II SA/Wa 292/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Andrzej Góraj (sprawozdawca), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skarg P. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], nr [...], nr [...] , nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego - oddala skargi - Decyzjami z [...] stycznia 2016r.(które tut. Sąd badał w związku z treścią zarządzenia z 27.09.2016r. o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn.akt:II SA/Wa 292/16, II SA/Wa 293/16, II SA/Wa 294/16 i II SA/Wa 295/16) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje Prezydenta [...] odmawiające przyznania P.K. dodatku mieszkaniowego w związku z przysługującym mu spółdzielczym prawem do lokalu nr [...] położonego w W. przy ulicy [...].. Organy orzekające dokonały wykładni przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych uznając, iż świadczenie to przysługuje jedynie tym osobom, które faktycznie mieszkają w danym lokalu. W ocenie organów wnioskodawca nie zamieszkuje zaś na stałe w opisanym na wstępie mieszkaniu. Za taką konkluzją przemawiało m.in. oświadczenie strony złożone w trybie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w kwietniu 2013r. w administracji Osiedla [...], zgodnie z którym sporny lokal jest niezamieszkały. Jak zaś ustalił organ, strona ponosi opłaty z tytułu wywozu odpadów komunalnych w S., mieszkając tam wraz z matką, którą się opiekuje. Organy przywołały też ustalenia wynikające z wizji lokalnej przeprowadzonej w omawianym lokalu we wrześniu 2015r. zgodnie z którymi, do łazienki został odcięty dopływ wody uniemożliwiając korzystanie z wanny i umywalki; brak jest oddzielnego pomieszczenia kuchennego; brak jest produktów żywnościowych; lodówka jest odłączona od zasilania; zawór gazu do kuchenki jest zakręcony; kuchenka jest brudna i nieużywana od dłuższego czasu; brak jest w lokalu rzeczy osobistych skarżącego. Ponadto stwierdzono, ze faktury za korzystanie z mediów wskazują na znikomy ich pobór. Powyższe ustalenia świadczyły w ocenie organów, że strona korzysta z omawianego lokalu jedynie sporadycznie, zaś stałym miejscem jej zamieszkania jest S.. Z tym rozstrzygnięciem strona się nie zgodziła i wywiodła skargę do tyt. Sądu wnosząc o jego uchylenie. W piśmie procesowym z 15 lipca 2016 r. pełnomocnik strony sprecyzował zarzuty skargi, podnosząc naruszenie: - art. 2 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania omawianego świadczenia, - art. 4 ww. ustawy przez błędne przyjęcie, że skarżący nie prowadzi gospodarstwa domowego w W., - art. 7 ust. 3 ww. ustawy przez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego, - art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, przez błędne przyjęcie, że nie zamieszkuje strona w spornym lokalu, - art. 7, 8, 15, 77, 80, 107 § 3 i 124 § 2 K.p.a. Uzasadnienie pisma procesowego zawierało rozwinięcie ww. zarzutów z powołaniem na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące osób odbywających karę pozbawienia wolności i studentów. Nadto podkreślono w nim, że o fakcie zamieszkiwania strony w omawianym lokalu świadczy m.in. to, że Spółdzielnia mieszkaniowa zawiadomiła skarżącego o zmianie wysokości opłat eksploatacyjnych. Brak zaś produktów żywnościowych w lodówce jest skutkiem ubóstwa strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Z treści wyżej powołanego przepisu wynika, iż głównym celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to ma zatem pomóc osobie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniającej wymogi ustawy, w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ta zamieszkuje. Konstrukcja większości przesłanek, zgodnie z którą tytuł prawny do lokalu musi być połączony z faktycznym zamieszkiwaniem w lokalu, wynika z istoty dodatku mieszkaniowego. Celem omawianej regulacji nie jest bowiem swoiste odszkodowanie za niewielki metraż lokalu i wysokie opłaty, w oderwaniu od kwestii korzystania z niego, ale realizowana przez Państwo pomoc uboższym obywatelom, w zakresie kosztów utrzymania lokali (patrz: Andrzej Paduch - artykuł "Uzyskanie dodatku mieszkaniowego w świetle przesłanek ustawy z 21 czerwca 2001 r." ). Dodatek mieszkaniowy nie może więc służyć do pokrywania kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ubiegająca się o dodatek nie zamieszkuje. Jeżeli osoba uprawniona do zajmowania lokalu faktycznie w tym lokalu nie mieszka, to choćby nawet spełniała ustawowe kryteria dotyczące wysokości dochodu oraz przysługującej powierzchni normatywnej, nie może skutecznie ubiegać się o dodatek mieszkaniowy. Warunkiem uprawniającym do otrzymania dodatku mieszkaniowego jest bowiem faktyczne zamieszkiwanie wnioskodawcy i prowadzenie przez niego gospodarstwa domowego w lokalu, do którego przysługuje mu tytuł prawny. Powyższy obowiązek wynika z literalnej wykładni art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którym przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko, zgodnie z którym ustawodawca w powyższym przepisie wskazał na konieczność korzystania z danego lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem, bo taki jest cel wspomnianej ustawy, której przepisy mają umożliwić osobom nie mogącym uiścić opłat za zajmowany lokal, pomoc w tym zakresie. Świadczą o tym zwroty "osobom mieszkającym" (art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy), "osobom