II SA/Wa 290/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (sprawozdawca), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Andrzej Kołodziej, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi T. M. na czynność Narodowego Archiwum Cyfrowego w przedmiocie czynności polegającej na żądaniu opłaty za udostępnienie materiałów archiwalnych postanawia: – odrzucić skargę – Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. T. M., złożył skargę na czynności z zakresu administracji publicznej, Narodowego Archiwum Cyfrowego, polegającą na żądaniu kwoty [...] złotych za udostępnienie materiałów archiwalnych i na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wniósł o stwierdzenie bezskuteczności skarżonej czynności, oraz o zasądzenie kosztów. W uzasadnieniu skargi podał, że [...] października 2012 r. wystąpił do Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC) o udostępnienie materiałów archiwalnych w postaci cyfrowych kopii trzech fotografii znajdujących się w zasobach NAC oraz prośbą o informację o warunkach udostępnienia. W formularzu dostępnym na stronie internetowej NAC www.nac.gov.pl zaznaczył sygnaturę zdjęć rozmiar kopii ([...]) oraz cel wykorzystania (jednorazowa publikacja w wydawnictwie nieperiodycznym w nakładzie większym niż 10 tysięcy a mniejszym niż 100 tysięcy egzemplarzy). Pismem z dnia [...] października 2012 r. NAC zażądało kwoty [...] zł tytułem udostępnienia materiałów archiwalnych. Na kwotę składały się: skanowanie [...] zł; zgoda na jednorazową publikację [...] zł. Wnioskujący został poinformowany, iż zlecenie zostanie zrealizowane po dokonaniu zapłaty. W dniu [...] listopada 2012 r. wnioskujący wezwał NAC do usunięcia naruszenia prawa polegającego na żądaniu kwoty [...] zł. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. NAC stwierdził, iż naruszenie prawa nie miało miejsca i odmówił zaniechania żądania opłaty. Dalej podkreślił, że działanie organu administracji, należy uznać za "inną czynność" z zakresu administracji publicznej, bowiem ma ona charakter władczego i została podjęta w sprawie indywidualnej, gdyż została skierowana bezpośrednio do skarżącego. Powołał art. 16 ust. 2a zdanie pierwsze Ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U z 1983 r., nr 38 poz. 173), który nakłada na archiwa państwowe bezwzględny obowiązek wykonywania określonych rodzajów usług, w tym usługi kopiowania i przekazywania materiałów archiwalnych na nośnikach informatycznych przyznając tym samym jednostkom uprawnienie do korzystania z tego rodzaju usług. Wskazał, że owo udostępnienie musi być postrzegane w ramach wykonywania władztwa administracyjnego. Użycie przez ustawodawcę określenia usługa nie może być automatycznie traktowane jako świadczenie usług na zasadach umowy prawa cywilnego. W jego ocenie podobnie jak przy udzielaniu informacji publicznej tak i w tym przypadku organy powinny się skierować dyrektywą maksymalnego ułatwienia obywatelom korzystania z nich. Wskazał również, iż każde udostępnienie materiału archiwalnego do którego prawa przysługują NAC, stanowi jednocześnie czynność cywilnoprawną z zakresu prawa autorskiego, polegającą na udzieleniu licencji za korzystanie. Uważa, że nieuprawnione jest rozróżnienie na przeglądanie materiałów archiwalnych i korzystanie polegające na publikacji w wydawnictwach edukacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ Narodowe Archiwum Cyfrowe wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ podał, że ustawodawca rozróżnia dwa pojęcia w art. 16 ust 1 "udostępnianie" i art. 16 ust. 2a "usługę archiwalną", a zatem udostępnianie materiałów archiwalnych nie stanowi usług archiwalnych, a wykonywanie czynności wymienionych w art. 16 ust. 2a nie mieści się w zakresie udostępniania określonego w art. 16 ust 1 ustawy. Wprowadzenie takiego rozróżnienia świadczy o tym, że nie są to czynności tożsame. Podkreślił, że czynności określone w art. 16 ust 2a – usługi archiwalne nie stanowią czynności określonych