II SA/Wa 284/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku C. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi C.S. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2009 r. stwierdził nieważność zaskarżonej przez C. S. decyzji Ministra Edukacji Narodowej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oraz zasądził od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz skarżącego stosowną kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Edukacji Narodowej pismem z dnia 18 sierpnia 2009 r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, natomiast skarżący złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek ten został uzupełniony pismem z dnia 30 września 2009 r., stanowiącym oświadczenie o stałych niezbędnych kosztach utrzymania. Do pisma zostało dołączone zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego oraz wyciągi z posiadanych kont bankowych, potwierdzenia przelewu spłat rat zaciągniętych kredytów gotówkowych oraz na zakup mieszkania, a także opłaty za mieszkanie oraz telefon, Internet i telewizję. Skarżący wskazał, że po odmowie przyznania mu stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego stracił pracę, zarejestrował się jako osoba bezrobotna, a po otrzymaniu dotacji założył własną działalność gospodarczą, która jeszcze nie przynosi dochodów, a wymaga nakładów. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci w wieku szkolnym, a koszty utrzymania domu i rodziny ponosi żona, która zarabia 4.400 zł brutto (3.132,05 zł netto). W związku z ponoszonymi wydatkami na codzienne utrzymanie oraz spłatami zaciągniętych kredytów nie stać go na opłacenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie podał, że posiada wraz z żoną mieszkanie własnościowe oraz dzierżawi działkę rekreacyjną. Wskazał też, że na rachunku firmowym jest 311,33 zł, na jego rachunku bieżącym w [...] – 243, 96 zł, na rachunku bieżącym w euro brak środków, na koncie dolarowym 4,85 USD, na rachunku oszczędnościowym w złotówkach, dolarach, jak i w euro właściwie nie posiada środków, podobnie jak na rachunku bieżącym w [...] S .A. Oświadczył, że jest ubezpieczony w ZUS oraz w OFE w [...], a środki na codzienne życie czerpie z limitów na kartach kredytowych, które się już kończą. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że - w niniejszej sprawie - na skarżącym nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi C. S. w niniejszej sprawie jest odmowa nadania mu przez organ stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Zakres przedmiotowy skargi dotyczy więc sprawy związanej ze stosunkiem pracy. Oznacza to – stosownie do art. 241 powołanej wyżej ustawy - że w tej sprawie skarżący z mocy prawa jest zwolniony całkowicie z obowiązku wnoszenia opłat sądowych (wpisów oraz opłat kancelaryjnych – art. 212 § 1 ustawy), jak i ponoszenia wydatków (art. 213 ustawy). Z uwagi na powyższe, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest zbędne i nie podlega ocenie w zakresie przesłanek ustawowych. Natomiast należało zbadać, czy jest zasadny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie, dotyczącym zastępstwa prawnego. Zgodnie bowiem z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie jednak należy wskazać, że zgodnie z art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, co w praktyce oznacza, że ciężar finansowy związany z kosztami prowadzenia przez stronę postępowania przed sądem, będą musieli ponieść inni obywatele. Z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek wnikliwego zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jedynym czynnikiem, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia możliwość przyznania wnioskującemu żądanej pomocy w ramach prawa pomocy jest kryterium materialne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2. Należy jednak podkreślić, że pojęcie "utrzymanie konieczne" obejmuje środki na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż stały miesięczny dochód w rodzinie wynosi 3.132 zł netto, ponadto skarżący korzysta z kredytów gotówkowych oraz limitów kredytowych na posiadanych kartach bankowych. Jednocześnie, jak wynika ze złożonych dokumentów, spłata ostatniej raty kredytu zaciągniętego na zakup laptopa dla dzieci jest przewidziana na 20 października 2009 r. Oznacza to, że gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje środkami pieniężnymi, które są wydatkowane nie tylko na niezbędne utrzymanie. Nie istnieją więc obiektywne przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jak już bowiem wcześniej wskazano koszty postępowania prowadzonego przez stronę, związane z jej udziałem w sprawie, mogą zostać pokryte z budżetu państwa jedynie w przypadku, gdy jej dochody oraz stan majątkowy są istotnie niższe od przeciętnych i często nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Jedyną przesłanką, która warunkuje przyznanie bądź odmowę przyznania tego prawa jest sytuacja finansowa strony oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie zostały wzięte pod uwagę konieczne koszty utrzymania mieszkania oraz wyżywienia rodziny skarżącego, jednak fakt posiadania przez małżonków, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym stałych dochodów oraz możliwości zaciągania kredytów, które są wydatkowane również na inne potrzeby (choć ważne) - niż tylko na konieczne utrzymanie, nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262 i art. 254 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.