II SA/Wa 310/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Piotr Borowiecki (spr.), Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz skarżącego D. G. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dalej także: "organ" lub "Minister") - działając na podstawie przepisów art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w związku z § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania pożyczek i kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1905) - po rozpoznaniu wniosku D.G. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] umarzającą 75% części kredytu studenckiego pozostałego do spłaty na dzień wydania decyzji, udzielonego przez Bank [...] Oddział [...] w Z. na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] stycznia 2013 r. - utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. Zaskarżona decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydana została w następującym stanie faktycznym. Skarżący D.G. pismem z dnia [...] września 2017 r. zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o umorzenie spłaty kredytu studenckiego. Wniosek skarżącego o umorzenie kredytu studenckiego został oceniony pozytywnie i zostało skarżącemu przyznane 75% umorzenia kredytu studenckiego w kwocie pozostałej na dzień podjęcia decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] listopada 2017 r. W wyniku analizy zgromadzonego materiału Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego - działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. i § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania pożyczek i kredytów studenckich - decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] umorzył skarżącemu 75% części kredytu studenckiego pozostałego do spłaty na dzień wydania decyzji udzielonego przez Bank [...] Oddział [...] w Z. na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] stycznia 2013 r. Pod treścią wydanej decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. podpisał się, działający z upoważnienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, [...] S.S. - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W dniu [...] grudnia 2017 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego - działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania pożyczek i kredytów i pożyczek studenckich - decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. Pod treścią decyzji wydanej w dniu [...] grudnia 2017 r. podpisał się, działający z upoważnienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, [...] S.S. - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W uzasadnieniu decyzji Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego stwierdził, że decyzja o umorzeniu 75% części kredytu studenckiego w kwocie pozostałej do spłaty na dzień wydania decyzji zgodna jest z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości. Minister podkreślił, że przedstawione przez skarżącego dokumenty potwierdzały, że skarżący posiada trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego (choroby) powodującego czasową utratę zdolności do spłaty zobowiązań. W ocenie organu, przekazana przez skarżący dokumentacja dotycząca sytuacji życiowej wyczerpała podstawę umorzenia zawartą w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania pożyczek i kredytów i pożyczek studenckich. W tej sytuacji, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego stwierdził, że przyznane decyzją tego organu z dnia [...] listopada 2017 r. umorzenie w wysokości 75% uznać należy za wysokie. W ocenie organu, przedmiotowe umorzenie stanowiło jednocześnie dla skarżącego realną ulgę w dalszej spłacie zobowiązania. W piśmie z dnia [...] stycznia 2018 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2017 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra i umorzenie kredytu studenckiego w całości, skarżący zarzucił organowi dokonanie oceny sytuacji skarżącego na zasadzie dowolności. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, jakoby trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań przez skarżącego nie nastąpiła po zawarciu umowy kredytu i nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący podkreślił ponadto, że stopień niepełnosprawności skarżącego (od dnia [...] listopada 2006 r.) nie może dyskwalifikować prawa skarżącego do ubiegania się o umorzenie kredytu w całości. Skarżący podniósł, że jego stan zdrowia pogorsza się z roku na rok i w związku z tym skarżący wymaga opieki osób trzecich. Skarżący wskazał także, że utracił całkowicie możliwość zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a."). W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga D.G. zasługuje na uwzględnienie, niemniej - co należy wyraźnie podkreślić - z zupełnie innych powodów, aniżeli wskazane w treści skargi. Otóż, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia 75% części kredytu studenckiego pozostałego do spłaty na dzień wydania decyzji udzielonego przez Bank [...] Oddział [...] w Z. na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] stycznia 2013 r. narusza w sposób istotny przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził bowiem, że