II SA/Wa 290/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Janusz Walawski Protokolant Sylwia Falkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata z urzędu A. J. kwotę zł 240 (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt zł) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej k.p.a, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], którą to decyzją umorzył postępowanie w sprawie przyznania A. J. emerytury w drodze wyjątku. Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podkreślił, że od dnia [...] czerwca 2008 r. A. J. ma przyznaną emeryturę w trybie zwykłym, a zatem jego wniosek o przyznanie emerytury w drodze wyjątku z dnia [...] października 2008 r. jest bezprzedmiotowy. Z tego faktu organ wywiódł, iż na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie przyznania emerytury w drodze wyjątku należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Powyższa decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r. stała się przedmiotem skargi A. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił, że umorzenie postępowania jest niesprawiedliwe i szkodliwe dla jego rodziny. Podkreślił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. wypłaca mu zaliczkową emeryturę na podstawie niekompletnych informacji od jego dawnych pracodawców. Przykładowo wskazał, że przez 10 lat pracował w [...], miał znaczną liczbę nadgodzin, które nie zostały wzięte pod uwagę przez organ rentowy. Nadto podniósł, iż złożył również wniosek o ponowne przeliczenie emerytury, który dotychczas nie został przez organ rozpoznany. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenia powołując się na swoje wcześniejsze wywody prawne. Na rozprawie w dniu 23 czerwca 2009 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że co do zasady skarżącemu nie należą się dwa świadczenia, ale decyzja organu w niniejszej sprawie powinna rozstrzygać wniosek skarżącego merytorycznie, a nie procesowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) stanowi, iż ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Należy w pełni zgodzić się z organem, że w przypadku pobierania emerytury na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem przewidziane, skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Rację ma skarżący, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 489). Należy odróżnić bezprzedmiotowość postępowania od sytuacji, w której brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe będzie miało miejsce, gdy w sprawie jest przeszkoda procesowa do jej merytorycznego zakończenia. W doktrynie przyjmuje się na ogół, że przedmiotem ogólnego postępowania jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., co prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego (M. Jaśkowska, A. Wróble, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wydanie II, Zakamycze 2005, s. 619). Słusznie wywodzi pełnomocnik skarżącego, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego z dnia [...] października 2008 r. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku. Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpozna wyżej wskazany wniosek, oceni czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, a następnie wyda decyzję merytoryczną (o przyznaniu albo odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia). Odnosząc się do zarzutów skargi w przedmiocie nieprawidłowego naliczenia przez ZUS jego emerytury, stwierdzić należy, iż nie mają one znaczenia w niniejszej sprawie. Przedmiotowa sprawa nie dotyczy przyznania świadczenia ustawowego (emerytury), lecz odrębnego świadczenia przyznawanego na innej podstawie prawnej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.