w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa tzn. innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, gdyż nie stanowią one obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a przepisy prawa nie przewidują uprawnienia do uzyskania takiej usługi w szczególności bezpłatnie. Również czynnością taką nie będzie żądanie zapłaty kwoty [...] zł za zgodę na publikację zdjęć. Zgoda taka nie mieści się w pojęciu udostępnienia materiałów archiwalnych z art. 16 ust. 1 ustawy i nie mieści się w zakresie usług archiwalnych wymienionych w art. 16 ust. 2a ustawy. W przypadku zgody na publikację zdjęć i związanego z tym żądania zapłaty NAC występuje jako reprezentant Skarbu Państwa w stosunku o charakterze cywilno prawnym, nie są to zatem czynności z zakresu administracji publicznej. Wskazał, że z żadnego przepisu prawa nie wynika uprawnienie jednostek do uzyskania takiej zgody (na publikację zdjęć) w szczególności na uzyskanie jej bezpłatnie. Udzielenie zgody (licencji) na publikację zdjęć nie wynika z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, lecz ma swoje umocowanie w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując analizy art. 16 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U z 2011 r. nr 123, poz. 698 ze zm.), wskazać należy, że w ust. 1 i 2a ustawodawca posługuje się dwoma różnymi pojęciami określającymi czynności wykonywane przez archiwum państwowe "udostępnianie "w art. 16 ust. 1 i "usługa archiwalna" w 16 ust. 2a. Rozróżnienie tych dwóch pojęć przez ustawodawcę, w ocenie Sądu, jest celowe i redakcja przepisu nie pozwala na przyjęcie, iż określenie "udostępnienie" i "usługa archiwalna" są tożsame czyli udostępnianie materiałów archiwalnych nie stanowi usług archiwalnych. Zróżnicowany charakter czynności wykonywanych na podstawie art. 16 ust. 1 i ust. 2a ustawy potwierdza wskazanie przez ustawodawcę, że wykonywane są one dla tożsamych potrzeb: nauki, kultury, techniki oraz gospodarki. Gdyby uznać, że pojęcie "usługa archiwalna" jest "udostępnieniem" oznaczałoby to, że przepisy art. 16 ust. 1 i ust. 2a są w istocie tożsame, a w ocenie Sądu, tożsame nie są. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że "wykonywanie "usług archiwalnych" – art. 16 ust. 2a jest inną formą udostępniania niż "udostępnianie" z art. 16 ust. 1 ustawy. Art. 16 ust. 2a wymienia czynności takie jak kopiowanie, przetwarzanie i przekazywanie danych przy użyciu systemów teleinformatycznych lub informatycznych nośników danych i są to typowe czynności polegające na świadczeniu usług, które zostały wyodrębnione właśnie z uwagi na zasadność pobierania od nich opłat. Natomiast nie ulega wątpliwości, że czynności wykonywane przez NAC polegające na udostępnieniu materiału archiwalnego art. 16 ust. 1, są czynnościami objętymi dyspozycją art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, gdyż jest to czynność z zakresu administracji publicznej i dotyczy wynikającego z prawa (art. 16 ust. 1) uprawnienia każdej jednostki do uzyskania dostępu do materiałów archiwalnych i to dostępu o charakterze bezpłatnym. Przepis ten realizuje dyrektywę misji bezpłatnego dostępu do materiałów archiwalnych. Art. 16 ust. 2a jest przepisem o charakterze kompetencyjnym, który wskazuje jakie czynności o charakterze płatnym poza działalnością statutową może świadczyć archiwum. Zdaniem Sądu czynności określone w art. 16 ust. 2a należy uznać za usługi archiwalne, które nie stanowią czynności określonych w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa tzn. innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, gdyż nie stanowią one obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a przepisy prawa nie przewidują uprawnienia do uzyskania takiej usługi w szczególności bezpłatnie. Do czynności tych nie będzie miał zastosowania tryb określony w art. 52 § 3 ppsa, a czynności te nie są objęte zakresem właściwości sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na postawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak wyżej.