pracownik organu, wydając z upoważnienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaskarżoną decyzję administracyjną z dnia [...] grudnia 2017 r., dopuścił się - mającego zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia wyraźnej regulacji prawnej zabraniającej udziału w sprawie pracownikowi organu, który wcześniej brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, iż przepisy prawa procesowego zawierają cały system gwarancji procesowych, których podstawowym celem jest zagwarantowanie bezstronnego, sprawiedliwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Do owych gwarancji zaliczyć należy m.in. ustanowioną w art. 7 k.p.a. zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej, czy też przewidzianą w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego państwa i stosowanego przez nie prawa. Urzeczywistnianiu powyższych zasad służy również instytucja wyłączenia pracownika, która stanowi jedną z fundamentalnych gwarancji zgodnego z prawem działania organów administracji publicznej przy wykonywaniu kompetencji realizacji zadań publicznych. Konstrukcja prawna instytucji procesowej wyłączenia pracownika nie może wprawdzie prowadzić do pozbawienia organów administracji publicznej zdolności do wykonywania zadań publicznych, a zatem do pozbawienia kompetencji przyznanych przepisami prawa, niemniej jednak, uznać trzeba, iż przepisy o wyłączeniu mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ, a także do eliminowania jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Z założenia regulacje te mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania" (por. m.in. W. Chróścielewski /w:/ Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2002 r., s. 12; podobnie: K. Kaszubowski, M. Miłosz, Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, GSP-Prz.Orz. 2008/3/25-36). Zgodnie z przepisem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., od udziału w sprawie obligatoryjnie powinien być wyłączony pracownik, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przepis ten nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. (por. m.in. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, ONSAiWSA z 2010 r. nr 5, poz. 82; LEX nr 579940). Należy zatem a contrario przyjąć - na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale NSA - że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję, objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko stanowi realizację idei zapewnienia bezstronności podczas ponownego rozpoznania sprawy. Ta właśnie idea - w postępowaniu przekładająca się na zasadę bezstronności i będącą wyrazem tej zasady instytucją wyłączenia pracownika od ponownego rozpoznania sprawy, w której wydawał już decyzję czy też postanowienie - legła u podstaw założeń ustawodawcy podczas konstruowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jak i następnie - przyjętych przez NSA podczas wydawania cytowanej wyżej uchwały. Trudno uznać za bezstronnego pracownika, który ponownie rozpoznaje sprawę, zakończoną wydaną przez siebie decyzją, czy też postanowieniem. Nawet, jeżeli we własnym odczuciu pracownik ten obiektywnie ocenia zarzuty wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w odczuciu wnioskodawcy bez wątpienia posiada już określony stosunek do stron i przekonanie co do sposobu załatwienia sprawy. Z tej przyczyny uznać należy, iż wyłączenie od orzekania podczas ponownego rozpoznawania sprawy wyraża najistotniejszy aspekt bezstronności - przekonanie strony postępowania, że jej sprawa została ponownie rozpatrzona obiektywnie. W tej sytuacji, skoro zaskarżona decyzja z dnia [...] grudnia 2017 r. została wydana z upoważnienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przez tego samego pracownika, który orzekał wcześniej, podejmując sporną decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., to zdaniem Sądu, należało uznać, że wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. uzasadniająca uchylenie zaskarżonej decyzji, jako zawierającą wadę przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a. W tej sytuacji, przyjąć należy, że ponownie rozpoznając sprawę, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zobowiązany będzie usunąć wskazane wyżej uchybienie, a następnie - merytorycznie oceni wniosek strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, pamiętając jednocześnie, że istotą ponownego rozpoznania sprawy jest powtórne zbadanie sprawy, w szczególności rozpatrzenie ewentualnych zarzutów strony skarżącej składającej wniosek w tym przedmiocie. W ocenie Sądu, jeżeli po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzję wydaje ta sama osoba, która wydawała decyzję pierwotnie, trudno mówić o dokonaniu należytej i pełnej kontroli spornej decyzji. Stąd istotne znaczenie ma, aby podlegające ponownemu rozpoznaniu rozstrzygnięcie zostało wydane przez inną osobę, która będzie mogła dokonać samodzielnej (choć niekoniecznie odmiennej) oceny sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku. Zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, Sąd działał na podstawie przepisów art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. [pic]