II SA/Wa 30/19
WyrokWSA w Warszawie2019-09-20
Skład orzekający: Konrad Łukaszewicz, Ewa Kwiecińska, Danuta Kania
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo odmówił wyłączenia stosowania przepisów dotyczących obniżenia emerytury i renty inwalidzkiej (art. 15c, 22a, 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) wobec funkcjonariusza, który pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego, mimo spełnienia przesłanek krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania obowiązków po 12 września 1989 r., w tym z narażeniem zdrowia i życia?Ratio decidendi
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nieprawidłowo odmówił wyłączenia stosowania przepisów obniżających świadczenia emerytalne i rentowe, ponieważ nie dokonał prawidłowej oceny przesłanki krótkotrwałości służby na rzecz państwa totalitarnego, błędnie ustalając jej okres oraz pomijając dowody z IPN. Ponadto, organ nie ocenił przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", która jest kluczowa dla zastosowania art. 8a ustawy. Sąd uznał, że służba skarżącego na rzecz państwa totalitarnego była krótkotrwała, a jego dalsza służba była rzetelna, co uzasadnia uchylenie decyzji.Stan faktyczny
J. Z. złożył wniosek o wyłączenie stosowania przepisów obniżających emeryturę i rentę inwalidzką, argumentując, że pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego przez krótki okres i rzetelnie wykonywał obowiązki po 1989 r. Minister odmówił, uznając, że służba na rzecz państwa totalitarnego nie była krótkotrwała i brak było dowodów na jej pełnienie z narażeniem zdrowia i życia. J. Z. zaskarżył decyzję, podnosząc, że okres służby na rzecz państwa totalitarnego był krótki (poniżej 2,08% całego okresu służby) i został błędnie ustalony przez organ. Podkreślił swoje liczne nagrody i awanse po 1989 r.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz zasądził od Ministra na rzecz J. Z. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Protokolant referent Monika Duma-Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2019 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. Z. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działając na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r., poz. 132 z późn. zm.), postanowił odmówić J. Z. wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24 a tej ustawy.
J. Z. wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. wniósł o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
W uzasadnieniu wniosku opisał przebieg służby począwszy od Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...], poprzez służbę w Miejskim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w [...], aż do czasu służby w Policji do [...] kwietnia 2004 r. Strona wskazała również na swoje najważniejsze dokonania. Podkreślił, że pełnił służbę w sposób wzorowy, sumienny i rzetelny, co miało odzwierciedlenie w awansach, nagrodach oraz odznaczeniach.
Analizując niniejszą sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. stwierdził, że z akt sprawy wynika, że J. Z. został zwolniony ze służby z Komendy Miejskiej Policji w [...] w dniu [...] kwietnia 2004 r. i ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i 22a ustawy zaopatrzeniowej. Stronie nie wypłaca się renty inwalidzkiej z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej emerytury.
Zgodnie z pismem z dnia [...] maja 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu stanowiącym informację o przebiegu służby nr [...], organ wskazał, iż wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od dnia [...] marca 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez okres 1 roku 4 miesięcy i 16 dni. Całkowity okres służby ww. wynosi 31 lat, 5 miesięcy i 1 dzień. Dodatkowo do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej wynoszący 1 rok 11 miesięcy i 18 dni.
Z kopii akt osobowych o sygn. [...], nie wynika, aby strona nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.
Komendant Główny Policji przekazał informację dotyczącą przebiegu służby strony. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że ww. po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe, został odznaczony złotą odznaką "Zasłużony Policjant". Wielokrotnie przyznano mu zwiększony dodatek służbowy do uposażenia. W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wymienionego karach dyscyplinarnych. Nie były prowadzone wobec wnioskodawcy żadne postępowania karne czy karno-skarbowe. Brak jest również dokumentów odnoszących się do zdarzeń służbowych wykonywanych z narażeniem zdrowia i życia.
