II SA/Wa 309/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska WSA Joanna Kube Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokatowi P. H. wynagrodzenie z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych i 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych podatku VAT. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r., odmawiającą E. B. działającej w imieniu małoletnich dzieci M. B. urodzonej w [...] roku i M. B. urodzonego w [...] roku przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym R. B. – ojcu wyżej wymienionych dzieci. Decyzję organ uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W niniejszej sprawie ustalono, że ojciec dzieci zmarł w dniu [...] r. w wieku 33 lat, legitymował się okresem składkowy i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 9 lat, 8 miesięcy i 114 dni. Na ostatnie dziesięciolecie, przed datą śmierci, zamiast wymaganego minimum 5 lat, został potwierdzony okres składowy w rozmiarze 2 lat, 10 miesięcy i 23 dni. Jest on w ocenie organu nieadekwatny do jego wieku. Wskazano na nieuzasadnione szczególnymi okolicznościami przerwy w opłacaniu składek ubezpieczeniowych w latach 2001-2008. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2009 r. R. B. był całkowicie niezdolny do pracy, ale dopiero na dzień śmierci, tj. w dniu [...] listopada 2008 r., zatem wcześniej był zdolny do pracy. Organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnianie przez ojca małoletnich dzieci wymogów związanych z ubezpieczeniem. W szczególności, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, okolicznością tą nie może być pobyt w zakładzie karnym oraz choroba alkoholowa. Zwłaszcza, iż nieudowodniono czy choroba ta całkowicie uniemożliwiała wykonywanie pracy. W tym zakresie organ powołał się na treść wyroków Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r., sygn. akt III URN/67 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3404/02. Z akt sprawy wynika także, iż wnioskodawczyni rozwiodła się z R.B. w 2001 r. po czym zawarła związek małżeński z A. B., z którym ma dzieci A. (ur. [...] r.) i K. (ur. [...] r.). A. B. pracuje i zarabia około 1600 zł miesięcznie brutto. E. B. nie pracuje. Sześcioosobowa rodzina otrzymuje świadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz zasiłki pielęgnacyjne i celowe. Średni dochód na jedną osobę w tej rodzinie wynosi 274 zł. Dzieci A. i K. mają orzeczoną niepełnosprawność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca E. B., działająca w imieniu małoletnich M. i M., wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazywała na pominięcie przez organ alkoholizmu ojca dzieci, jako okoliczności usprawiedliwiającej brak minimalnych okresów ubezpieczenia. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brak wymaganych okresów ubezpieczenia nie jest usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami. Ojciec dzieci legitymował się stosunkowo krótkim stażem ubezpieczenia w stosunku do swojego wieku, posiadał przerwę w zatrudnieniu od 2001 r. do 2008 r., przebywał w zakładzie karnym, był uzależniony od alkoholu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze skarżąca wskazała obok pobytów w zakładzie karnym na alkoholizm R. B., który w jej ocenie był przyczyną braku zatrudnienia. Lekarz orzecznik ZUS na podstawie dokumentacji lekarskiej z przebiegu leczenia R. B. za okres od sierpnia 2000 r. do czerwca 2001 r. ustalił, że ubezpieczony był całkowicie niezdolny do pracy jedynie w chwili śmierci, a zatem orzeczenie to wyklucza całkowitą niezdolność do pracy istniejącą przed dniem [...] listopada 2008 r. Trafnie zatem organ wskazał na brak w sprawie jakichkolwiek argumentów usprawiedliwiających brak ubezpieczenia. Brak tu np. dowodów na poszukiwanie pracy przez ojca dzieci. Trudno zatem takie postawy życiowe, które preferował R. B. (nadużywanie alkoholu oraz pobyt w Zakładzie Karnym) uznać za niezależne od niego okoliczności powodujące brak ubezpieczenia społecznego. Podkreślenia wymaga w niniejszej sprawie okoliczność, potwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, iż przez całe swoje życie ojciec dzieci był całkowicie zdolny do pracy i ten właśnie okres od 2000 roku, w którym unika jakichkolwiek obowiązków stanowi przyczynę krótkiego stażu ubezpieczeniowego. Zważyć tu także należy, iż problemy alkoholowe datują się dopiero od 2000 r. (zaświadczenie k. 18 i 19 akt administracyjnych oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.) Dołączone do skargi zaświadczenia o zatrudnieniu R. B., dotyczącego okresu od 10 września do 11 listopada 1997 r. nie zostały uwzględnione przez organ w wyliczeniu łącznego okresu ubezpieczenia (k. 23 akt administracyjnych), jednakże okres przedstawionego przez skarżącą zatrudnienia jest zbyt krótki i dlatego w sposób istotny nie może wpłynąć na długość łącznego okresu ubezpieczenia R. B., który nawet przy uwzględnieniu owych dwóch miesięcy i tak pozostaje w znacznej dysproporcji do jego wieku. Nadto w niniejszej sprawie istotny jest brak świadczenia pracy przez ojca dzieci od 2001 roku i w latach następnych. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zasadne. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania. Trudna sytuacja materialna rodziny, oraz stan niepełnosprawności dwojga dzieci, którą dostrzega zarówno organ jak i Sąd nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia żądania, gdy nie zostaną spełnione pozostałe przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o czym wspomniano już wyżej. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa, dlatego też na podstawie art. 151 w związku z art. 132 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach zastępstwa prawnego orzeczono zgodnie z treścią art. 250 ww. ustawy.