II SA/Wa 287/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Protokolant – starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. P. (ur. [...] marca 1950 r.) z dnia [...] grudnia 2010 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie natomiast skarżący na przestrzeni [...] lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, posiada udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 14 lat, 4 miesiące i 17 dni, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 1 rok i 17 dni tych okresów. Ponadto w latach 1979 – 1989 nie został udowodniony żaden okres ubezpieczenia, a po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej w czerwcu 2002 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy we wrześniu 2009 r., tj. przez okres 7 lat, skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Brak jest też potwierdzenia, że współpracując z żoną przy prowadzeniu działalności gospodarczej, był on zgłoszony do ubezpieczenia. Niezależnie od powyższego, w okresie od [...] stycznia 1972 r. do [...] sierpnia 1979 r., od [...] stycznia 1990 r. do [...] sierpnia 2000 r. oraz od [...] stycznia 2001 r. do [...] czerwca 2002 r. prowadził on działalność gospodarczą, a w okresie od [...] marca 2001 r. do [...] czerwca 2002 r. nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności w nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej oraz prowadzenie działalności gospodarczej bez opłacania składek na własne ubezpieczenie, nie może być uznane za taką okoliczność, a w wyżej wymienionych przerwach nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący J. P. podał, że w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono stażu pracy, wynikającego z faktu, iż w latach 1966 – 1971 współpracował z matką w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz, że w okresie od września 1979 r. do grudnia 1989 r. był zatrudniony jako [...] [...] nr [...] przy [...]. Nadto podniósł, że w wyniku kłopotów finansowych, spowodowanych zajęciem konta bankowego przez ZUS w 2000 r., popadł w depresję, co było przyczyną wypadku drogowego, w którym doznał wstrząśnienia mózgu. Kłopoty rodzinne i zdrowotne spowodowały, że utracił cały swój majątek. Od 2002 r. nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia. Jest osobą bezdomną, inwalidą II grupy, utrzymuje się z pomocy znajomych oraz Ośrodka Pomocy Społecznej W., skąd otrzymuje zasiłki na zakup żywności, które nie wystarczają jednak na pokrycie kosztów zakupu lekarstw i na dalsze leczenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podał, że orzeczeniem z [...] października 2010 r. Komisja Lekarska ZUS ustaliła, iż skarżący był częściowo niezdolny do pracy po [...] sierpnia 2002 r. do [...] grudnia 2010 r. Orzeczeniem z [...] maja 2011 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił wobec skarżącego całkowitą niezdolność do pracy od września 2009 r. do [...] marca 2013 r. Następnie wskazano, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w I i II Oddziale ZUS w W. nie potwierdzono zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia społecznego w okresie od stycznia 1966 r. do grudnia 1971 r. z tytułu zatrudnienia u matki – Z. P. Od stycznia 1972 r. do sierpnia 1974 r. skarżący nie był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (współpracy). Brak jest jednocześnie dowodów, potwierdzających, że w okresie od [...] sierpnia 1979 r. do [...] stycznia 1989 r. skarżący wykonywał pracę na podstawie umowy agencyjnej, która objęta była obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. W dalszej części podano, że główną przyczyną odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku był fakt, że w latach 2003 – 2009 skarżący nie wykazał aktywności zawodowej. Od [...] sierpnia 2002 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednak fakt ten nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy, bowiem okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony. W wyniku skargi na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2754/11 uchylił zaskarżoną decyzję i w uzasadnieniu podał m.in., że "rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS dopełni obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez umożliwienie skarżącemu, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ustosunkuje się następnie do wszystkich zarzutów i twierdzeń podniesionych w toku postępowania administracyjnego, czyniąc zadość wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 15 k.p.a. W szczególności rozważy kwestię realnej możliwości podjęcia pracy przez skarżącego w latach 2003 – 2009 wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z [...] października 2010 r. w zakresie częściowej niezdolności do pracy. Ustosunkuje się do twierdzeń skarżącego odnośnie bezpodstawnego zajęcia konta bankowego Spółki [...] przez ZUS II Oddział w W. w kontekście "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponownie rozważy kwestię zaliczenia do stażu pracy objętego ubezpieczeniem okresu zatrudnienia skarżącego przez [...] w W. na podstawie umowy agencyjnej od [...] sierpnia 1979 r. do [...] stycznia 1989 r. mając na względzie, iż skarżący dysponuje świadectwem pracy L. P. z [...] grudnia 1989 r. zatrudnionej w latach 1980 – 1989 na stanowisku [...] w [...] [...] nr [...] prowadzonym przez [...] J. P., co wynika z "pieczęci nagłówkowej zakładu pracy" figurującej na ww. dokumencie. Swe stanowisko należycie uzasadni biorąc pod uwagę wymogi z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.". Następnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podał, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie stwierdziła jakiejkolwiek niezdolności do pracy u skarżącego od dnia [...] października 2000 r., a kolejnym orzeczeniem lekarz orzecznik ZUS z dnia [...] października 2012 r. ustalił całkowitą niezdolność skarżącego do pracy od września 2009 r. Zatem samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy, lecz dokonuje jej lekarz orzecznik ZUS, a jego orzeczenie jest dla organu wiążące. W dalszej części podał, że I oddział ZUS w W. pismem z dnia [...] listopada 2012 r. poinformował, że nie uzyskano wystarczającego potwierdzenia pracy skarżącego jako [...] w [...] w okresie od [...] sierpnia 1979 r. do [...] grudnia 1989 r. z uwagi na brak świadectwa pracy oraz jakichkolwiek innych dokumentów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. P. powtórzył swoje zarzuty zawarte już w poprzedniej skardze i w pozostałych pismach procesowych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W cytowanym już w stanie faktycznym fragmencie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2754/11 wskazano dla organu wytyczne co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Sprowadzały się one w głównej mierze do tego, że: – organ umożliwi skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, – rozważy kwestię realnej możliwości podjęcia pracy przez skarżącego w latach 2003 – 2009 wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia [...] października 2010 r. w zakresie częściowej niezdolności do pracy, – ustosunkuje się do twierdzeń skarżącego odnośnie bezpodstawnego zajęcia konta bankowego w kontekście szczególnych okoliczności, – ponownie rozważy kwestię zaliczenia do stażu pracy objętego ubezpieczeniem okresu zatrudnienia skarżącego przez [...] w W. na podstawie umowy agencyjnej od [...] sierpnia 1979 r. do [...] stycznia 1989 r., mając na względzie, iż skarżący dysponuje świadectwem pracy L. P. z [...] grudnia 1989 r. zatrudnionej w latach 1980 – 1989 na stanowisku [...] w [...] [...] nr [...] prowadzonym przez [...] J. P., co wynika z "pieczęci nagłówkowej zakładu pracy" figurującej na powyższym dokumencie, – swoje stanowisko należycie uzasadni, mając na względzie wymogi z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w najmniejszym nawet stopniu nie wykonał wskazań Sądu i w żadnej mierze nie uzasadnił swego stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji, zgodnie z regułami przewidzianymi w art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Przede wszystkim nie umożliwił skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiału i w konsekwencji nie rozważył kwestii zaliczenia do stażu pracy objętego ubezpieczeniem okresu zatrudnienia skarżącego przez [...] w W. na podstawie umowy agencyjnej od [...] sierpnia 1979 r. do [...] stycznia 1989 r., mając na względzie, iż skarżący dysponuje świadectwem pracy L. P. z [...] grudnia 1989 r. zatrudnionej w latach 1980 – 1989 na stanowisku [...] w [...] [...] nr [...] prowadzonym przez [...] J. P., a ograniczył się jedynie do dowodu w postaci wyjaśnień I Oddziału ZUS w W. Ponadto organ w najmniejszym nawet stopniu nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego odnośnie bezpodstawnego zajęcia konta bankowego w kontekście szczególnych okoliczności. Niezależnie od powyższego, w ogóle nie rozważył kwestii realnej możliwości podjęcia pracy przez skarżącego w latach 2003 – 2009 wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia [...] października 2010 r. w zakresie częściowej niezdolności do pracy. Co do tej ostatniej okoliczności podał jedynie, że Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie stwierdziła jakiejkolwiek niezdolności do pracy u skarżącego od dnia [...] października 2000 r. Jednakże takie stwierdzenie komisji lekarskiej, w której nie zakreślono końcowej daty jakiejkolwiek niezdolności do pracy, w żadnej mierze nie dyskwalifikuje – zdaniem Sądu – orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] października 2010 r., w którym stwierdzono, że skarżący był częściowo niezdolny do pracy po [...] sierpnia 2002 r. do [...] grudnia 2010 r. Innymi słowy mówiąc, orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. wskazuje jedynie, że nie stwierdzono u skarżącego niezdolności do pracy od dnia [...] października 2000 r., natomiast wobec niepodania daty końcowej, nadal jest aktualne orzeczenie z dnia [...] października 2010 r. Stąd też – logicznie rzecz biorąc – u skarżącego nie stwierdzono jakiejkolwiek niezdolności do pracy w okresie pomiędzy [...] października 2000 r., a [...] sierpnia 2002 r. Zatem rozpoznając na nowo sprawę, organ jest zobowiązany wykonać wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2754/11, a więc umożliwić skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a następnie ustosunkować się do wszystkich zarzutów i twierdzeń podniesionych w trakcie postępowania administracyjnego, czyniąc tym samy zadość wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 15 K.p.a. W szczególności zaś winien rozważyć kwestię realnej możliwości podjęcia pracy przez skarżącego w latach 2003 – 2009 wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia [...] października 2010 r. w zakresie częściowej niezdolności do pracy. Ponadto jest zobowiązany ustosunkować się do twierdzeń skarżącego odnośnie bezpodstawnego zajęcia konta bankowego w kontekście szczególnych okoliczności oraz ponownie rozważyć kwestię zaliczenia do stażu pracy objętego ubezpieczeniem okresu zatrudnienia skarżącego przez [...] w W. na podstawie umowy agencyjnej od [...] sierpnia 1979 r. do [...] stycznia 1989 r., mając na względzie, iż skarżący dysponuje świadectwem pracy L. P. z [...] grudnia 1989 r. zatrudnionej w latach 1980 – 1989 na stanowisku [...] w [...] [...] nr [...] prowadzonym przez [...] J. P., co wynika z "pieczęci nagłówkowej zakładu pracy" figurującej na powyższym dokumencie. Na koniec zaś winien swoje ustalenia i stanowisko należycie uzasadnić, mając na względzie wymogi z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit c) w zw. z art. 152 i art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 250 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348), należało orzec jak w sentencji wyroku.