Na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej Minister w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ze względu na:
1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz
2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Wskazane w ww. artykule przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Analizując pierwszą z przesłanek formalnych, organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że winna być ona analizowana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa Organ winien ocenić powyższą przesłankę również w aspekcie stosunku służby na rzecz totalitarnego państwa do całości okresu służby.
Krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak oparłszy się na wykładni językowej, Minister stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Również słownik wyrazów bliskoznacznych podaje synonimy tego słowa: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).
Analizując drugą z przesłanek formalnych, organ wskazał, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie.
W oparciu o wykładnię językową organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy – przyjętych na siebie obowiązków. Ze słownika wyrazów bliskoznacznych organ przytoczył synonimy powyższego słowa: "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).
Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza, jak wyjaśnił organ, ich realizację na najwyższym poziomie. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy i realizowania obowiązków dodatkowych. Ponadto istotna jest także postawa funkcjonariusza w służbie i poza nią, rygorystyczne przestrzeganie prawa, dyscypliny i etyki zawodowej, a także honoru funkcjonariusza służb publicznych.
Zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako dodatkowy czynnik wpływający na ocenę wartości rzetelnej służby funkcjonariusza. Zauważyć jednak należy, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.
"Szczególnie uzasadniony przypadek", w ocenie Ministra, zachodzi wówczas, gdy strona, poza spełnieniem dwóch wskazanych przesłanek formalnych, legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie wyróżniającymi ją na tle pozostałych funkcjonariuszy.
Uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami. Tylko wówczas zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".
Przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy, Minister wskazał, że całkowity okres służby J. Z. wynosi 31 lat, 5 miesięcy i 1 dzień, natomiast służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa w przedmiotowej sprawie wynosi 1 rok 4 miesiące i 16 dni.
Abstrahując od weryfikacji krótkotrwałości służby J. Z., organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia drugiej przesłanki z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. W zakresie analizy przesłanki rzetelności i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., organ wskazał, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez J. Z. po dniu 12 września 1989 r.
Z informacji przekazanych przez KGP wynika, że funkcjonariusz rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność służby. Jednakże, zdaniem organu, brak jest jakichkolwiek dowodów, aby służba ta pełniona była z narażeniem zdrowia i życia, o którym mowa w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.
J. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. oraz zażądał jej uchylenia.
Skarżący stwierdził, że spełnia oba warunki wymienione w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wskazanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej. Nadmienił, że służbę na rzecz państwa totalitarnego pełnił tylko w okresie od [...] marca 1989 r. do [...] listopada 1989 r. – czyli przez okres 8 miesięcy i 6 dni. Powyższe, zdaniem skarżącego, wynika z pisma IPN [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. [...], a także adnotacji kadrowej znajdującej się na arkuszu z przebiegu służby. Podkreślił, że w okresie od [...] listopada 1989 r. do [...] lipca 1990 r. był w dyspozycji Szefa WUSW w [...], jednak faktycznie wykonywał obowiązki i zadania służbowe inspektora prewencji w MUSW w [...]. Na podstawie tego pisma nastąpiła korzystna dla niego zmiana decyzji emerytalnej i rentowej przez ZER MSWiA z dnia [...] września 2017 r.
Nadmienił, że łącznie w Milicji i w Policji przepracował 32 lata 8 miesięcy i 12 dni, a zatem epizod służby na rzecz tzw. totalitarnego państwa wynosi niespełna 2,08 %.
W okresie służby po 12 września 1989 r. był wielokrotnie nagradzany, wyróżniany oraz mianowany na coraz wyższe stopnie i stanowiska służbowe. Służbę w Policji zakończył na stanowisku Komendanta Miejskiego Policji w [...] w stopniu inspektora. Podkreślił, że został odznaczony: Srebrnym Krzyżem Zasługi, Złotym Krzyżem Zasługi, Złotą Odznaką "Zasłużony Policjant". Nigdy nie był karany dyscyplinarnie, nie było prowadzone wobec niego postępowania karne czy karno-skarbowe.