zajmującym" (art. 2 ust. 1 pkt 5 tej ustawy). W przekonaniu Sądu, skoro przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania czy zajmowania lokalu, oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykaturę przedmiotu, wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym wnioskodawcy, tj. miejscem gdzie przebywa on z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały zaś oznacza zamieszkiwanie w danej miejscowości pod oznaczonym adresem z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym osobowych i majątkowych interesów. Centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, gdzie zgromadziła swoje podstawowe przedmioty potrzebne do egzystencji, a więc upraszczając miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, pierze, czyli tam gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe (tak: NSA w wyroku z 21 września 2011 r., I OSK 581/11, CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na realia faktyczne niniejszej sprawy uznać należało, iż skarżona decyzja jest prawidłowa. Organ prawidłowo wywiódł bowiem, że dodatek mieszkaniowy przysługuje wyłącznie osobie zamieszkującej dany lokal i poprawnie odmówił przyznania omawianego świadczenia z uwagi na to, że strona nie zamieszkuje w lokalu, którego dotyczy wniosek, a jedynie pojawia się w nim sporadycznie. W ocenie tutejszego Sądu, organ miał wszelkie podstawy do wysnucia powyższych wniosków. Okolicznością przyznaną przez skarżącego było bowiem to, że od kilku lat opiekuje się swoją matką, mieszkając wraz z nią w S.. Z samego pojęcia sprawowania opieki wynika zaś już oblig wykonywania tej opieki w sposób ciągły. Wiąże się z tym konieczność codziennego świadczenia pomocy osobie, nad którą sprawuje się opiekę. Skoro więc skarżący mieszka u swojej matki w S., będąc jej opiekunem, to już samo to świadczy o tym, że jego centrum życiowe znajduje się w tejże miejscowości. Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w oświadczeniu strony złożonym przed tutejszym Sądem na rozprawie w dniu 27 września 2016 r., z którego wynikało, że w lokalu, którego dotyczy omawiany wniosek, przebywa średnio cztery razy w miesiącu, a pobyty te wiążą się z koniecznością wizyt w Urzędzie Pracy, czy ZUS-ie. Dodatkowo wspomnieć należy, że skarżący przedstawił Sądowi materiał fotograficzny, z którego wynika, iż po wymianie przez Spółdzielnię Mieszkaniową instalacji wodnej w lokalu, którego dotyczy sporny wniosek, brak jest możliwości używania łazienki. Nie została ona bowiem przywrócona do stanu sprzed remontu. To zaś także przemawia za przyjęciem, ze w spornym lokalu, w którym nie można wykonać nawet podstawowych czynności higienicznych – nie sposób mieszkać na stałe. To zaś niezbicie świadczy o tym, że w lokalu tym nie koncentruje się życie skarżącego, co wyklucza możliwość przyznania dochodzonego świadczenia. W świetle powyższego zarzuty i uwagi skargi jawiły się jako chybione. Skoro bowiem skarżący przyznał, że odwiedza omawiany lokal tylko cztery razy w miesiącu, to oczywistym jest, że w lokalu tym brak jest zarówno produktów żywnościowych , jak też niezbędnych przedmiotów osobistych strony. Spostrzeżenia skarżącego, iż otrzymuje ze Spółdzielni Mieszkaniowej, do której przynależy sporny lokal, zawiadomienia o zmianach opłat czynszowych, pozostawało zaś w oderwaniu od istoty niniejszej sprawy. Okolicznością pozostającą poza sporem było przecież posiadanie przez skarżącego prawa do korzystania z omawianego lokalu. Również brak przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego, nie rzutował na poprawność skarżonego rozstrzygnięcia. W mieszkaniu strony została bowiem przeprowadzona wizja lokalna, do której ustaleń odnosił się organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Zakładając zaś nawet teoretycznie, że brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez organ stanowiło uchybienie procesowe, to biorąc pod uwagę oświadczenie strony o odwiedzaniu lokalu w W. cztery razy w miesiącu, pozostawałoby ono bez wpływu na trafność skarżonej decyzji. Na marginesie podniesienia wymagało to, że oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia organu, nie należało odnosić się do orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego prawa studenta, czy osadzonego w zakładzie karnym, do dodatku mieszkaniowego. Inna jest bowiem sytuacja osób skazanych na odbycie kary pozbawienia wolności, a inna skarżącego. To, że strona przeniosła swoje centrum życiowe do S., gdzie sprawuje opiekę nad matką, było wynikiem świadomego i nie przymuszonego wyboru skarżącego. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności przebywają zaś w zakładzie karnym wbrew swojej woli. Podobnie, za nieadekwatne do istoty niniejszej sprawy należało uznać orzecznictwo dotyczące studentów wyjeżdżających na studia do innego miasta. W domu rodzinnym studenta pozostają bowiem jego bliscy. Nadto okres opuszczenia przez studenta domu rodzinnego ograniczony jest długością odbywania studiów. W sytuacji skarżącego nie sposób zaś przewidzieć tego, na jak długo przeniósł on swoje centrum życiowe do S.. Nadto w spornym mieszkaniu [...], nie pozostawił on żadnych członków swojej rodziny, co dodatkowo podkreśla brak związków z tym miejscem. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).