu, Zastępca Generalnego Inspektora, jako pracownik organu upoważniony do załatwiania spraw w imieniu organu, podlegał wyłączeniu od rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazana wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji powoduje, że Sąd nie mógł rozstrzygać sprawy merytorycznie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 270) w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 pierwszej z powołanych ustaw, zaś o kosztach na podstawie jej art. 200 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).