Skarżący wniósł o zbadanie, czy Minister nie przekroczył granic "uznania administracyjnego", czy przy podejmowaniu decyzji nie złamał zasady prawdy obiektywnej oraz czy wyjaśnił stan faktyczny sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), dalej: "P.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2018 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec J. Z. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) (Dz. U. z 2018 r., poz. 132).
Powołana ustawa przewiduje obniżenie emerytur i rent inwalidzkich wszystkim funkcjonariuszom, którzy pozostawali w służbie przed dniem 1 stycznia 1999 r. i którzy w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pełnili służbę w wymienionych w ustawie instytucjach i formacjach (tzw. służba na rzecz państwa totalitarnego). Obniżeniu podlegają także renty rodzinne pobierane po funkcjonariuszach, którzy taką służbę pełnili.
Zgodnie z art. 15c ust. 1 ww. ustawy, w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi: (1) 0% podstawy wymiaru – za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b; (2) 2,6% podstawy wymiaru – za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz 2-4. Przepisy art. 14 i art. 15 ust. 1-3a, 5 i 6 stosuje się odpowiednio. Emerytury nie podwyższa się zgodnie z art. 15 ust. 2 i 3, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b (ust. 2). Wysokość emerytury ustalonej zgodnie z ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 3). W celu ustalenia wysokości emerytury, zgodnie z ust. 1-3, organ emerytalny występuje do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o sporządzenie informacji, o której mowa w art. 13a ust. 1 (ust. 4). Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa w tych przepisach, udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego (ust. 5).
Zgodnie natomiast z art. 22a ust. 1 omawianej ustawy w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z art. 22 zmniejsza się o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Przy zmniejszaniu renty inwalidzkiej okresy służby, o której mowa w art. 13b, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy. W przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i została zwolniona ze służby przed dniem 1 sierpnia 1990 r. rentę inwalidzką wypłaca się w kwocie minimalnej według orzeczonej grupy inwalidzkiej (ust. 2). Wysokość renty inwalidzkiej, ustalonej zgodnie z ust. 1, nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 3). W celu ustalenia wysokości renty inwalidzkiej, zgodnie z ust. 1 i 3, organ emerytalny występuje do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o sporządzenie informacji, o której mowa w art. 13a ust. 1. Przepisy art. 13a stosuje się odpowiednio (ust. 4). Przepisów ust. 1 i 3 nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa w tych przepisach, udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego (ust. 5).
Stosownie natomiast do treści art. 8a ust. 1 powołanej ustawy, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).
Przesłanki wymienione w art. 8a ust. 1 ww. ustawy powinny być spełnione łącznie, zaś przeciwne w tym względzie stanowisko skarżącego nie jest trafne. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w cytowanym wyżej przepisie ustawodawca w drodze koniunkcji (przez użycie spójnika "oraz") połączył ze sobą dwa wymogi dla skutecznego ubiegania się o wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a oraz art. 24a ustawy w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy. Takie rozumienie art. 8a ust. 1 ustawy wynika z wykładni językowej. Zgodnie z jej regułami, czyli regułami języka polskiego (tzw. znaczeniem słownikowym), techniką legislacyjną (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej – Dz. U. z 2016 r., poz. 283), logiką formalną (znajdującą zastosowanie do rachunku zdań) oraz utrwaloną praktyką orzeczniczą – użycie spójników: "i", "oraz", lub "łącznie" reprezentuje koniunkcję łączną, czyli taki rodzaj relacji między zdaniami, w których zdania (wyrażenia) poprzedzające i następujące po spójniku muszą być zastosowane kumulatywnie (łącznie).
Wskazać należy, że decyzja wydana na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zgodnie z celem danej ustawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do wydania decyzji uznaniowej. Przy takim zakresie kontroli obowiązkiem sądu jest sprawdzenie, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a przede wszystkim czy uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie wystarczająco zindywidualizowanymi przesłankami (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz." Warszawa 2009, s. 404-405). W sprawach uznania administracyjnego sąd bada zatem, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów.
Uznaniowość w doktrynie i orzecznictwie ujmowana jest jako szczególny rodzaj dyskrecjonalnej kompetencji organu, której granice wyznacza – wyrażona w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – zasada związania administracji publicznej prawem (por. M. Jaśkowska [w:] "System Prawa Administracyjnego. Tom 1. Instytucje prawa administracyjnego", red. R. Hauser, Z. Niewiadomski i A. Wróbel, Warszawa 2010, s. 222 i nast.). Stopień dyskrecjonalności działania organu konkretyzują normy prawa materialnego – w analizowanym przypadku art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) zawierający wymienione wyżej przesłanki oparte na pojęciach niedookreślonych (nieostrych), a więc zawierających elementy ocenne. Dokonanie przez organ w uzasadnieniu decyzji interpretacji tych pojęć, a następnie odniesienie się do wskazanych przesłanek oraz ich rozważenie (wyważenie) na tle okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy jest obligatoryjne.
W tym miejscu warto powołać pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 622/08 (publ. CBOSA), który w pełni podziela Sąd orzekający, iż "użycie w tekście przepisu pojęcia niedookreślonego zobowiązuje organ administracji publicznej do "doprecyzowania" (skonkretyzowania) tego pojęcia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych konkretnej sprawy i kontekstu normatywnego, w którym to pojęcie funkcjonuje. (...) Uznanie administracyjne, a więc upoważnienie organu administracji publicznej do dokonania wyboru konsekwencji prawnych stosowanej normy prawa administracyjnego, może być zrealizowane dopiero po dokonaniu interpretacji, a więc nie dotyczy ani wykładni tekstu prawnego, ani oceny występujących faktów, ani nawet wykładni pojęć nieostrych. A zatem w sytuacji, gdy w sprawie występują niedookreślone przesłanki podjęcia decyzji, to uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia musi być bardzo szczegółowe, pełne i przekonujące. (...) Organ stosujący prawo jest zobowiązany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania".
Przepis art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) zawiera trzy pojęcia niedookreślone: "krótkotrwała służba", "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków" oraz "szczególnie uzasadniony przypadek". Zatem na organie spoczywa obowiązek interpretacji tych pojęć, a następnie oceny ich wystąpienia na tle okoliczności faktycznych każdej indywidualnej sprawy administracyjnej. W przypadku ustalenia wystąpienia powyższych przesłanek w danej sprawie, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może wyłączyć stosowanie przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24c ww. ustawy.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków.
Sąd podkreśla, że jakkolwiek Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wprost nie kwestionuje "krótkotrwałości" służby skarżącego, posługując się stwierdzeniem "abstrahując od oceny krótkotrwałości" to – zdaniem Sądu – nie stanowi to prawidłowej, zgodnej z art. 80 k.p.a., oceny przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), której powinien dokonać organ, wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego. Skoro bowiem Minister podkreśla na wstępie zaskarżonej decyzji, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie zindywidualizowanego podejścia do uprawnionego, powinien być konsekwentny i ocenić krótkotrwałość służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, w rozumieniu art. 13b omawianej ustawy, zarówno w ujęciu bezwzględnym, abstrakcyjnym, jak też w ujęciu proporcjonalnym do całości służby. Ocen tych brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czego zaakceptować nie sposób z uwagi na treść art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także ze względu na zasadę zaufania do organów administracji publicznej wyrażoną w art. 8 k.p.a., jak również z uwagi na zasadę przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a.
Tym samym już z tego powodu możliwe było uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że Minister naruszył ww. przepisy procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na brak zindywidualizowanej wykładni art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...).
Warto też w tym miejscu zwrócić uwagę, iż organ ustalając długość okresu służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, pominął dowód z pisma IPN [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. ([...] akt administracyjnych sprawy), z którego wynika, iż ostatecznie ustalona długość okresu służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa wynosi 8 miesięcy i 6 dni, tj. od [...] marca 1988 r. do [...] listopada 1988 r., a nie, jak przyjął organ, od [...] marca 1988 r. do [...] lipca 1990 r. (pismo IPN [...] z dnia [...] maja 2017 r., [...] akt administracyjnych sprawy).
Okres służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa został bowiem poddany ponownej ocenie przez IPN. W ślad za tym wydano [...] września 2017 r. ponowną decyzję o ustaleniu emerytury inwalidzkiej skarżącego wraz z obliczeniem nowej wysługi lat. Przy obliczeniu wysługi przyjęto, że okresy wymienione w art. 13 b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) trwały od [...] marca 1988 r. do [...] listopada 1989 r. ([...] akt administracyjnych sprawy). Okoliczność ta umknęła uwadze Ministra.
Biorąc zatem pod uwagę, iż całkowity okres służby skarżącego trwał 31 lat 5 miesięcy i 1 dzień, zaś okres służby na rzecz totalitarnego państwa wynosi 8 miesięcy i 6 dni uprawnione jest, zdaniem Sądu, twierdzenie, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa miała charakter krótkotrwały.
Nie można bowiem w przypadku skarżącego stwierdzić, że jego służba na rzecz totalitarnego państwa była służbą wieloletnią i charakteryzowała się trwałością. W stanie faktycznym tej sprawy przyjąć należy, że okres 8 miesięcy i 6 dni był okresem krótkotrwałym. W każdym z tych przypadków zarówno w ujęciu bezwzględnym – długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym – stosunku długości tego okresu do całego okresu służby okres trwający 8 miesięcy i 6 dni może być uznany za krótkotrwały.
Przechodząc do przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) stwierdzić należy, iż ustawodawca wymaga, aby osoba, w odniesieniu do której organ może zastosować art. 8a tej ustawy, rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r. Ustawodawca wskazuje przy tym, że to rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków ma miejsce w szczególności wówczas, gdy służba była pełniona z narażeniem zdrowia i życia.
Należy zauważyć, że z kopii akt osobowych wydanych przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – nie wynika, aby skarżący nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że skarżący po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki.
Z informacji dotyczącej przebiegu służby wnioskodawcy wynika, że w trakcie służby zajmował kolejne, wyższe stanowiska służbowe, miał podwyższane uposażenie, był awansowany na kolejne stopnie i otrzymywał nagrody, a także był pozytywnie opiniowany.
W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskującego karach dyscyplinarnych.
W ocenie Sądu, zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako dodatkowy czynnik wpływający na ocenę wartości rzetelnej służby funkcjonariusza. Zwrot ten nie może w żaden sposób niweczyć rzetelności służby w rozumieniu wskazanym powyżej zarówno przez Sąd, jak i organ orzekający w sprawie.
W tym stanie rzeczy, ponownie rozpoznają sprawę, organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu uznającego, że w tym indywidualnym przypadku nie da się wykazać, że służba skarżącego była służbą długotrwałą lub nierzetelną oraz dokona analizy trzeciej przesłanki, tj. przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zwrócić bowiem należy uwagę, iż w niniejszej sprawie przesłanka ta w ogóle nie była przedmiotem oceny Ministra. Przy ocenie tej przesłanki organ w szczególności winien wziąć pod uwagę stanowiska zajmowane przez skarżącego w trakcie jego służby w organach Policji, awanse na kolejne stopnie, ewentualny udział skarżącego w czynnościach związanych z rozbiciem grup przestępczych, otrzymywane odznaczenia państwowe, nagrody i wyróżnienia, a także wszelkie inne okoliczności związane z pełnioną służbą w organach Policji, które świadczą o ponadprzeciętnych osiągnięciach skarżącego.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło